تفسیر تطبیقی قرآن رسیدن به نگاه تربیتی است
عضو هیئت علمی پردیس فارابی دانشگاه تهران معتقد است که شیوه تطبیقی که در کتابهای تفسیر تطبیقی از نگاه مفسران فریقین بهکار رفته یک شیوه تازه، روشمند و قانونمند است که باعث خارج شدن بحثها از جنبه خشک علمی و تبدیل شدن به نگاه تربیتی و هدایتی میشود.
حجتالاسلام والمسلمین فتحالله نجارزادگان، عضو هیئت علمی پردیس فارابی دانشگاه تهران، در گفتوگو با ایکنا از قم، با اشاره به اینکه تفسیر تطبیقی قرآن شیوهای نوین در تفسیر موضوعی قرآن کریم است، اظهار کرد: در مطالعاتی که در روش تفسیر تطبیقی از سال 1380 شروع کردم تاکنون شش کتاب تفسیر تطبیقی به چاپ رسیده که این سلسه پژوهشهای تفسیر تطبیقی از نگاه مفسران فریقین همچنان ادامه دارد.
وی ادامه داد: موضوعات کتب تفسیر تطبیقی ناظر به نیاز روز نگارش و به ترتیب چاپ شدهاند که جدیدترین آنها دو کتاب «بررسی تطبیقی آموزه توحید و شرک» و «بررسی تطبیقی آموزه شفاعت، توسل و استغاثه» از دیدگاه مفسران فریقین است. کتاب پنجم با عنوان «بررسی تطبیقی آموزه توحید و شرک از دیدگاه مفسران فریقین» ناظر به سرفصلهای درسی مقاطع تحصیلات تکمیلی دانشگاه در رشتههای علوم قرآن و حدیث، کلام امامیه، مدرسی معارف و نیز سطح چهار حوزه در مباحث اعتقادی نوشته شده است.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه در توحید و شرک کارهای پژوهشی و مطالعاتی بسیاری انجام شده است، گفت: شیوه تطبیقی که در این کتاب بهکار رفته یک شیوه تازه و روشمند و قانونمند است که در آن خواننده بهطور دقیق متوجه دیدگاه شیعه و سنی میشود، همچنین در این کتاب نظرات سلفی وهابی بهطور جداگانه بررسی شده است، زیرا آنها چه در روش تحقیق و چه در زاویه نگاه، محققان بیطرفی نیستند که در فصل اول کتاب شواهد آن نیز ذکر شده است.
استخراج نقاط اشتراک و افتراق دیدگاه مفسران
نجارزادگان تصریح کرد: در روش تطبیقی نقاط اشتراک و افتراق از دیدگاه مفسران فریقین استخراج و تبیین شده است، سپس ادله این اشتراک و افتراق بررسی و نظرات ارزیابی شدهاند؛ بعد از دستهبندی روی آیات توحید و شرک در کتاب، بیان شده که اساساََ روح تعالیم قرآن، توحید است و همه آیات قرآن چه به طور مستقیم و چه به طور چند واسطه به بحث توحید در همه عرصههای آفرینش برمیگردد و نقطه کانونی رسالت تمام انبیا نیز برگرداندن بشر به فطرت توحیدی است.
نویسنده کتاب «بررسی تطبیقی آموزه توحید و شرک از دیدگاه مفسران فریقین» گفت: توحید ابعاد گوناگونی در قرآن دارد و در چند بُعد در این کتاب بررسی شده است که شامل توحید و شرک ذاتی و صفاتی، توحید و شرک ربوبی، توحید و شرک الوهی، توحید و شرک عبادی است.
وی افزود: تفکیک معنایی بین کلمات رب، اله و عباده بسیار دشوار است، بهویژه اینکه این اصطلاحها باهم ارتباط معنایی وسیع دارند و بین مفسران نیز اختلاف جدی وجود دارد؛ ناگزیر در کتاب پنجم در بحثهای توحید و شرک، این اصطلاحها معنا شد که کار بسیار دشواری بود. در این کتاب، توحید و شرک خالقی به دلیل اینکه اختلافی در آن نیست مطرح نشده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیان کرد: در بحث توحید و شرک ربوبی، دامنه بحث شامل تمام قلمروهای شرک ربوبی اعم از بتها، فرعون و احبار و رهبان است؛ در مبحث توحید و شرک الوهی، الوهیت نفس، الوهیت حضرت مریم و حضرت عیسی(ع)، الوهیت فرعون و الوهیت بتها مطرح است و تلقی که مفسران از این شرکها دارند بررسی شده است؛ در بحث توحید و شرک عبادی ابعاد گوناگون آن اعم از عبادت شیطان، عبادت بتها، عبادت طاغوت، اصطلاح شناسی و بررسی شد.
نجارزادگان تصریح کرد: امتیازها و نوآوریهای این اثر شامل مطالعه تطبیقی، تمرکز روی قرآن به عنوان میزان حق، داوری بر اساس آیات قرآن، نگاه انسجامی و نظاممند به قرآن، تبیین ابعاد اختلاف امت با سلفیها در توحید و شرک است و نیز نکته مهم در این پژوهش، خارج شدن بحثها از جنبه خشک علمی و تبدیل شدن به نگاه تربیتی و هدایتی است و هم چنین معنی کردن آیات شرک از زاویه ذهن مشترک است.
درک حقیقت توحید از نگاه کتاب خدا
استاد حوزه و دانشگاه در بیان هدف اصلی کتاب گفت: کشف معنای درست از آیات قرآن و درک حقیقت توحید از نگاه کتاب خدا با روش تطبیقی هدف اصلی کتاب است؛ این روش امتیازات فراوانی از جمله مشخص کردن اندیشه تشیع در مباحث توحید و ارزیابی میزان قوت و واقعبینانه بودن آن را داراست و نیز میتواند به درک حقایق قرآن کمک کند.
نویسنده کتاب «بررسی تطبیقی آموزه شفاعت، توسل و استغاثه از دیدگاه مفسران فریقین» گفت: کتاب ششم بر اساس سرفصلهای مقاطع تحصیلات تکمیلی دانشگاه در رشتههای تفسیر تطبیقی، کلام امامیه، شیعه شناسی، علوم قرآن و حدیث و مدرسی معارف قرآن و حدیث و نیز تفسیر تطبیقی موضوعی در سطح چهار حوزه نوشته شده است.
نجارزادگان با اشاره به دشواری موضوع شفاعت، توسل و استغاثه، تصریح کرد: این دشواری از این جهت است که امتی از طرف سلفی وهابی متهم به شرک میشود و معتقدند شیعه در توسلجویی و شفاعتطلبی و استغاثه بر سر قبور اولیا و ائمه دچار شرک هستند، این اتهام سادهای نیست زیرا بزرگترین گناه در قرآن شرک است و آنها شدیدترین و قبیحترین اتهام را متوجه امت اسلام میکنند؛ هدف کتاب ششم پاسخ به این اتهام است. برای این کار باید بسیاری از مقدمات و مبانی و مباحث مطرح میشد تا به بحث اصلی برسیم، این اتهام شرک که بر اثر توسل به ائمه مطرح میشود، متهم کردن به شرک الوهی است و از آیات قرآن، آیاتی را مدنظر قرار میدهند که خطابش به مشرکین حجازی است که دچار شرک الوهی و عبادی بودند، چون هیچ آیهای در قرآن نداریم که شفاعتطلبی شیعه را در مزار اولیا و ائمه شرک بداند.
استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: در اینجا باید بدانیم تلقی شرک از اله و عبادت و بت چه بوده که بعد ببینیم شباهتی بین مسلمان در رفتن به سر مزار و مشرک در این سه ضلع وجود دارد یا خیر، یعنی قبر مثل بت و ذهن مشرک در الوهیت و عبادت را مثل ذهن مسلمان بدانیم؛ برای وارد شدن به این شباهت انبوهی از آیات بررسی و معنا شد، چون شرک از نظر قرآن، عقل و فطرت هیچ مبنایی ندارد و فقط توحید قابل اثبات است.
عضو هیئت علمی دانشگاه با بیان اینکه موضوعات مطرح شده در پنج بُعد بررسی شده گفت: اولین آن این است که آیا مشرک حجازی در توحید ربوبی موحد بوده یا خیر؟ دومین قیاس، تلقی مشرک و مسلمان از توحید و شرک الوهی است؛ سومین مورد از نظر توحید و شرک عبادی و مورد چهارم تلقی مشرک از بت و تلقی مسلمان از قبر است؛ پنجمین مورد نیز تلقی مشرک از خدایی که میخواهد با شفاعت بت به او برسد و تلقی مسلمان از خدایی که از شفاعت ائمه میخواهد به او نزدیک شود است که هیچوجه شباهتی در این موضوعات نیست.
یادآور میشود، خوانندگان و علاقهمندان جهت دریافت مطالب بیشتر از این دو کتاب و نیز خلاصه متن آن، به سایت نویسنده به نشانی http://www.najarzadegan.ir/ مراجعه کنند.
انتهای پیام
