چگونگی ایجاد تحول در فلسفه اسلامی / ابن سینا فلسفه را به سوی قرآن سوق داد

به گزارش ایكنا از فارس، آیت‌الله احمد بهشتی، نماینده مردم فارس در مجلس خبرگان رهبری عصر دیروز، اول خردادماه در مراسم روز بزرگداشت ملاصدرا كه در مدرسه علمیه خان شیراز برگزار شد، گفت: ابن سینا حق بزرگی به فلسفه دارد منتها ایشان جرقه‌ای زدند و این جرقه موجب تحولی در فلسفه شد به ویژه فلسفه اسلامی. ابن سینا در برخی از مسائل فلسفه به برخی از آیات قرآن نظر انداخته است و تأكید می‌كند كه هیچ چیزی از علم خدا پنهان نیست و این جرقه‌ای شد در علم فلسفه.

آیت‌الله بهشتی با بیان اینكه از ذات پروردگار هیچ چیزی پنهان نیست، خدا شاهد بر ماست و این نشان می‌دهد كه باید علم خدا علم شهودی باشد، ‌گفت: ابن سینا با رویكرد قرآنی یك انقلاب و تحول در علم فلسفه ایجاد كرد و رویكرد دیگری نیز در اشارات خود دارد كه جنبه عرفانی دارد و من نام آن را عرفانیات گذاشته‌ام. ایشان چند جا در همین اشارات با مشراقی برخورد و او را تخطئه كرده است.

عضو مجلس خبرگان رهبری با یادآوری اینكه كسانی كه راسخین در حكمت متعالیه هستند، این قبیل مسائل را درك می‌كنند، گفت: خواجه طوسی وقتی توضیح می‌دهد می‌گوید ابن سینا به كسانی ایمان داشت كه هم اهل حكمت بحثی هم حكمت ذوقی هستند، مشراقی اهل حكمت بحثی بوده و ابن سینا قبولش ندارد، عرفا هم اهل حكمت ذوقی هستند و اهل حكمت بحثی نیستند و ابن سینا به این‌ها نیز عنایتی ندارد بلكه به كسانی عنایت دارد كه حكمت بحثی و ذوقی جمع كرده باشند و این‌ها می‌شوند راسخین در حكمت متعالی و این جرقه را زد و این‌ها نتیجه داد كه هم توجه به قرآن و هم توجه به حكمت ذوقی داشتند.

وی با تصریح اینكه شیخ اشراق در مطالبش به قرآن توجه دارد و این راهی است كه ابن سینا نشان داد و آغازگر آن است و این راه ادامه پیدا كرد و در شیراز ذوق و تعلق پیدا می‌شود و قهرمان آن‌ها علامه دوانی یا صدرالدین دشتكی هستند كه در شیراز می‌درخشند، گفت: علامه دوانی و صدرالدین دشتكی صاحب مكتب، مرام و مسلك هستند و گفتند ما ذوق‌التعلم هستیم كه ذوق‌التعلم در عالم عرفان مرحله اول ذوق است مرحله دوم شرب و نوشیدن جام وحدت است و مرتبه سوم نیز مرحله سیراب و شاداب شدن است. البته دوانی و دشتكی عجیب هم با هم برخورد داشتند و صدرالمتألهین در بخشی تمام مباحث این‌ها را نقدی می‌كند یعنی گفتمان این‌ها برایش مهم بوده است. دوانی و دشتكی خیلی رقابت داشتند ولی بعداً با هم خوب می‌شوند شاید علتش این است كه دوانی اهل سنت بوده است و بعداً شیعه می‌شود و به‌همین دلیل رابطه‌اش با دشتكی خوب می‌شود.  

وی با بیان اینكه این بزرگان مورد عنایت و توجه صدرالمتألهین بوده است و نظرات این‌ها را در آثار خود مدنظر قرار می‌دهد، گفت: ملاصدرا در شواهد نظرات دوانی و دشتكی را مطرح می‌كند حتی در برخی از نظرات دقیقا متأثر از صدرالدین دشتكی است و گاهی از او به عنوان یكی از افضلترین‌های فارس یاد كرده و احترام می‌كند. البته اگر این جرقه را ابن سینا درباره اینكه فیلسوف به طرف قرآن و ذوق بیاید، نمی‌زد شاید این كار نمی‌شد یا اگر می‌شد خیلی دور انجام می‌شد اما ایشان جرقه را می‌زند و فلسفه را به سوی قرآن و مباحث ذوق سوق می‌دهد و این هنر ابن سیناست و خیلی عظیم است اگر ابن سینا نبود، دشتكی و دوانی و ملاصدرا هم نبود.

آیت‌الله بهشتی با تأكید بر اینكه شخصیت بزرگ و با عظمت واقعا نباید قدرش ناشناخته بماند، گفت: مصری‌ها هزاره بوعلی سینا را گرفتند و تمام آثار او را چاپ كردند اما ما این كار را نكردیم البته نظرشان این بود كه بگویند ابن سینا فیلسوف عرب است نه ایران و اسلام و خواستند برای خودشان افتخاری كسب كنند.

وی با بیان اینكه مطالبی كه ابن سینا می‌گوید بیشتر با اصالت وجود سازگار است نه با اصالت ماهیت، گفت: سخنان ابن سینا كاملاً گرایش دارد به اصالت وجود البته خود صدرالمتألهین اول اصالت ماهیتی بوده است و در اسفار می‌گوید اصالت ماهیتی بوده‌ام و بعداً خدا من را هدایت كردم و از اصالت ماهیت گرایش پیدا كردم به اصالت وجود. در هر حال بزرگوارانی كه در شیراز پدید آمدند همگی از بركات كارهایی است كه ابن سینا انجام داده و صدرالمتألهین هم ادامه قوه در شیراز داد.

آیت‌الله بهشتی با ابراز امیدواری از اینكه حوزه فلسفی شیراز راكد نماند گرچه قبلا چنین نبوده است، اظهار کرد: معنی اینكه به فلسفه توجه داشته باشیم این نیست كه به علوم دیگر توجه نکنیم؛ چنانچه ابن سینا طبیب بزرگی بود اما به فلسفه هم توجه می‌کرد و به حمد الهی در كشوری زندگی می‌كنیم كه هم امام و هم رهبر معظم انقلاب از فلسفه حمایت كردند.