ضرورت بهرهمندی از ظرفیت گردشگری دینی حوزه علمیه قم در کنار مرجعیت علمی
در نشست «بررسی ظرفیت نهادهای علمی حوزوی در رشد اقتصادی استان قم» به بهرهمندی از ظرفیت گردشگری دینی حوزه علمیه قم در کنار مرجعیت علمی بهعنوان یکی از اثرگذارترین کارکردهای بینالمللی آن تأکید شد.
به گزارش ایکنا از قم، به نقل از روابط عمومی مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر، نشست دویستوهجدهم کانون هماندیشی تعالی و توسعه استان قم(اتاق فکر) با موضوع «بررسی ظرفیت نهادهای علمی حوزوی در رشد اقتصادی استان قم» روز گذشته، دوم مردادماه با همکاری مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر برگزار شد.
در ابتدای این نشست حسین محمودی، مدیر پژوهش مؤسسه طلوع مهر بیان کرد: در چند جلسه قبل اتاق فکر، به دو قابلیت اصلی استان قم اشاره شد؛ یکی وجود بارگاه ملکوتی حضرت فاطمه معصومه(س) و دیگری وجود حوزه علمیه و نهادهای علمی مرتبط با آن. با توجه به تأکید بر دو زمینه فوق، نگاه اقتصادی به نهادهای علمی حوزوی علاوه بر نگاه دینی، ضرورتی اجتناب ناپذیر است؛ چرا که استان قم پایینترین سطح درآمدی را در کشور دارد و علیرغم اینکه از قم بعنوان «شهر بینالملل» یاد میشود، متأسفانه هنوز وابستگی مالی شدیدی به بودجه دولتی دارد.
وی ادامه داد: لذا در خصوص راهکارهای حل این مسئله، ضروری است که به فرصتهای تولید درآمد بومی بیش از پیش پرداخته شود؛ در همین راستا از مهمان محترم برنامه که پژوهشگر علم اقتصاد و خود از فضلای حوزه و مدرسین دانشگاه نیز هستند، خواهش میکنم به ارائه طرح «ظرفیت حوزه علمیه در رشد اقتصادی قم» که آماده کردهاند بپردازند.
ایستایی حوزه علمیه در زمینه اقتصادی
حجتالاسلام والمسلمین حسین بحرینی یزدی، استاد حوزه و دانشگاه نیز در این نشست گفت: به حوزههای علمیه در برنامهریزی اقتصادی به صورت کلان نگاه نشده است، با توجه به ظرفیت بالایی که در نهادهای حوزوی ما وجود دارد اما به همان اندازه سوگیری منفی نیز نسبت به فعالیت اقتصادی از سوی حوزه وجود دارد.
وی با نگاهی تاریخی از آغاز تأسیس حوزه علمیه قم از سوی مرحوم آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائری را اولین مبدع و مدیری کلاننگر در حوزه علمیه جهان تشیع دانست و گفت: وی از همان ابتدا با نگاهی دوراندیشانه، ساختاری مالی را متناسب با اقتصاد نوین آن زمان که اقتصاد انباشت نام داشت، برای حوزه طراحی کرد تا بتواند ادامه حیات آن را در طول زمان تضمین کند و در عین حال توانست به تمرکزگرایی وجوهات و کمکهای مردمی برای حوزه بپردازد.
بحرینی یزدی ادامه داد: اما امروزه متأسفانه بهدلیل آنکه حوزه از مدرنیته عقب افتاد، اقتصادش نیز دستخوش آسیب شد تا جایی که برای ادامه حیات باید دست به دامن بودجه دولتی باشد و خودش هیچ درآمدی نداشته باشد.
وی بیان کرد: قبل از انقلاب برخی از مراجع با جذب منابع مالی مردم را به کارهای عامالمنفعه رهنمون میکردند و این هم از نظر دینی و معنوی اجر اخروی داشت و هم کنشی اجتماعی و خودجوش تلقی میشد که اثرات مادی و معنوی بسیاری برای همه اقشار جامعه بههمراه داشت. بیمارستانسازی، مدرسهسازی، تعمیر آب انبارها و لایروبی قناتها، جادهسازی و بسیاری فعالیتهای عامالمنفعه دیگر به حمایت علما و با همکاری تجار و خیرین انجام میشد؛ اما حوزه میبایست با رصد تغییرات جهانی بهخصوص در حوزه اقتصاد، خودش را روزآمد میکرد ولی متأسفانه دچار ایستایی شد و عقب ماند.
وی افزود: پس از پیروزی انقلاب، سه اتفاق مهم در حوزه افتاد؛ یکی به حوزهها اجازه بهرهبرداری محدود از منابع مالی داده شد، دوم آنکه در دولت اصلاحات بطور رسمی مراکز حوزوی دارای ردیف بودجه دولتی شدند و سوم تأسیس نهادهای حوزوی با منابع مالی مستقل بود. در آغاز انقلاب شعاری انحرافی دامنگیر حوزهها شد و آن استقلال مالی حوزه بود. حوزه نهادی با کارکرد اقتصادی نیست ولی به این معنا هم نیست که نباید رفتار اقتصادی داشته باشد.
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به سه ظرفیت اقتصادی حوزه یعنی جذب بودجه دولتی، استفاده بهینه از منابع موجود و ظرفیت بینالملل پرداخت و گفت: بحث اصلی من پیرامون ظرفیت بینالمللی حوزه است و طرحی را با دوستانم آماده رونمایی داریم که در این جلسه پیش طرح آن را خدمتتان عرضه خواهم کرد.
بحرینی یزدی افزود: یکی از ظرفیتهای بینالمللی حوزه که میتواند از نظر اقتصادی بسیار حائز اهمیت باشد، گردشگری دینی است که با مبحث زیارت به کلی متمایز است. قم سالانه میلیونها مسافر و زائر را جذب میکند اما مقصد گردشگری به حساب نمیآید چون اگر مقصد گردشگری حساب میشد، مسافران در قم پول خرج میکردند در حالی که این طور نیست و همه سر راه، سری هم به حرم مطهر میزنند و بعد به مقصد اصلی خود رهسپار میشوند.
این کارشناس اقتصاد اسلامی گفت: طبق آماری که تا سال ۲۰۱۸ منتشر شده است شاید برای شما اعجاب برانگیز باشد که بزرگترین حجم توریست یا گردشگر دینی متعلق به آمریکاست با درآمد ۲۷۰ میلیارد دلار که یک سوم آن مربوط به گردشگری دینی است؛ نکته جالب توجه دیگر این است که آمریکا راحتترین شریط صدور ویزا را برای ویزاهای گردشگری دینی قرار داده است در صورتی که نه حرم دارد و نه امامزاده؛ کشور دوم ایتالیاست با ۶۰ میلیارد دلار که بخش قابل توجهی از این درآمد مربوط به گردشگری دینی است.
وی در پایان گفت: در کشور ما و در حوزه علمیه قم وقتی به مسئولین پیشنهاد گردشگری دینی میدهیم با بیاعتنایی و سوگیری منفی مواجه میشویم. یعنی مشکل اصلی ما در عدم توانایی و ظرفیت بالای ما نیست بلکه فقدان زیرساختهای لازم و سوءمدیریت مهمترین عوامل بازدارنده این ظرفیت کلان حوزه است. وجود تنگنظریهایی برآمده از تعصب دینی که حوزه را از بنگاه اقتصادی شدن بری میدانند، تا نگاههای امنیتی به این طرح که همه توریستهای غربی را جاسوس و عامل بیگانه میدانند همه دست به دست هم داده تا نتوانیم از چنین ظرفیتی بهرهبرداری کنیم.
قم در زمینه تولید ثروت از صنعت گردشگری مشکل دارد
در ادامه جعفر رحمانی، پژوهشگر مدیریت فرهنگی و عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به اینکه امروزه در دنیا به ظرفیت «اقتصاد فرهنگ» بسیار توجه میشود، اظهار کرد: نگاه جدید به آموزش، بهعنوان یک منبع تولید ثروت است؛ یعنی توجه به ظرفیت « فرهنگ» در ایجاد ارزش افزوده و ثروت.
وی در تبیین تفاوت اقتصاد حوزه علمیه با حوزه علمیه اقتصادی، گفت: وقتی صحبت از حوزه علمیه اقتصادی میشود بایستی با افزایش کارایی و راندمان روبرو شویم و مدیریت هزینه با جهش همراه باشد؛ اما وقتی از اقتصاد حوزه صحبت میکنیم این سوال پیش میآید که آیا حوزه علمیه میتواند در ثروتآفرینی نقش داشته باشد. متأسفانه ما در این راستا بهخاطر وجود همان نگاههایی که مهمان محترم به آن اشاره کردند نمیتوانیم مجوزهای لازم را داشته باشیم و امروزه نیز بیش از پیش زوال و ایستایی حوزه در زمینه اقتصاد فرهنگی را شاهدیم.
رحمانی افزود: قم بهصورت کلی در زمینه تولید ثروت از صنعت گردشگری مشکل دارد و منشأ آن هم «فرهنگ» است؛ یعنی مشکل در متدلوژی و فناوری گردشگری نیست بلکه نیاز قم به کار فرهنگی عمیق در این خصوص است.
خطر بیهویتی و نابسامانی فرهنگی و اجتماعی
در ادامه نشست رضا سیار، فرماندار اسبق قم با تأکید بر اینکه توسعه قم کاملاً بر محور غیر فرهنگی همچون ایجاد صنایع پایین دستی و آلاینده، جذب مهاجر و حتی از نظر عمران شهری صورت گرفته است، گفت: از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی یعنی بیش از ۴۰ سال، موضوع اولویت محور دینی از ابتدا مطرح بود، ولی کاملاً خلاف آن عمل شده است. بهعبارت دیگر هر وقت بحث ورود صنایع به قم میشد آقایان فریاد میزدند که قم شهری فرهنگی است و نباید آلوده به مسائل اقتصادی و صنعتی شود، چراکه ورود سرمایهگذار با هجوم مهاجرت افراد غیر بومی همراه خواهد شد و از طرف دیگر آب قم نیز محدود است و جوابگو نخواهد بود و چهره فرهنگی قم هم تحتالشعاع قرار خواهد گرفت؛ ولی امروزه شاهدیم که قم هم صنعتی شده است هم با انبوهی از ساکنان مهاجر غیر بومی روبروست و علاوه بر آن در بحث مدیریت گردشگری و میراث فرهنگی نیز عملکرد دستگاه مسئول در این زمینه با انتقادات فراوانی همراه است.
وی افزود: قم کلانشهری است که با خطر بیهویتی و نابسامانی فرهنگی و اجتماعی روبرو شده است و برخی تصمیمات مدیریتی، آسیبهای وحشتناکی به استان قم وارد کرده است. مسائلی مانند وجود بیشترین صنایع آلاینده در قم و ورود بیشترین ضایعات صنعتی به قم، این استان را در رتبه اول کشور قرار میدهد. در سلفچگان صنایعی با گرید ۵ و ۶ مشغول بهکار هستند یعنی صنایعی که به شدت آلاینده محیطزیست، هدردهنده منابع آبی و جذبکننده نیروی کار غیربومی هستند. حال در چنین شرایطی وقتی صحبت از گردشگری دینی میشود همین مدیران هستند که باید مجوز لازم را صادر کنند و نمیکنند، همین مدیران باید زیرساخت لازم را برای گردشگریهای مختلف از جمله گردشگری دینی فراهم کنند که اصلا اعتقادی به این مبحث ندارند و حتی به این فرصتها بیتوجهی میکنند.
محمدرضا باقرپناهی به تبیین تغییر نگاه حاکمیت به حوزه علمیه قم در قبل و بعد از انقلاب پرداخت و اظهار کرد: دولت باید به تأثیر حوزه علمیه در نظام اجرایی کشور مثل اقتصاد و اجتماع و فرهنگ و … توجه داشته باشد که علاوه بر جنبه نظریهپردازی آن است و بر این اساس حمایتهای لازم را از حوزه علمیه بهعمل آورد.
همچنین معماریزاده، عضو اتاق فکر به ضرورت بسترسازی قم در شأن بینالملل اشاره و ایجاد فرهنگ بینالملل در قم را مهم دانست.
انتهای پیام
