بازسنجی تربیت در زیست‌جهان امروز؛ از گفتار تا الهام، از روش تا منش

به گزارش خبرنگار ایکنا از مازندران، عبدالعظیم کریمی، پژوهشگر و عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی تعلیم و تربیت، دیروز دوم آذرماه در بخش اول سخنرانی خود با تأکید بر اینکه امروز «سخنرانی دیگر اثرگذار نیست»، سلسله‌ مراتب جدید معلمی را توضیح داد و افزود: معلم ضعیف، سخن می‌گوید، معلم متوسط، توضیح می‌دهد، معلم قوی، نشان می‌دهد و معلم فرزانه، الهام می‌بخشد.

کریمی بازسنجی تربیت را رستاخیز کلمات خواند؛ حرکتی از گورستان محفوظات به روشنی بینش. در جهان هوش مصنوعی، کودک دیگر از معلم دانایی نمی‌طلبد، بلکه نیازمند راهبری است که موقعیت یادگیری برای او خلق کند.

 لحظه‌ی «آها» در تربیت

وی در بخش دوم سخنان خود دانستن را کافی ندانست و گفت: یاد دادنِ صرف، مانع یاد گرفتن است. از نگاه او، تربیت یعنی دستیابی به لحظه‌ کشف درونی؛ همان لحظه‌ «آها». علم هنگامی ارزش دارد که درون انسان را دگرگون کند و به بینش منجر شود، نه انباشتی بیرونی. با استناد به ویلفرد بیون، تغییر راستین زمانی رخ می‌دهد که در ناخودآگاه شکل گیرد، نه صرفاً با اراده. سپس کتاب خود «اخلاق علیه اخلاق» را معرفی کرد و هشدار داد که اخلاق ظاهری، مانع تولد اخلاق اصیل درون انسان است.

 فقر ارتباط در عصر وفور ارتباط

این مدرس در بخش سوم سخنانش، گفت: بشر در عصر دیجیتال دچار فقر ارتباط است؛ غرق در گفت‌و‌گو‌های بی‌معنا، اما محروم از تماس انسانی. ارتباط قدیم گرما داشت، چون با دست‌خط و حس منتقل می‌شد؛ امروز پیام‌ها سرد و بی‌روح‌اند. راه تربیت در این جهان، لمس، انرژی انسانی و تجربه‌ی واقعی است.

کریمی سپس رمز تحول نسل زد و آلفا را در تأیید کریمانه دانست؛ اینکه باید با احترام و درک قلبی، نه با طرد و تمسخر، تغییر را در آنان برانگیخت.

تربیت قلبی و هون‌درمانی؛ از نیت تا آرامش

پژوهشگر و عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی تعلیم و تربیت،در بخش چهارم، بر نقش نیت در تربیت تأکید کرد و گفت: خداوند در قرآن می‌فرماید: «به نیت‌هایتان می‌نگرم، نه به ظاهرتان.» تربیت در ناخودآگاه کودک شکل می‌گیرد؛ آنچه والد یا مربی در دل دارد بیش از گفتار اثر می‌گذارد. سپس با نتایج پژوهش‌های روان‌شناسی نشان داد نوزادان از لحظه تولد احساس می‌کنند که خواسته‌اند یا ناخواسته‌اند، حتی بدون کلام. او در پایان از مفهوم قرآنی «هون» سخن گفت؛ یعنی آرامش، توازن و نرم‌خویی. به باور او، تربیت باید در مدار هون قرار گیرد تا آرامش درون انسان، کودک و جامعه را متوازن سازد.

تربیت الهی؛ از من‌بودگی تا خدا‌بودگی

کریمی در پایان سخنرانی، مفاهیم صبر، توکل و گذشت را بازخوانی کرد. صبر، به گفته او، اجازه دادن به جهان است تا آن‌گونه که هست رخ دهد؛ توکل یعنی پذیرش حقیقت خواست خدا، نه تحقق خواست خویش. انسانِ تربیت‌یافته، از خود عبور می‌کند و در مدار فروتنی و بخشش زیست می‌کند. ویژگی‌های معلم و مربی اُمَتِ وسطی نیز شامل اعتدال، صداقت و آراستگی درون است. او مفهوم «گوش شنیداری شفابخش» را به‌عنوان ابزار تربیت مؤثر معرفی کرد و گفت تربیت زمانی حقیقی است که انسان از ایگوی اجتماعی به سَلف الهی بیدار شود.

تربیت حقیقی؛ عبور از ایگوی اجتماعی تا بیداری سَلف الهی

در توضیح این بخش، کریمی با نگاهی تلفیقی از روان‌شناسی، عرفان و قرآن، تربیت را مسیر عبور از «خودِ اجتماعی» به «خودِ الهی» دانست. به باور او، انسان در گستره‌ تربیت ظاهری غالباً در بند «ایگو» یا شخصیتِ نمایشی خویش گرفتار است؛ همان نقاب‌هایی که برای جلب تأیید دیگران، موقعیت اجتماعی یا ظواهر اخلاقی بر چهره می‌زند. اما تربیتِ راستین زمانی رخ می‌دهد که فرد از این «خودِ برساخته» بگذرد و به هسته‌ الهی وجود خود برسد؛ جایی که رفتار انسان نه از ترس قضاوت، بلکه از عشق، صداقت و آرامش درونی سرچشمه می‌گیرد.

کریمی با اشاره به آیه‌ «وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُوحِی» یادآور شد که در هر انسان، روحی خدایی دمیده شده است و وظیفه‌ آموزش و تربیت این است که انسان را از خواب نقاب‌ها بیدار و او را به این «روح الهی» متصل سازد. به تعبیر او، تربیت حقیقی یعنی بیدار شدن از ایگوی اجتماعی و آشتی با سَلف الهی؛ یعنی حرکت از دانایی به بینایی، از ظاهر نیکو به باطن روشن.