نشست «معارف پیش مفهومی و نقش آنها در فهم متون وحیانی» برگزار میشود
مدیرگروه روششناسی و مبانی معرفتی پژوهشکده معارف اهلبیت(ع)، از برگزاری نشست «معارف پیش مفهومی و نقش آنها در فهم متون وحیانی» خبر داد.
به گزارش ایکنا از قم، حجتالاسلام والمسلمین اکبر اقوامکرباسی، مدیرگروه روششناسی و مبانی معرفتی پژوهشکده معارف اهلبیت(ع)، اظهار کرد: نشست «معارف پیش مفهومی و نقش آنها در فهم متون وحیانی» به همت پژوهشکده معارف اهل بیت(ع) و با همکاری کمیته مرکزی کرسیهای آزاداندیشی حوزههای علمیه برگزار میشود.
وی بابیان اینکه در این نشست حجتالاسلام والمسلمین شعبان نصرتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه قرآن و حدیث و پژوهشگر پژوهشکده معارف اهلبیت(ع) سخنرانی میکند، گفت: حجتالاسلام والمسلمین رضا برنجکار، مدیر مرکز تخصصی معارف اهلبیت(ع) و ریاست پژوهشگاه قرآن و حدیث به عنوان ناقد در این نشست حضور دارد و حجتالاسلام والمسلمین محمد رکعی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه قرآن و حدیث، نیز دبیر این نشست است.
حجتالاسلام والمسلمین اقوامکرباسی در رابطه با معرفی این نشست افزود: معناشناسان شناختی معارف را به دو دسته معارف پیش مفهومی و معارف مفهومی تقسیم کردهاند؛ بر اساس دیدگاه آنان برخی معارف، مستقیماً از تجربههای حسی به وجود میآیند و از تجربههای بدنمند ناشی میشوند. به این گروه از معارف که دستهای از طرحوارههای تصوری را در بر میگیرند معارف پیش مفهومی گفته میشود.
وی با اشاره به اینکه طرح وارههای مفهومی جزو نخستین مفاهیمی هستند که در ذهن انسان شکل میگیرند و به صورت مستقیم با تجربههای دریافتی حسی انسان ارتباط دارند، ادامه داد: طرحوارههای تصویری طرحی از تجارب جسمانی انسان هستند که در ذهن وی نقش بستهاند. طرحوارههای تصویری بازتاب تجارب جسمانیای هستند که کسب میکنیم.
مدیر گروه روششناسی و مبانی معرفتی پژوهشکده معارف اهلبیت(ع) بیان کرد: دسته دیگری از معارف، معارف مفهومی هستند؛ این دسته معارفی را تشکیل میدهند که جزو مفاهیم ذهنی و درونی انساناند ولی مبتنی بر معارف پیشمفهومی هستند. به عبارت دیگر علوم پیش مفهومی از نخستین مفاهیمی هستند که در ذهن انسان و از دوره کودکی انسان بر اثر تعامل با محیط فیزیکی و تجربههای روزمره زندگی حاصل میشوند و به صورت ناخودآگاه در نحوه تفکر ما وجود دارند و با عنوان طرحواره خوانده میشوند.
وی اضافه کرد: مفاهیم دیگر ذهنی و انتزاعی ما پس از این مفاهیم و بر پایه طرحوارههای تصویری انتزاع میشوند. انسان همواره با محیط اطراف و الگوهایی که از آن دریافت میکند، سر و کار دارد. درک این الگوها جسمی شده است؛ یعنی از تعامل جسم ما با این الگوها حاصل میشود. بنابراین طرحوارههای تصویری تجربهای جسمی شده هستند که از حواس تجربی ما با محیط اطرافمان حاصل میشوند. برای نمونه حجم، طرحوارهای تصویری است که ما آن را از فضای محدود شده انتزاع میکنیم. سپس این مفهوم انتزاعی را در عبارتهایی نظیر «در گرفتاری افتادهام» برای توضیح دادن وضعیتی احساسی و غیر مادی در مورد خود به کار میبریم.
حجتالاسلام والمسلمین اقوامکرباسی با بیان اینکه مفاهیم غیرمادی عموماً به همین طریق ساخته میشوند، گفت: به این ترتیب که در انتزاع طرحوارهای ابتدا ذهن از یک موقعیت حسی، مفهومی انتزاعی با عنوان طرحواره را انتزاع میکند؛ برای مثال از دیدن قرار گرفتن یک شیء در شیء دیگری مفهوم انتزاعی ظرفیت را انتزاع میکند. این مفهوم نخست در اعیان خارجی مورد استفاده قرار میگیرد اما سپس ذهن با توسل به ابزارهای ساخت و گسترش معنا نظیر استعاره مفهومی به گسترش طرح واره برای مفاهیم غیر مادی و غیرخارجی اعم از مفاهیم انتزاعی، معقولات ثانویه و مفاهیم معنوی اقدام میورزد. طرحوارههای تصویری پیش از شکلگیری مفاهیم در انسان و از تجربههای حسی انسان سرچشمه میگیرند و بنابراین پیش مفهومی هستند.
وی تصریح کرد: باید به این نکته مهم اشاره کنیم که طرحوارههای تصویری همان تصویر ذهنی نیستند؛ تصاویر ذهنی انسان معمولاً نتیجه عملکرد ذهن خودآگاه انسان است که از حافظه دیداری او حاصل میشود. در حالی که طرحواره های تصویری از تجربههای حسی گوناگون انسان حاصل میشوند و دارای الگوهای انتزاعی هستند. به بیان سادهتر انسان میتواند چشمان خود را ببندد و تصویری از اشیاء خارجی را در ذهن خود مجسم کند اما هرگز نمیتواند تصویری از طرحوارههای تصوری نظیر ظرفیت و حجم در ذهن مجسم کند.
مدیر گروه روششناسی و مبانی معرفتی پژوهشکده معارف اهلبیت(ع) بیان کرد: سوال این است معرفتهای پیش مفهومی چه نقشی در تولید معرفت دینی دارند؟ این معرفتهای پیش مفهومی با معرفتهای پیشینی که در انسان نهادینه شدهاند و با فطرت شناسانده میشوند چه تمایزی دارند؟ معرفتهای پیشینی انسان که بنا بر اعتقاد ما به صورت بستههای پیشینهای عقلی در اختیار انسان قرار گرفتهاند آیا میتوانند نوعی طرحواره تصویری باشند؟ آیا دستکم بخشی از معارف پیش مفهومی همان شناختهای فطری یا گونهای از آن نیستند؟ یا اینکه شناختهای فطری از جنس مفاهیم هستند؟ در غیر اینصورت این معارف، چه نقشی در گونههای معرفتِ مورد تأیید قرآن و حدیث دارند؟
وی با بیان اینکه اعتقاد ما بر این است که معارف فطری و معارف عقلی پیشینی نیز نوعی معرفت پیش فهومی هستند که البته جسمانی نیستند و بنابراین نباید این معارف را معرفتهای مفهومی در نظر گرفت یادآور شد: این نشست پنجشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۱ از ساعت ۱۳ الی ۱۵ در پژوهشکده معارف اهلبیت(ع) واقع در خیابان صفائیه، کوچه ۲۱، کوچه ۳، پلاک ۵۰ برگزار میشود همچنین علاقهمندان میتوانند از طریق لینک مجازی www.maaref.org/neshast این نشست را دنبال کنند.
انتهای پیام
