یلدا آیین سلامتمحور است
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اصفهان گفت: یلدا آیینی سلامتمدار است که در مسیر سلامت اجتماعی و معنوی قرار دارد. آنچه یلدای امسال را ویژهتر میکند، تقابل سلامت جسمی با سلامت اجتماعی و معنوی است و مردم ایران بهدلیل تجربههای وسیعی که در چنین مواردی دارند، به نحو مناسب تعادل میان پدیدهها را برقرار میکنند.
رضا اسماعیلی، عضو هیئت علمی گروه مدیریت و برنامهریزی فرهنگی دانشگاه آزاد اصفهان، در گفتوگو با ایکنا از اصفهان، درباره پیشینه تاریخی یلدا در فرهنگ ایران، اظهار کرد: یلدا در زبان سریانی به معنای تولد خورشید است. این باور اسطورهای در فرهنگ ایرانیان بهگونهای بود که همواره نور و گرما را به عنوان امر مقدس مورد احترام قرار میدادند و بر این اعتقاد بودند که در طولانیترین شب سال، یعنی شب یلدا و آغاز زمستان، خورشید در جهان متولد میشود و سردی و غم و ناراحتی را با خودش از بین میبرد.
وی افزود: این باور قدمتی طولانی در فرهنگ ایرانیان باستان دارد و به قبل از عیلامیها برمیگردد و البته در طول زمان دستخوش تغییراتی شده است. مثل بسیاری از باورها و اعتقادات، حول محور یلدا، هنجارها، آیینها و مناسکی شکل گرفته تا این باور تجلی پیدا کند. یلدا در میان ایرانیان باستان به عنوان آیینی شکل گرفت که نماد شادی و شور و شعف بود و جزء آیینهای ماندگار ایرانی محسوب میشود، بهدلیل پیوند با طبیعت و گذر فصل از پاییز به زمستان و آغاز چله بزرگ، چون بسیاری از آیینها و مناسک ایرانیان ارتباط مستقیم با طبیعت دارد و این آیینهای متأثر از طبیعت هیچ وقت در گذر زمان دستخوش فراموشی نشده است و فراتر از تغییر و تحولات در عرصه سیاست و جریان اداره امور، همچنان به عنوان عنصر لاینفک فرهنگ ایرانی به حیات خود ادامه میدهد.
یلدا خانوادهمحورترین جشن است
عضو هیئت علمی گروه مدیریت و برنامهریزی فرهنگی دانشگاه آزاد اصفهان بیان کرد: هر آیینی که متأثر از باورها و اعتقادات در یک جامعه شکل میگیرد، در پیرامون خودش با مفاهیمی که ارتباط بیشتری با آنها دارد، اتصال پیدا میکند و وقتی این اتصال مفهومی حالت شادی، نورانیّت، گرما و نشاط در زندگی داشته باشد و از آنجا که ایرانیان معتقد بودند همه اینها در چارچوب خانواده شکل میگیرد، میتوان یلدا را یکی از محوریترین جشنهای خانوادگی دانست و خانوادهمحور بودن این آیین، آن را از بسیاری از جشنهای موجود در جهان متمایز میکند. ایرانیان خانواده را مقدس و محترم میدانستند و به ریشسفیدان، کهنسالان و پدربزرگها و مادربزرگها اهمیت میدادند، بنابراین از دوره مادها به آیین یلدا توجه خاصی مبذول داشتند و با گذر زمان و افزودن ابعاد معنوی به آن و نیز ممزوج شدن این آیین با ویژگیهای فرهنگی دیگر بعد از ورود اسلام به ایران، ترکیب نویی از فرهنگ ایرانی و اسلامی در جامعه شکل گرفت.
اسماعیلی ادامه داد: هدیه دادن، داستانگویی، پای صحبت بزرگترها نشستن و استفاده از آموختهها و اندوختههای آنها، خواندن اشعار حافظ و شاهنامه، دعا و نیایش به شکرانه برکاتی که در زندگی وجود دارد و اظهار شادی و شعف، از ویژگیها و عناصر آیین یلدا محسوب میشود.
وی اظهار کرد: آن دسته از طبقات اجتماعی که از امتیاز ثروت و مالکیت برخوردارند، نه تنها در آیین یلدا، بلکه در هر آیین و پدیده دیگر مثل ازدواج، لوازم زندگی، پوشاک و حتی مرگومیر در تلاشاند تا تمایز خود با سایرین را آشکارتر کنند و به رخ بکشند. البته طی دو دهه اخیر شاهد این هستیم که این جریان به سمت طبقات متوسط و بعضا طبقات پایینتر نیز سوق پیدا کرده است و این طبقات تلاش میکنند تا از این آیینهای زیبا برداشتهای خاصی داشته باشند، مثل اینکه تفاوت خود با سایرین را نشان دهند و به دلیل رقابتهایی که در جریان زندگی وجود دارد، طبقات متوسط و پایین نیز بالاجبار تحت تأثیر این پدیده به این سمت حرکت کردهاند. در واقع هر چه جامعه به سمت ارزشهای مادی حرکت کند و ثروت و مالکیت و نمادهای آنها اهمیت بیشتری داشته باشد، آیینها و مناسک چه از جنس شادی و چه از جنس تعزیت به این سمت خواهند رفت که نماد طبقات بالاتر باشند.
اسماعیلی تصریح کرد: آنچه در حوزه فرهنگ هشداردهنده به نظر میرسد، این است که این جریان که در همه ادوار تاریخی وجود داشته و دارد، به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از عناصر فرهنگ عمومی است و با طبیعتگرایی، زیبایی، سادگی، خانوادهمحوری و اهمیت جوهر انسانیت در آیینهایی مثل یلدا منافات دارد، ولی سیستمهای اجتماعی که به سمت سرمایهداری حرکت میکنند، ناخودآگاه به تبلیغ و تشویق زمینهها و ارزشهای مادی میپردازند و باعث میشوند که زندگی توسط خود افراد برایشان سختتر شود و مدام یکدیگر را در یک رقابت دهشتناک مورد مقایسه قرار دهند و این حالت سبقتجویی باعث میشود که ذات و فلسفه این آیینها که انسانمداری و خانوادهمداری بوده و جنبه تعالی و معنوی دارد و اساسا نوعی پیوند احساسی و عاطفی میان نسلهای مختلف است، فراموش شده و خطکشهای جدیدی در جامعه مطرح شود که حالت رقابتی داشته باشد. البته در فرهنگها و جوامعی که مناسکگرایی قوی است، با گذشت زمان افراد به جای اینکه به فلسفه و اهداف این مناسک توجه کنند، بیشتر بر شیوه و روش برگزاری آنها متمرکز شوند. جامعه ایران نیز به دلایل متعدد یکی از جوامع مناسکگرا محسوب میشود که تجلی آن را در آیینهای یلدایی نیز شاهد هستیم.
بیشتر بخوانید:
وی افزود: ما در سالهای قبل به حرمت بزرگترها دور هم جمع میشدیم و این همان یلدای اولیهای بود که در فرهنگ ایرانی شکل گرفت، ولی اگر از این آیین برای نزدیک شدن به پارتیها و مواردی خارج از چارچوب خانواده استفاده کنیم، این خود فاصله گرفتن از یلدا محسوب میشود. بنابراین، وقتی از یلدا صحبت میکنیم، خانوادهمحوری، هسته اصلی آن را تشکیل میدهد. اگر در سالهای اخیر شاهد گذر یلدا از خانه و خانواده به باغ و راغ و امثال اینها هستیم، نوعی فاصله گرفتن از آیینهای یلدایی در جامعه ایران به حساب میآید و منزلت خانواده و احترام به بزرگترها نسبت به دهههای پیش سیر نزولی پیدا کرده است.
یلدا آیین سلامتمحور است
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه امسال به دلیل شیوع کرونا یلدایی متفاوت با سالهای قبل را تجربه میکنیم، گفت: با توجه به وضعیتی که در آن قرار داریم، اولویت با حفظ سلامتی است. انسان در درجه اول باید از سلامت جسمی برخوردار باشد تا بتواند به سایر ابعاد سلامت اعم از روحی و روانی، اجتماعی و معنوی نیز بپردازد. یلدا آیینی سلامتمدار است که در مسیر سلامت اجتماعی و معنوی قرار دارد. آنچه یلدای امسال را ویژهتر میکند، تقابل سلامت جسمی با سلامت اجتماعی و معنوی است و مردم ایران بهدلیل تجربههای وسیعی که در چنین مواردی دارند، مثل تناقضی که بهدلیل همزمانی یک مناسبت دینی مثل عاشورا با یک مناسبت ملی مثل نوروز پیش میآید، به نحو مناسب تعادل میان پدیدهها را برقرار میکنند. در خصوص یلدا و شیوع کرونا نیز این مسئله صادق است.
وی ادامه داد: ضمن اطلاعرسانی و آگاهیبخشی به مردم در خصوص اینکه طولانیترین شب سال را به وضعیتی سیاه تبدیل نکنند، باید از آنها بخواهیم ارتباطات اجتماعی خود را هوشمندانهتر تنظیم کنند تا دور هم بودن به عاملی ضد سلامت جسمانی تبدیل نشود. به نظر میرسد که خود مردم این مسائل را مدیریت خواهند کرد، ولی به هر حال رسانهها و مدیریت حوزه سلامت نیز باید تأکید بیشتری بر این مسائل داشته باشند. بنابراین در یلدا، احساس مسئولیت و اخلاق مسئولیتپذیری نیز حائز اهمیت است. اگر در این شب با بسیاری از افراد دور هم جمع میشویم، باید این نکته را مدنظر داشته باشیم که قرار است این حیات جمعی ادامه پیدا کند، نه اینکه دو یا سه هفته بعد یاد و خاطره کسانی را گرامی بداریم که در جمعمان حضور داشتند و اکنون دیگر نیستند. اگر این موارد را رعایت نکنیم، یلدای قرمز، حیاتبخش و پر از شادی و نشاط به یلدای سیاه تبدیل میشود و شادی و لذت دور هم بودن در چند ساعت را به داشتن همین لذت در سالهای بعد ترجیح میدهیم.
انتهای پیام
