430 سال سابقه شغل پرستاری در دارالشفای حرم مطهر رضوی

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی و به نقل از آستان نیوز، روز پرستار بهانه‌ای است تا در لابه‌لای اسناد قدیمی موجود در مرکز اسناد آستان قدس رضوی، به دنبال اولین رد پاهای حضور این مدافعان سلامت در دارالشفای رضوی باشیم.

الهه محبوب، رئیس اداره اسناد آستان قدس رضوی اظهار کرد: در مرکز اسناد سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی بیش از 20 هزار برگ سند دارالشفاء از دوره صفویه تا پایان دوره پهلوی اول نگهداری می‎‌شود که حدود 900 سند آن مربوط به پرستاران است که به‎‌عنوان بیماردار و خادم بیمار در بیمارخانه یا دارالشفاء مشغول به کار بوده‎‌اند.

 محبوب گفت: اسناد دوره صفویه، افشاریه و قاجار به لحاظ کتابت با خط سیاق از اسناد نفیس این مجموعه است و قدیمی‌ترین اسناد مربوط به شغل بیمارداری نیز به سال 1011 هجری قمری اشاره دارد. 

وی ادامه داد: بر اساس این اسناد، تعداد پرسنل دارالشفاء از پنج نفر در سال 1011 هجری قمری دوران شاه عباس اول صفوی، به 38 نفر در سال 1334 قمری دوران احمدشاه قاجار رسیده است.

رئیس اداره اسناد آستان قدس رضوی گفت: برخی تصور می‌کنند پیشه پرستاری از مشاغل بیمارستان‌های امروزی است، اما با توجه به اسناد آستان قدس رضوی شغل بیمارداری از دوران صفویه مرسوم بوده و بانوان به وسیله بیمارداران زن مراقبت می‌شدند. سابقه شغل پرستاری در دارالشفای حرم مطهر رضوی نیز به 430 سال می‌رسد و بیماردار باشی، بیماردار و خدمه بیمار، بخشی از مناصب و مشاغل تشکیلات دارالشفاء از دوره صفویه تا پایان دوره قاجاریه بوده است.

وی با اشاره به بررسی مشاغل و مسئولیت‌های موجود در تشکیلات اداری دارالشفاء افزود: زنانی از دوره صفویه تا قاجاریه به شغل بیمارداری و خادمی بیماران منصوب بوده‌اند، چنانچه در سندی مربوط به سال 1129 ق./1708 م. سکینه‌بانو که ادعای خدمت بیمارداری دارد به خدمت 30 ساله مادرش در این مسئولیت اشاره می‌کند.

محبوب اظهار کرد: زنان علاوه بر بیمارداری، عزب (امور اداری) دارالشفاء را نیز عهده‌دار بوده‌اند که در سندهای سال‌های 1140، 1148، 1151، 1159، 1161 قمری مشاهده می‌شود. در دوره قاجاریه نیز اسناد زیادی مربوط به زنان شاغل در دارالشفاء وجود دارد که مسئولیت آنها پرستاری، رخت‌شویی و کهنه‌شویی بوده است.

رئیس اداره اسناد آستان قدس رضوی گفت: بر اساس اسناد موجود، مراقبت از فرزندان و کودکان همراه مریض و نگهداری از نوزادان شیرخوار، به‌ویژه اطفال رها شده در حرم مطهر و رسیدگی به آنها تا مشخص شدن وضعیت‎‌شان یکی دیگر از وظایف بیمارداران در دوران قاجاریه بوده است.

وی به شرح وظایف شاغلان در دارالشفای حضرت منطبق بر اسناد پرداخت و ادامه داد: وظیفه بیماردارباشی مانند سرپرستار امروزی مسئول برنامه‌ریزی نوبت‌های کاری و اعلام حضور و مدت خدمت آنها به سرپرست دارالشفاء بوده و باید از سواد کافی برخوردار می‌بوده، بیماردار یا پرستار نیز وظیفه مراقبت از بیماران را به عهده داشته و با توجه به جدا بودن بخش‌های زنانه و مردانه در بیمارخانه، بیمارداران مرد در بخش مردانه و بیمارداران زن در بخش زنانه مشغول به کار بوده‌اند.

محبوب بیان کرد: خادمان یا به‌کاران وظایفی از قبیل کمک‌پرستاری، شست‌وشوی ملحفه و لباس و رختخواب بیماران و پاکیزه نگهداشتن اتاق‌ها را بر عهده داشتند، بیمارداران و خادمان بیماران معمولاً نسبت به سایر پرسنل از سواد کمتری برخوردار، اما به لحاظ تجربه دارای آموزش‌های کافی بودند.

وی گفت: بیمارداران نیز به سبب نذر خدمت یا اعتبار پدران‌شان مشغول به کار می‌شدند و با توجه به سختی کار و شیفت شب به نسبت سایر مشاغل دارالشفاء و رعایت موازین شرعی، ارتباط نسبی و سببی در طول تاریخ، میان بیشتر کارکنان مشهود است.