ضرورت بازبینی نگاه سیاست‌گذاران به پژوهش

احمدرضا بهرامی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی در رابطه با بیماری کووید ۱۹ و توجه به پژوهش‌ها و نقش دانشمندان در حل این مشکل، اظهار کرد: کرونا تنها معضلی نبوده است که در طول تاریخ رخ داده، اما مدیریت این بیماری کمتر مورد توجه قرار گرفته است.  به همین دلیل تبدیل به یک معضل مشهود شده است. شاید موارد دیگری نیز بوده که اگر مدیریت نمی‌شدند نسبت به کرونا معضل شدیدتری محسوب می‌شدند.

وی افزود: ما در ساختارهای پایه، اختلافی با کشورهای پیشرفته و تراز اول نداریم، اما ساختارهای بعدی برای تولید واکسن وجود ندارد. سیاستگذاران باید منابع و اختیارات یا دارایی‌های نرم دانشگاه را زیاد کنند. برای مثال در بیماری کووید ۱۹ در دانشگاه فردوسی به سرعت با بیولوژی ویروس آشنا شدیم و از منابع دانشگاه پول هزینه کرده و تیم مطالعاتی ما در دانشگاه از نظر مبانی علمی ویروس کووید- ۱۹ خود را  هم‌تراز با سایر دنیا کرد.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد، بیان کرد: در مرحله بعد نیاز بود که ویروس کرونا را در دسترس داشته باشیم و روی آن کار کنیم، اما ۹ ماه است که ویروس کرونا به دست ما نرسیده است. اگر هم می‌رسید فضای ایمن برای کار با این ویروس پیش‌بینی نشده است. فرض کنیم که ویروس هم به دانشگاه می‌رسید، گرچه که بعضی از مؤسسات در کشور خودمان با سختی بسیار ویروس کووید- ۱۹ را به دست آورده‌اند اما در ایستگاه سوم متوقف می‌شدیم. زیرا هیچ گونه پروتکلی که همه ظرفیت‌های کشور را برای تجاری‌سازی و کاربست به صورت مسئولانه اجازه داده باشد وجود ندارد. تفاوت ما با کشورهای دیگر در مرحله اول نیست، سواد و مبانی بنیادی را به سرعت هم‌تراز با کشورهای تراز اول می‌کنیم، اما در مراحل بعد مشکل داریم.

وی افزود: در کشورهای درحال توسعه چون به پژوهش با چشم درمانی نگریسته می‌شود تنها در صورت کوچک بودن مشکل پژوهش قادر به رفع آن است و چون ساختارها برای رفع مشکل در کشور چیده نشده‌اند پژوهش نمی‌تواند اثرگذار باشد. اگر نگاهمان به پژوهش از ۵۰ سال پیش به توسعه ساختارها بود کشور ما نیز امروز یکی از کشورهای تولیدکننده واکسن بود.

بهرامی با اشاره به اینکه بنده نگاه ناقص به پژوهش را معضل انفعال در مشکلاتی مانند کرونا می‌بینم، گفت: ما با کدام سواد بنیادی می‌خواستیم واکسن بسازیم؟ ما با کدام زیرساخت‌ها به دنبال ایجاد نوآوری و دانش فنی هستیم؟ وظیفه سیاستگذاران است که در کشور سرمایه‌گذاری کنند و اختیارات و وظایفشان را تبیین کنند. اینکه دانشگاه را از چاپ مقاله منع کنیم در واقع ریشه را قطع می‌کنیم. اینکه ما پیش‌بینی نکرده فکر می‌کنیم با دید سطحی و بدون نوآوری می‌توانیم به مشکلات بزرگ بپردازیم، اشتباه می‌کنیم. اینکه ما بخش خصوصی را در این حوزه فعال نکرده‌ایم محال است موفق شویم.

سیاست‌گذاران باید در نگاهشان به پژوهش بازبینی کنند

وی افزود: ریشه‌های تولید واکسن بیماری کرونا در دانشگاه‌هایی مانند آکسفورد بود، اما کمپانی‌های بزرگی مانند مدرنا و فایزر و... با استفاده از این ریشه‌ها واکسن را تولید کردند. بیماری کووید- ۱۹ نواقص ما را مشخص کرد. درخواستم این است که سیاستگذاران باید در نگاهشان بازبینی کنند نه دانشگاه‌ها. حقیقتاً در مورد بیماری کرونا دانشگاه‌ها اطلاعات پایه‌ای را دارند، اما ساختارهای نوآوری را ندارند. از طرفی اگر ساختارهای نوآوری را هم داشته باشند بازوهای تجاری سازی با آن‌ها بیگانه‌اند. ما باید از مشکل محوری به توسعه متوازن چرخش کنیم تا این سه ایستگاه در کنار هم کار کنند.

بهرامی در مورد پژوهش حرفه‌ای، گفت: در کشوری مانند ایران باید مشخص باشد که اگر به دو تیم بودجه بسپاریم می‌دانیم واکسن کرونا را  تحویل می‌دهند.  این تیم‌ها بسیار ماهر هستند و ده‌ها سال کار کرده‌اند و به سرعت به نفع دانش فنی تغییر  رویه می‌دهند. فقط باید برای دانش فنی به آن‌ها بودجه اختصاص داده شود. تیم‌هایی که به صورت عمیق در زمینه‌های خاص با سرمایه‌گذاری طولانی مدت آماده‌اند.

بهرامی ادامه داد: آنچه که اصل و دارای اهمیت است داشتن ظرفیت منابع نرم و انسانی در دانشگاه است، اما اراده سیاست‌گذار که مشکلات جامعه را در آینده هدایت کند و دوم برای اینکه ظرفیت‌های بالقوه دانشگاه را بالفعل کنیم، وجود ندارد و باید گفت که برای پژوهش ساختار، زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های اولیه در کشور انجام شده، اما مسائلی که ما از این موضوع بهره‌گیری کنیم اتفاق نیفتاده است، چراکه اراده و حمایت وجود ندارد. 

ضربه به حوزه پژوهش به دلیل نبود انسجام و هماهنگی

وی تصریح کرد: موضوعی که ضربه بیشتری به پژوهش کشور ما زده، نبود انسجام و هماهنگی است. مشکل ما در این است که ساختارهای پژوهش کشش ندارند و آن انسجام دیده نمی‌شود. توسعه متوازن و همه جانبه برای کشور مهم است و دنیا این موضوع را پیدا کرده که از چه مسیری حرکت کند و هیچ راهی جز دانشگاه‌ها و پژوهش وجود ندارد.

بهرامی گفت: متأسفانه مسئولان دنبال حل مشکلات اولیه هستند و مشهود است و مشکلات ثانویه را به تاخیر می‌اندازند و این مشکلات در سال‌های آینده به موارد اولیه تبدیل و در هر سال مشکلات ثانویه به اولیه مبدل می‌شود. بنابراین دانشگاه‌ها باید در توسعه متوازن و همه جانبه ورود کنند و مسئولان هم مانند کشورهای مربوطه حمایت‌های خود را داشته باشند. بنابراین باید به صورت متعارف از دانشگاه‌ها مطالبه و به همان صورت هم حمایت کنیم، اما اکنون چنین اتفاقی در کشور رخ نداده است.