مرگاندیشی از منظر نهجالبلاغه، القای افسردگی و ناامیدی نیست
امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۷۴ نهجالبلاغه، با یادآوری مرگ، در پی هوشیار کردن و توجه دادن انسانها به این پدیده است، ولی هدف از این یادآوری و تذکر، به هیچ وجه القای اضطراب، افسردگی و ناامیدی از دنیا نیست، بلکه یادآوری سفر به مقصدی والاتر و کاملتر است که قاعدتاً نشاطآور و مهیج خواهد بود.
به گزارش ایکنا از اصفهان، مهدی مطیع، عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان در هشتادمین نشست از سلسلهنشستهای خوانش حکمتهای نهجالبلاغه که دیروز، ۱۲ مردادماه به میزبانی دانشگاه اصفهان در بستر فضای مجازی برگزار شد، موضوع نشست را مرگاندیشی از منظر امام علی(ع) ذیل حکمت ۷۴ بیان کرد و افزود: امیرالمؤمنین(ع) در این حکمت میفرماید: «انسان با هر نفسی که میکشد، قدمی به سوی مرگ میرود». امام در این بیان کوتاه و بیدارکننده، به پایان تدریجی عمر انسان اشاره میکند و با یادآوری مرگ، در پی هوشیار کردن و توجه دادن انسانها به این پدیده است.
وی اضافه کرد: نکته قابل توجه این است که هدف از این یادآوری و تذکر، به هیچ وجه القای اضطراب، افسردگی و ناامیدی از دنیا نیست، بلکه یادآوری سفر به مقصدی والاتر و کاملتر است که قاعدتاً نشاطآور و مهیج خواهد بود. در این روایات، مرگ نقطه پایان محسوب نمیشود، بلکه دقیقاً نقطه شروع و آغاز یک زیست معنوی جدید است. هر چند مرگ از سمت بازماندگان، اتمام زندگی دنیوی تلقی میشود، ولی برای خود فرد شروع یک زندگی جدید است. جنینهای دوقلو را تصور کنید که یکی از آنها دقایقی زودتر از دیگری به دنیا میآید؛ از دید جنین داخل رحم، به دنیا آمدن دیگری، اتمام زیست جنینی و رفتن او محسوب میشود، ولی از نگاه جنین بهدنیاآمده، تولد، آغاز یک حیات جدید است، درست مانند پدیده مرگ.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: پس یادآوری مرگ، بهره نگرفتن از زندگی و نعمتهایی مثل دوستان، طبیعت و... را به همراه ندارد، بلکه با نشاط و فرح ناشی از رفتن به سفر معنوی و عالم وسعت و قرار گرفتن در آغوش خدا همراه است. از این رو، امام علی(ع) میفرماید: «انی الی لقاء الله لمشتاق». و با این عبارت، اوج اشتیاق خویش را به ملاقات بزرگترین محبوب و بالاترین کمال بیان میکند. «خرم آن روز کزین منزل ویران بروم/ راحت جان طلبم، وز پی جانان بروم».
وی ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۳۰۸۳ از غررالحکم، مرگ را دروازهای میداند که ما را با دنیای جدید روبرو میکند: «الموت باب الاخره». امام در خطبه ۸۷، چنان خود را مشتاق مرگ میبیند که گویی در انتظار مطلوب و محبوب خویش است. در واقع، مرگ چنان ارزشی در دید ایشان یافته که جای لذت آن را هیچ چیز نمیتواند بگیرد و این نگرش از بینش عمیق امام به مرگ نشئت گرفته است، چراکه مولا دنیا را دار فنا و آخرت را دار بقا میداند. بدیهی است که رفتن از مکانی که همه چیز آن در معرض نابودی و فنا قرار دارد، به مکانی که دار قرار و بقاست، بسیار مطلوب و دلپذیر است. البته طلب مرگ جسمی برای هیچ فردی جایز نیست و انسان فقط میتواند مرگ معنوی و رستن از نفسانیات را طلب کند. همانطور که حضرت سجاد(ع) افزایش طول عمر را تا آن هنگام که در مسیر طاعت الهی باشد، از خداوند مسئلت میدارد.
مطیع برای مرگاندیشی علاوه بر القای شور و نشاط، کارکرد دیگری نیز از دیدگاه حضرات معصومین(ع) بیان کرد و گفت: آمادگی سفر اخروی و تهیه توشه آن به لحاظ کسب لذت و آرامش بیشتر در این سفر، از دیگر مزایای مرگاندیشی است. همانطور که در مثال بالا، جنین برای بهرهمندی و لذت هر چه بیشتر از مواهب این دنیا به اندام و جوارح کامل نیاز دارد و وجود کوچکترین نقصی در هر عضو او به بهرهمندی کامل وی از سفری که در پیش دارد، لطمه میزند، انسان نیز برای ورود به ساحت زیست معنوی خود به اندامها و معرفتهای معنوی محتاج است تا در طول سفر، برای کسب آرامش و لذت بیشتر از آنها بهره جوید. از اینروست که مولا در خطبه ۲۰۳ میفرماید: «پیش از آنکه بدن از این جهان خاکی جدا شود، به جان و دل از این تن پرواز کنید.»
وی تأکید کرد: بدیهی است که کسب معارف معنوی، به کشتن نفس و رسیدن به کمالات منجر میشود، چراکه نفس انسان تنها مانع رسیدن به عالم معنا و موت است و کسب معارف ناب الهی سبب رستن از عالم ماده و پیوستن به عالم معنا میشود، از این رو ملای رومی در تفسیر کلام مولا که میفرماید: «موتوا قبل ان تموتوا» میگوید: «جان بسی کندی و اندر پردهای/ زانکه مردن اصل بد ناوردهای/ تا نمیری نیست جان کندن تمام/ بیکمال نردبان نایی به بام.» علی(ع) آنچنان برای سفر آخرت آماده است که در نامه ۲۲ میفرماید: «به خدا سوگند که مرگ مرا پیشامدی غافلگیرکننده و ناخوشایند نبوده و در افقاش هیچ طلیعه زشتی نمایان نمیشود».
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان بیان کرد: ادبیات مرگآگاهی در فرهنگ دینی ما آمادگی برای سفر است و با بررسی آیات و روایات میتوان پنج گام مهم را برای مهیا شدن سفر آخرت توصیه کرد. خودشناسی در حوزه اندیشه، تقوا در حوزه انگیزش و عمل، برنامهریزی معنوی، غنیمت شمردن فرصتها و تغییر نگاه به پدیدهی مرگ، توصیههای پنجگانه مذکور هستند.
گزارش از الههسادات بدیعزادگان
انتهای پیام
