قرآن در زندگی امام رضا(ع)

امام رضا(ع) هر سه روز یک بار قرآن را ختم می‌کرد و آنگاه می‌فرمود: «اگر می‌خواستم زودتر از سه روز آن را به پایان برسانم، می توانستم،» اما نخواستم چنین کنم. زیرا در موقع تلاوت به هر آیه که می‌رسیدم، در آن فکر و اندیشه می‌کردم که درباره چه چیزی و در چه زمانی نازل شده است. بدین جهت در هر سه روز یک بار قرآن را به پایان می‌رسانم.»

عشق فراوان امام رضا(ع) به این کتاب آسمانی او را بر آن داشت، تا علاوه بر روز، در شب نیز قرآن بخواند و حتی آیات زیادی را در آستانه خواب و در رختخواب تلاوت می‌کرد.

رجاء بن أبی الضحّاک که گزارشی از سفر امام داده چنین می‌گوید که امام به هنگام خواب در رختخواب خویش فراوان قرآن می‌خواند و هرگاه به آیه‌ای می‌رسید که در آن یادی از بهشت یا جهنم آمده بود، گریه می‌کرد و از خداوند بهشت را درخواست می‌نموده و از آتش جهنم به او پناه می‌برد.

هزار ختم قرآن در یک پیراهن

شیخ طوسی در کتاب امالی به سند خود از علی بن علی فرزند برادر دعبل خزاعی نقل کرده که در سال 198ق. همراه برادرم دعبل خدمت امام رضا(ع) رسیدیم و تا پایان سال 200 ق. در محضرش اقامت داشتیم و سپس به قم رفتیم. بعد از آن که امام رضا(ع) به برادرم دعبل پیراهن پشمینه سبز رنگی به همراه انگشتری که نگینش عقیق بود، هدیه کرد، همچنین به او درهم‌هایی که نام آن حضرت بر آن نقش بسته بود، مرحمت نمود به او فرمود: «ای دعبل به قم برو که در آنجا سود و بهره خواهی یافت» و به او یادآور شد که از این پیراهن به‌خوبی محافظت کن که من در این پیراهن هزار شب هزار رکعت نماز خوانده‌ام و هزار مرتبه قرآن را در آن ختم کرده‌ام.

امام رضا(ع) در نمازهای واجب و مستحب در شب و روز از سوره‌های متنوع و گوناگونی استفاده می‌فرمود و قرائت می‌کرد.

رجاء بن أبی الضحاک که در سفر امام از مدینه تا مرو همراه آن حضرت بوده، در گزارشی مفصل به این مسأله اشاره کرده است که امام رضا(ع) در اول ظهر 6 رکعت نماز مستحبی می‌خواند که پس از سوره حمد سوره‌های «یا ایها الکافرون» و «قل هو الله احد» را می‌خواند و در دو رکعتی که پس از نماز جعفر طیار می‌خواند از سوره‌های «ملک» و «هل أتی» استفاده می‌کرد و در نمازهای واجب خود پس از سوره «حمد» از سوره‌های «انا انزلناه فی لیلة القدر» و همچنین در ظهر جمعه سوره «جمعه» و سوره «منافقین» و در نماز عشاء در شب جمعه سوره «سبح» و در نماز صبح روز دوشنبه و پنج شنبه در رکعت دوم پس از «حمد» سوره «غاشیه» را تلاوت می‌فرمود.

اذکار امام پس از تلاوت برخی سوره‌ها

محدثان و راویان حدیث نقل کرده‌اند که امام رضا(ع) پس از تلاوت برخی آیات قرآنی و یا در پایان برخی از سوره‌های قرآن به‌طور آهسته یا بلند جملاتی را بر زبان جاری می‌کردند که بخشی از آنها را رجاء بن أبی الضحاک نقل کرده است.

وی می‌گوید که امام رضا(ع) در تمام نمازهای خود در شبانه روز «بسم‌الله الرحمن الرحیم» را بلند می‌گفت و هرگاه آیه «قل هو الله أحد» را تلاوت می‌کرد، پس از آن آهسته می‌گفت: «الله أحد» و هر گاه سوره «توحید» را به پایان می‌رساند، سه مرتبه می‌فرمود: «کَذَلِکَ اللّٰهُ رَبُّنٰا» و اگر سوره «جحد» را می‌خواند، آهسته می‌فرمود: «یا ایهاالکافرون»، و وقتی از تلاوت سوره فارغ می‌شد می‌فرمود: «ربی الله و دینی الاسلام».

هرگاه سوره «والتین والزیتون» را تلاوت می‌کرد، در پایان می‌فرمود: «بلی و أنا علی ذلک من الشاهدین» و هرگاه سوره «لااقسم بیوم القیامة» را تلاوت می‌کرد، در پایان می‌فرمود: « سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ بلی». به هنگام تلاوت سوره «جمعه» می‌فرمود: «قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ وَ اللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقینَ» و هرگاه از سوره حمد فارغ می‌شد، می‌فرمود: «الحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمينَ».

تکیه‌گاه کلام امام رضا (ع)

امام رضا (ع) در تمام زمینه‌ها و مسائل دینی و علمی و عقیدتی و فقهی از این کتاب آسمانی و این منبع پر فیض الهی کاملاً بهره می‌برد و در هر سخن یا بیان به کلام الله مجید تکیه می‌کرد.

مأمون پیوسته با پرسش‌های گوناگون خود امام را می‌آزمود، اما ایشان به همه پرسش‌های وی جواب می‌داد. تمام گفته های امام رضا(ع) و پاسخ‌های وی برگرفته از قرآن کریم بود.

امام رضا(ع) با سفارش به یاران خود از جمله ریان به وی فرمود: «کَلامُ اللهِ لاتَتَجَاوَزُوهُ وَ لاتَطْلُبُوا الْهُدَی فِی غَیْرِهِ فَتَضِلُّوا؛ قرآن سخن خداست، از مرز او تجاوز نکنید و هدایت را جز در پرتو قرآن نجویید و در غیر این صورت گمراه خواهید شد.»

شیخ صدوق در کتاب عیون اخبارالرضا به سند خود از حضرت امام رضا(ع) از پدران خود از رسول خدا نقل کرده که پیامبر فرمود: «6چیز از مروت و جوانمردی است، سه کار در حضر و سه نوع رفتار در سفر. اما در وطن، اول، تلاوت کلام‌الله مجید و دوم، آباد کردن مساجد و سوم، اتحاد برادران در راه خدمت به جامعه و اما آن سه امر که در سفر است: اول، زاد و توشه را بی‌دریغ در اختیار همسفران گذاشتن، دوم، حُسن خلق و سوم، مزاح و شوخی بدون آمیختن با هیبت.»

محدث نوری از کتاب فقه‌الرضا(ع) در باب روزه آورده است که امام رضا(ع) فرمود: «در این ماه شریف قرآن زیاد بخوان و فراوان بر رسول خدا صلوات و درود بفرست.»

علامه محدث نوری در کتاب «مستدرک» آورده که در برخی از نسخه‌های فقه رضوی از امام رضا(ع) آمده است که فرمود: اگر می‌توانی از مکه خارج نشوی، تا قرآن را در آنجا ختم کنی، این کار را انجام بده، زیرا بسیار شایسته بوده و این کار یکی از مستحبات است.»

منابع: کتب عیون اخبار الرضا و بحارالانوار  و ensani.ir