هم‌افزایی موجود میان دانشگاه‌ها راضی‌کننده نیست

رضا لطفی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، با اشاره به بودجه محدود حوزه پژوهش، ادامه داد: «در راستای تسهیل و اعتماد به همکاران روشی را که پیشتر در پرداخت هزینه‌های پژوهشی به همکاران مرسوم بود را تغییر دادیم، زیرا در روش معمول همکاران با هزینه شخصی مبالغی را پرداخت می‌کردند و سپس با ارائه فاکتور، این مبلغ پس از مدتی به آنان بازگردانده می‌‎شد، در حالیکه در روش کنونی مبالغی با عنوان پژوهه در دسترس آنان قرار دارد و این اتفاق براساس اعتماد صورت گرفته است تا نیاز نباشد اساتید با هزینه شخصی کار کنند؛ هرچند این رقم بسیار کمتر از نیاز واقعی همکارانمان برای پژوهش است و به عنوان معاون پژوهش و فناوری دانشگاه، شرمنده آنها هستم».

مدت بسیار زیادی است که در مرحله  تولید علم باقی مانده‌ایم

وی با اشاره به اقداماتی که در حوزه پژوهش رخ داده و به اشتراک گذاشتن آن با کشورهای منطقه و به ویژه جبهه مقاومت، بیان کرد: مسیری که ما در علم و فناوری طی کردیم، در قسمت‌هایی دقیق و صحیح نبوده است؛ به عنوان مثال مدت بسیار زیادی است که در مرحله تولید علم باقی ماندیم. در حقیقت مقاله‌محوری در دوره‌ای اصل و مبنا قرار گرفته بود، بنابراین در سفر به کشورهای همسایه و در بیان تجربیات به صراحت به آن‌ها می‌گوییم که دستاوردهای خوب ایران را یاد بگیرید، اما اشتباهات ما را تکرار نکنید. قرار نیست آن‌ها همیشه 20 سال از ما عقب‌تر باشند، به همین جهت در سفر به کشورهای منطقه، در مورد ساختار پارک‌ها صحبت می‌کنیم، هرچند برای بعضی از آنها بسیار عجیب است که در پارک دانشگاه حتی از شرکت‌های خصوصی در حد توانمان حمایت می‌کنیم.

حس مفید بودن عامل ماندگاری افراد در کشور

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد در خصوص راه‌‌حل پیشگیری از خروج نخبگان از کشور، اظهار کرد: این کار تنها با ارائه الگو ممکن می‌شود. صحبت کردن با دانشجویان بدون نشان دادن الگوی عملی به آن‌ها ثمری را در پی نخواهد داشت. الگو به این معنی که بگوییم یک تیم دارد کاری انجام می‌دهد و این کار، بچه‌های تیم را از چند جنبه راضی نگه داشته و اقناع می‌کند. یک جنبه، جنبه علمی و دانش‌بنیان بودن شرکت است که مرزهای دانش را ترسیم می‌کند و بسیار باارزش است. جنبه دیگر مباحث مالی است که از فروش محصول آن شرکت تأمین می‌شود.  

لطفی تأکید کرد: جنبه سومی نیز وجود دارد که بسیار اهمیت دارد و آن حس مفید بودن است. آنچه باعث ماندگاری افراد در تیم، شرکت و... می‌شود، در درجه اول پول یا حتی احترام نیست، بلکه حس مفید بودن است. بنابراین اگر برای بسیاری از کسانی که از کشور خارج می‌شوند، بتوانیم شرایطی ایجاد کنیم که حس مفید بودن‌ کنند، مهاجرت نخواهند کرد.

وی ادامه داد: واقعیت این است که بخشی از مهاجرت به این دلیل است که فرد می‌خواهد مفید باشد و یک بار قرار است در دنیا زندگی کند، بنابراین باید شرایط مفید زندگی کردن دانشجویان را به ویژه با ایجاد الگو نه به شکل دولتی، بلکه با درست کردن مدل‌های خصوصی تقویت کنیم.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی در پاسخ به سؤالی در خصوص وضعیت قراردادهای ارتباط با صنعت، بیان کرد: رقم قراردادها در این حوزه هنوز افزایش چشمگیری نداشته است، اما در حال تسهیل و بهبود فرايندها  هستیم تا موانع همکاری اعضای هيات علمی با صنعت و جامعه به حداقل برسد. به عنوان مثال، با زحمات شبانه‌روزی مدیر ارتباط با صنعت دانشگاه توانسته ایم زمان واریز مبلغ قرارداد کارفرما به همکارمان را که پیشتر گاهی تا سه ماه طول می کشید به  حدود سه روز و حتی کمتر کاهش دهیم. در واقع با اصلاح  فرايندهای  ارتباط با صنعت و جامعه، رغبت بیشتری برای همکارانمان برای حرکت در مسیر حل مسائل جامعه پدید می‌آید.

لطفی در پاسخ به سؤالی درباره حمایت‌های دانشگاه از دانشجویان تحصیلات تکمیلی در حوزه فناوری اظهار کرد: معمولا حمایت‌ها به تامین فضا و سخت‌افزار محدود شده است در حالی که مشکل اصلی در کارآفرینی دانش-محور، مغزافزار و دانش کارآفرینی است. به عنوان مثال در مقوله صبر، وقتی جوانی می‌خواهد در حوزه فناوری آغاز به کار کند، جامعه پنج سال صبر برای به نتیجه رسیدن فعالیت او را ندارد. باید دانست انجام کار دانش‌بنیان به معنای واقعی چندین سال صبر نیاز دارد و هیچ‌گاه پس از یک سال به نتیجه نمی‌رسد. اصل مسئله برای دانشجوی ما، مدل و طرز تفکر است که نیازمند کار جدی است. 

درک ضرورت سرمایه‌گذاری در حوزه پژوهش و فناوری

وی در عین حال تأکید کرد: از نظر مالی حمایت‌های نسبتاً خوبی از سمت برخی صنایع، دستگاه‌ها و نهادها از پایان‌نامه‌ها صورت می‌گیرد و ما در حال تسهیل دسترسی دانشجویان به این حمایت‌ها هستیم، البته محدودیت‌های جدی در بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها وجود دارد و باید با اصلاح دیدگاه سیاست‌گذاران و درک ضرورت سرمایه‌گذاری کردن در حوزه پژوهش و فناوری، این کمبود جدی مرتفع شود.

وی گفت: شاید اگر مردم می‌توانستند مدتی در کشورهای دیگر زندگی کنند، خیلی بیشتر قدر کشور و نعمت‌هایش را می‌دانستند. آمار اسراف در کشور ما که بسیار هم جدی است، نمونه‌ای از این عدم درک است، توجه به وقت دانشجو، به‌عنوان عمری که دیگر بازنمی‌گردد، باید در اولویت باشد، در حالی‌که دغدغه و حساسیتی نسبت به پرهیز از اتلاف وقت، در میان جوانان و متأسفانه در میان سیاست‌گذاران حوزه آموزش عالی  وجود ندارد و این موضوعی است که به‌شدت غربی‌ها روی آن یعنی استفاده صحیح از عمر، حساس هستند.  امام علی (ع) می‌فرمایند: « خدا را! خدا را! در باره قرآن، مبادا دیگران در عمل کردن به دستوراتش از شما پیشى گیرند».

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی با اشاره به اینکه هم‌افزایی موجود میان دانشگاه‌ها راضی‌کننده نیست، بیان کرد: از آنجا که اغلب هم‌افزایی‌های پژوهشی موجود از شناخت شخصی دو عضو هیئت علمی نسبت به یکدیگر نشأت می‌گیرد و ساختاری برای آن پیش‌بینی نشده، لازم است همکارانمان برای ایجاد هم‌افزایی  ارتباطات بیشتری با هم داشته باشند، هر چند برنامه‌هایی برای این موضوع در حال تدوین داریم.

لطفی ضمن معرفی کتاب‌هایی در زمینه نوآوری تصریح کرد: خیلی خوب است که دانشجویان برای خواندن این کتاب‌ها وقت بگذارند، هر چند برای آسان‌تر شدن کار دانشجویان شروع به خلاصه کردن آن‌ها کرده‌ایم، از جمله، کتاب طرز تفکر «Mindset» که کارول دوئک، استاد دانشگاه استنفورد آن را نوشته و کتاب بسیار ارزشمندی است که این کتاب را به فارسی خلاصه کرده‌ایم و در حال افزودن گوشه‌هایی از نگاه اسلام به موضوعات کتاب و همچنین برخی نظرات متفکران غربی در چند سال اخیر به آن هستیم و ان‌شاءالله طی دو ماه آینده این کتاب که اولین کتاب از یک مجموعه چهارجلدی است چاپ خواهد شد.

وی به کتاب «طرز فکر نوآور» اشاره کرد و گفت: در نوآوری، اصل چالش، طرز فکر است و یکی از تعاریف غربی‌ها در تعریف نوآوری عبارت است از: حل بهتر مسئله ارزشمند و مثال‌های متفاوت و جالبی در این زمینه طرح می‌شود که ویژگی مشترک همه‌ آنها مسئله خوب و ارزشمند است. در این کتاب مطرح شده است که یک انسان نوآور بیش از آنکه پاسخ دهد، سؤال می‌پرسد، بنابراین سؤال خوب پرسیدن بسیار مهم است، چنانکه پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «حسن السؤال، نصف العلم».

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: بدین‌ترتیب یکی از مشکلات جوانان در شرکت‌های دانش‌بنیان و نوآور، این است که از مسئله خوب شروع نمی‌کنند و از ایده شروع می‌کنند، بنابراین باید شناسایی مسئله خوب را در اولویت قرار دهیم، چنانکه فلیشمن در مقاله‌ای در پایگاه اطلاع رسانی Forbes با عنوان «ایده‌ها مهم نیستند؛ این چیزی است که من پس از 20 سال نوآوری بدان رسیده‌ام» بیان می کند. چرا ایده مهم نیست؟ چون اگر مسئله خوب و شفاف بیان شود، در طول فرآیند حل مسئله ممکن است ایده بارها تغییر کند یا تکامل یابد، بنابراین به دنبال راه‌هایی برای تبیین و ترویج فرآیند چگونگی شناسایی مسئله‌های ارزشمند هستیم.  

لطفی با اشاره به تفاوت نگاه اسلام و نگاه غرب به مسئله ارزشمند، گفت: لزوماً ماهیت مسئله ارزشمند در غرب و در نزد اسلام یکی نیست، در توصیه اسلام، جدی بودن مسئله برای حل کردن آن کافی است، چنانکه در آیه 77 سوره قصص آمده است «وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ  وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا ... و به هر چیزی که خدا به تو عطا کرده بکوش تا (ثواب و سعادت) دار آخرت تحصیل کنی و لیکن بهره‌ات را هم از دنیا فراموش مکن...»، بنابراین در نگاه اسلام آخرت اولویت نخست است و بهره از دنیا در درجه دوم قرار دارد، اما در نگاه غرب، مباحث و منافع اقتصادی، تعیین‌کننده ارزشمندی مسئله است.