حضرت زهرا(س)؛ محور همزیستی و تقریب مذاهب اسلامی
مسئول مؤسسه گفتمان اخلاق و ادیان گفت: حضرت زهرا(س) به دلایل متعددی مانند نماد مشترک دینی برای همه مسلمانان، نماینده ارزشهای انسانی و اخلاقی اسلام، مظهر وحدت در خانواده پیامبر(ص)، تأکید بر عدالت و حقمداری و الگوی زن مسلمان در زندگی اجتماعی و دینی به عنوان محور همزیستی و تقریب مذاهب اسلامی عمل میکند و همه گروهها میتوانند بدون تعارض با اعتقادات خود، او را الگو و شخصیت مورد احترام و قابل تأسی بدانند.
حضرت فاطمه زهرا(س) بانویی است که افتخار خاندان وحی بوده، چون خورشیدی بر تارک اسلام عزیز می درخشد و فضائل او هم طراز فضائل بی نهایت پیامبر اکرم(ص) و خاندان عصمت و طهارت(ع) بوده است. به طوری که عایشه، در موردش می گوید: «کسی را ندیدم که شباهت، زیّ، وقار و سیرۀ او در نشست و برخاست به رسول اکرم(ص) بیش از فاطمه(س) باشد.» و گفته است: «کسی را ندیدم که کلامش چون فاطمه، شبیه کلام رسول خدا(ص) باشد.» و: «هرگز جز پیامبر(ص)، احدی را برتر از فاطمه(س) ندیدم.»
حضرت فاطمه(س) شخصیتی است که بعد از وفات رسول اعظم(ص) جبرئیل امین نزد او می آمد و او را دلداری داده، از حال و جایگاه پدرش به او گزارش می داد. خبرنگار ایکنا در گفتوگو با روحالله رحمانی، مسئول مؤسسه گفتمان اخلاق و ادیان به تبیین نقش حضرت فاطمه زهرا(س) و ایام فاطمیه در وحدت میان مسلمانان و تقریب مذاهب پرداخت. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانیم:
ایکنا- دهه فاطمیه از دیدگاه اهل سنت چگونه فرصتی برای ایجاد وحدت است؟
شاید نتوان دهه فاطمیه و ایام شهادت ایشان را دلیلی قاطع برای وحدت و تقریب مذاهب دانست اما باید توجه داشت که اهل سنت حضرت فاطمه زهرا(س) را از بزرگترین بانوان اسلام و از اهل بیت پیامبر(ص) میدانند و برای ایشان احترام و محبت فراوانی قائلاند. بنابراین، با اتخاذ سیاستی درست و با شیوههای عالمانه هر مناسبت مربوط به ایشان میتواند زمینهای برای تقویت محبت اهل بیت(ع) و تقریب قلوب میان مسلمانان باشد.
مصادیقی را میتوان در مصادر و منابع روایی اهل سنت یافت که نگاه ویژهای برای شخصیت حضرت زهرا(س) بیان شده و جایگاه خاصی برای ایشان در نظر گرفته شده است.
اشتراک در محبت اهل بیت(ع): در منابع معتبر اهل سنت مانند صحیح بخاری و صحیح مسلم، آمده است که پیامبر(ص) فرمودند: «فاطمة سیدة نساء أهل الجنة؛فاطمه سرور زنان اهل بهشت است.»
ترویج سیره اخلاقی و تربیتی حضرت فاطمه(س): سنت نبوی و سیره حضرت فاطمه(س) که تداوم همان سنت بوده و به عنوان مروج این سیره میتوان حضرت صدیقه طاهره(س) را معرفی کرد، الگویی برای عفاف، تقوا، خدمت به خانواده و جامعه است؛ این ارزشها مورد تأیید همه مسلمانان است.
تبدیل اختلاف تاریخی به گفتوگوی علمی و محترمانه: در عوض تمرکز صددرصدی بر اختلافات تاریخی، دهه فاطمیه میتواند زمانی برای گفتوگو درباره نقش اهل بیت(ع) در وحدت امت اسلامی باشد. این رویکرد با مبانی اهل سنت در مورد اجتناب از نزاع و تأکید بر «اُمة واحدة» سازگار است. این به معنای کنار گذاشتن مبانی اعتقادی نیست بلکه تاکید بر این مبانی اما با سیره قرآنی مورد تایید و تاکید اهل بیت(ع) و همان جدال احسن که مورد توجه قرآن و اهل بیت(ع) میباشد.
تجلی سیره نبوی در احترام متقابل: اهل سنت بر سنت پیامبر(ص) در احترام به صحابه و اهل بیت(ع) تأکید دارند. بزرگداشت دهه فاطمیه با رعایت احترام به یاران پیامبر میتواند نماد عملی از پیروی از این سنت و تحقق وحدت اسلامی باشد.
ایکنا- چگونه ریشه تقریب مذاهب در اندیشه حضرت زهرا(س) نمایان میشود؟
اگر تقریب مذاهب را به معنای نزدیک ساختن دلها و اندیشههای مسلمانان و تأکید بر مشترکات دینی در عین احترام به تفاوتها بیان کنیم این اندیشه اصیل اسلامی در سیره و گفتار حضرت فاطمه زهرا(س) جلوهای روشن دارد زیرا ایشان، همچون پدر بزرگوارشان، بر وحدت، عدالت و حفظ کرامت امت اسلامی تأکید میکردند چنانکه پس از اتفاقات رخ داده در حق ایشان، حضرت با توصیه امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع) سکوت اختیار کرده و وحدت امت اسلامی را بر هرچیزی ترجیح دادند اما با تمام تفاصیل موجود در تاریخنگاری اهل سنت و شیعه درباره اتفاقات رخ داده در موضوع شهادت حضرت زهرا(س) باید توجه کرد که ایشان جایگاه مشترکی در میان شیعه و اهل سنت داشته و در منابع معتبر اهل سنت و شیعه، حضرت فاطمه زهرا(س) به عنوان بانوی برگزیده جهان و الگوی تقوا و ایمان معرفی شدهاند.
پیامبر مکرم اسلام(ص) در حدیثی متواتر فرمودند: «فاطمة سیدة نساء أهل الجنة؛فاطمه سرور زنان اهل بهشت است.» این روایت علاوهبر منابع روایی شیعی در منابع اهل سنت مانند صحیح بخاری و مسند احمد بن حنبل نقل شده است. همچنین به شکلی کلیتر میتوان بیان کرد که احترام و محبت به اهل بیت(ع)، از اصول مورد تأکید هر دو مذهب است.
مسئله دیگر اندیشه وحدت و عدالت در سیره حضرت زهرا(س) است؛ ایشان در گفتار و رفتار خود همواره بر حقطلبی و عدالتخواهی تأکید داشتند و در خطبه فدکیه ایشان نیز این مسائل کاملا مشهود است. ایشان در خطبه فدکیه، امت را به بازگشت به قرآن و سنت پیامبر(ص) دعوت کردند.
محور این خطبه نه نزاع بلکه تذکر به حفظ ارزشهای دینی و پرهیز از تفرقه بود. این نگاه عمیق، ریشهای برای اندیشه تقریب مذاهب به شمار میآید؛ زیرا وحدت امت اسلامی بدون بازگشت به قرآن و سنت پیامبر(ص) ممکن نیست.
همچنین در صورتی که شخصیت و سخنان حضرت زهرا(س) مانند سایر صحابه پیامبر که سخنان ایشان یک رتبه پایینتر از وجود نازنین پیامبر اسلام(ص) درجهبندی میشود، وجود دختر پیامبر(ص) و سیره رفتاری و سخنان ایشان به عنوان الگوی اخلاقی و تربیتی در جهان اسلام معرفی شود و این مسئله نیز با توجه به جایگاه ویژه و بالای حضرت زهرا(س) مورد اتفاق شیعه و اهل سنت است زیرا در هر دو مذهب، فاطمه زهرا(س) الگویی از عفاف، تواضع، ایثار و تربیت اسلامی معرفی شده است. چنین ویژگیهایی، بنیانهای اخلاقی مشترکیاند که میتوانند فراتر از اختلافات مذهبی، پیوندی درونی میان مسلمانان ایجاد کنند.
احترام متقابل و گفتوگوی سازنده نیز میتواند از مسائلی باشد که بتوان از سیره حضرت زهرا(س) بهرهبرداری کرد. حضرت زهرا(س) در خانهای رشد یافتند که محور آن احترام متقابل، محبت و گفتوگو بود. سیره خانوادگی ایشان که بر مهربانی و گذشت استوار است، میتواند الگوی فرهنگی برای روابط میان پیروان مذاهب اسلامی باشد. از نگاه ایشان، ایمان بدون محبت و همدلی کامل نمیشود. این همان روحی است که اندیشه تقریب مذاهب در پی تحقق آن است.
ایکنا- فضائل حضرت زهرا(س) در منابع اهل سنت چیست؟
فضائل بسیاری از حضرت فاطمه زهرا(س) در منابع اهل سنت مورد توجه و اشاره قرار گرفتهاند، هرچند ممکن است با تفصیل و تاکیدی که در منابع شیعی هست متفاوت باشد. تعداد روایات ذکر شده به قدری است که در برخی کتب مهم اهل سنت باب خاصی را با عنوان فاطمه زهرا(س) به خود اختصاص داده است. در اینجا به فراخور زمانی برخی از نکات مهم از منابع اهل سنت را بیان میکنم.
فضل و مقام بالای او نزد پیامبر(ص): پیامبر اکرم(ص) بارها درباره فاطمه(س) فرمودند که او پاره تن من است؛ در صحیح بخاری و صحیح مسلم روایت شده است که پیامبر فرمود: «فاطمه پارهای از من است، هر کس او را خوشحال کند مرا خوشحال کرده و هر کس او را آزرده کند مرا آزرده است.» این نشاندهنده مقام والای او نزد پیامبر و نزدیک بودنش به شخصیت ایشان است. (صحیح مسلم، کتاب «فضائل الصحابة»، حدیث شماره ۲۴۴۹؛ مسند احمد بن حنبل، ج ۴، ص ۳۲۶).
برترین زنان جهان: در منابع اهل سنت از جمله در «مسند احمد حنبل»، «سنن ابن ماجه»، «مسند ابن ابی شیبه» و «تاریخ الطبری» آمده است که پیامبر(ص) فرمود: «حَسْبُكِ مِنْ نِسَاءِ الْعَالَمَیْنَ أَرْبَع: مَرْیَم وَآسِیَة وَخَدِیجَة وَفاطِمَة؛ بهترین زنان عالم چهار نفرند: مریم دختر عمران، آسیه زن فرعون، خدیجه و فاطمه دختر محمد.» این نشاندهنده جایگاه بسیار والای فاطمه(س) در میان زنان جهان است.(مسند احمد بن حنبل (راجع به ذکر فاطمه در میان چهار زن)؛ مصنف عبدالرزاق؛ سنن نسائی؛ مسند ابن ابی شیبه، حدیث ۳۲۲۷۳؛ المستدرك على الصحيحين ج ۳، باب مناقب فاطمه، ص ۱۷۱).
پاکدامنی و تقوا: حضرت زهرا(س) در منابع اهل سنت به عنوان نمونه کامل تقوا و پاکدامنی یاد شده است. در منابع اهل سنت به ازدواج ایشان با حضرت امیرالمومنین(ع) توسط خداوند اشاره شده است یا عَلِیّ، این جبرئیل است که به من خبر داد خداوند تو را با فاطمه ازدواج داده است.(مناقب الإمام عليّ(ابن المغازلی) ص ۱۴۱) ابن حزم اندلسی نیز در ذیل مطلبی در یکی از کتابهای خود به پاکدامنی و عصمت ایشان به شکل خاص اشاره کرده و بدان پرداخته است.
تقدیر و کرامت الهی: در روایات اهل سنت آمده است که فاطمه(س) دارای کرامت و فضیلتهای خاصی بود، از جمله روایتی در «مسند احمد» که پیامبر(ص) به احترام او به منزلش وارد نمیشد مگر اینکه با اجازه او باشد و یا این روایت در شان و منزلت حضرت زهرا(س) که بیان میکند روز قیامت منادی ندا دهد: «یَا أَهْلَ الْجَمْعِ اغْضُضُوا أَبْصارَكُمْ حَتّی تَمُرَّ فاطِمَة؛ ای اهل محضر چشمان خود را بپوشانید که حضرت زهرا در حال عبور هستند.(کنز العمال ج ۱۳، ص ۹۱ و ۹۳؛ أسد الغابة فی معرفه الصحابه ج ۵، ص ۵۲۳).
شفاعت و دعا: برخی منابع اهل سنت به توانایی فاطمه(س) در شفاعت و دعا اشاره دارند، هرچند با جزئیات کمتر از منابع شیعی. در روایتی بیان شده است که وقتی رسول خدا(ص) عطش بوی بهشت داشت، گردن فاطمه را میبوئید؛(منتخب کنز العمال ج ۵، ص ۹۷؛ نور الأبصار ص ۵۱) در منابع اهل سنت بیشتر بر فضائل اخلاقی، قرب به پیامبر و جایگاه برجسته او در میان زنان جهان تأکید شده است.
ایکنا- چگونه حضرت زهرا(س) محور همزیستی و تقریب مذاهب محسوب میشود؟
حضرت زهرا(س) به عنوان دختر پیامبر اسلام(ص) و مادر امامان شیعه، جایگاهی ویژه در تاریخ و فرهنگ اسلامی دارد و میتوان ایشان را محور همزیستی و تقریب مذاهب اسلامی به دلایل متعددی دانست.
نماد مشترک دینی برای همه مسلمانان: حضرت زهرا(س) مورد احترام شیعیان و اهل سنت است. در منابع اهل سنت نیز از فضائل و مقام والای او یاد شده است، اگرچه تفسیر و تأکیدها ممکن است متفاوت باشد. این جایگاه مشترک او را به یک نقطه اتصال میان مذاهب تبدیل میکند.
نماینده ارزشهای انسانی و اخلاقی اسلام: حضرت زهرا(س) نماد فضائل اخلاقی چون تقوا، صبر، عدالت، فداکاری و محبت به خدا و مردم است. این ارزشها فراتر از اختلافات مذهبی هستند و همه مسلمانان به آنها ارج مینهند، بنابراین او میتواند الگوی مشترکی برای همزیستی مسالمتآمیز باشد.
مظهر وحدت در خانواده پیامبر(ص): زندگی حضرت زهرا(س) در کنار پیامبر(ص) و تربیت فرزندان او(امام حسن و امام حسین(ع)) الگویی از همبستگی خانوادگی و معنوی است. این الگو میتواند الهامبخش وحدت میان مسلمانان باشد.
تأکید بر عدالت و حقمداری: رفتار و موضعگیریهای حضرت زهرا(س) در دفاع از حقوق و عدالت، به ویژه پس از رحلت پیامبر(ص)، نمونهای از پایبندی به اصول دین است که در میان مذاهب اسلامی به عنوان ارزش مشترک شناخته میشود و میتواند مبنایی برای گفتوگو و تقریب بین مسلمانان باشد.
الگوی زن مسلمان در زندگی اجتماعی و دینی: حضرت زهرا(س) نمادی از نقش فعال زنان در حیات دینی و اجتماعی است و این الگو نیز میتواند در ایجاد احترام متقابل و تعامل سازنده میان مذاهب مؤثر باشد.
و در پایان باید گفت حضرت زهرا(س) به دلیل مقام والای دینی، اخلاقی و اجتماعی، جایگاهی مشترک بین مسلمانان دارد و میتواند به عنوان محور همزیستی و تقریب مذاهب اسلامی عمل کند، زیرا همه گروهها میتوانند بدون تعارض با اعتقادات خود، او را الگو و شخصیت مورد احترام و قابل تأسی بدانند.
انتهای پیام
