مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس تبیین کرد
چالشهای جدی کتب دینی در جذب جوانان
منورسادات شایستهخو گفت: برای اینکه بتوانیم میل به کتابخوانی را مخصوصاً در حوزه کتب دینی نهادینه کنیم بهترین برنامه این است که بتوانیم اقدامات زیرساختی و فرهنگی بهصورت درازمدت انجام دهیم و از طریق الگوسازی، ایجاد جذابیت، تجهیز کتابخانههای مدارس، حذف نگاه تکلیفمحور و تسهیل دسترسی فرهنگ کتابخوانی و فرهنگ مراجعه به کتب دینی را ترویج دهیم.
کتابهای دینی و قرآنی در فضای فرهنگی امروز با چالشهای متعددی در مسیر ارتباط مؤثر با نسل جوان روبهرو هستند. دگرگونی سریع در سبک زندگی، گسترش رسانههای دیجیتال و تغییر الگوهای تفکر، سبب شده تا محتوای سنتی این آثار کمتر برای ذهن و نیازهای امروز جوانان جذابیت داشته باشد. بسیاری از این کتابها همچنان با رویکرد آموزشی خشک، زبان رسمی و ساختاری خطابهای نوشته میشوند و در نتیجه، توانایی گفتوگو با نسل دیجیتال را از دست دادهاند.یکی از چالشهای اصلی، فاصله زبانی و مفهومی است. جوان امروز بهدنبال تجربهای شخصی و ملموس از معنویت است، اما کتابهای موجود عموماً به تکرار مفاهیم انتزاعی و کلیشهای محدود ماندهاند. در کنار این، نبود تصویرسازی و روایت جذاب که بتواند مفاهیم دینی را از فضای صرفاً تعلیمی به تجربه زیسته تبدیل کند، عاملی دیگر در کاهش استقبال مخاطب جوان است. از سوی دیگر، رقابت شدید رسانههای تصویری و شبکههای اجتماعی، تمرکز و زمان مطالعه را در میان جوانان کاهش داده است. کتاب دینی برای جذب در چنین فضایی باید از قالبهای سنتی فراتر رود. طراحی جذاب، زبان روان و پیوند دادن مفاهیم قرآنی به دغدغههای واقعی مانند هویت، اخلاق، عدالت و امید اجتماعی میتواند راهگشا باشد.
همچنین، کمبود نویسندگان جوان و خلاق که بتوانند حرف دین را با زبان نسل خود بازگو کنند، احساس میشود. اگر متولیان فرهنگی بهجای تکرار شیوههای قدیمی، اجازه ورود صداهای تازه را بدهند، کتابهای دینی میتوانند دوباره به منبع الهام فکری و اخلاقی برای جوانان تبدیل شوند. تحول در بیان، محتوا و قالب ضرورتی اجتنابناپذیر است تا پیام دین در جان نسل آینده رسوخ کند، نه اینکه فقط در قفسه کتابخانهها باقی بماند. خبرنگار ایکنای خراسانرضوی در گفتوگو با منورسادات شایستهخو، مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس به بررسی «چالشهای جدی پیش روی کتابهای دینی و قرآنی در جذب جوانان» پرداخت که در ادامه میخوانیم؛
ایکنا_ جایگاه کتاب و بهویژه کتابهای دینی و قرآنی در زندگی مخاطب امروز چگونه است؟
درباره جایگاه کتابهای دینی و قرآنی در زندگی مخاطب امروز چالشهایی جدی وجود دارد. برای جذب نسل جوان با توجه به ظهور فناوریهای دیجیتال مشکلات فراوانی هست، از یکسو تمایل به مطالعه و کتابخوانی بهطور عمومی و در بین نسل جوان بهشدت کاهش پیدا کرده است و به نظر میرسد یکی از علتهای فاصله گرفتن جوانان از مراجعه به کتابهای دینی علاوه برنداشتن اطلاعات و آگاهی لازم در مورد معارف دینی این است که وقتی سؤالی یا شبههای برای آنها پیش میآید، جواب قانعکنندهای را نمیتوانند از این کتابها پیدا کنند و معمولاً کتابهای دینی به زبان نسل امروز و نسل حاضر در این برهه از زمان نوشته نشده است.
از سوی دیگر با توجه به اینکه فهمیدن و دانستن برای افراد مسئولیت به بار میآورد آنها برای فرار از این مسئولیتها به کتابهای دینی مراجعه نمیکنند. همچنین برخوردهای ناصحیح از طرف متدینین با نسل جوان امروز، ناخودآگاه منجر به این میشود که آنها از منابع دینی فاصله بگیرند. تبلیغات دشمن در القای ناکارآمدی دین و تضادهای اجتماعی که جوان امروز با آن مواجه است نیز آنها را سردرگم کرده و منجر به فاصله گرفتن نسل جوان از منابع دینی و کمی مراجعه به این منابع میکند، همچنین در دسترس نبودن منابعی که بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند و زبان مناسبی برای مخاطب داشته باشد هم در زمره این چالشها میگنجند.
ایکنا_ آیا زبان و شیوه ارائه کتابهای قرآنی متناسب با نیازهای روز جامعه است؟
هرچند آمارهای رسمی نشان میدهند سطح علاقه جوانان به کتابهای دینی در کشورمان بالاست و تقاضا برای این حوزه وجود دارد، اما با این شرط که به سمت کتابهایی در قالب رمان، داستان، گفتوگوی با جوان و همسان شدن با این قشر و تأمین ذائقه جوان برویم، بهویژه آنکه نسل امروز به کتابهای دیجیتال و صوتی گرایش زیادی پیدا کرده و حتی جذابیت در اشکال سهبعدی برای کتابها وجود دارد و مطالعه کتابهای دیجیتال و کتابهای اینترنتی مرسوم شده و در بین جوانها رونق پیداکرده است از اینرو مسئولیت متولیان این بخش مضاعف شده است، همچنین شبکههای اجتماعی در شرایطی که رقیبی برای مطالعه و کتاب هستند میتوانند مکمل هم باشند. اگرچه سیری که جوانها در فضای مجازی دارند و وقتیکه برای این فضا میگذارند میزان مطالعه کتاب را پایین میآورد و از زمان مطالعه کم میکند، اما نوشتن کتب دینی به زبان امروز یکی از ضروریات هست.
ایکنا_ آیا قالبهای نوین (کتاب الکترونیک، کتاب صوتی) توانستهاند ذائقه مخاطب را تغییر دهند؟
برای اینکه بتوانیم نسل جوان را به کتابهای دینی بهویژه کتابهای قرآنی جذب کنیم به نظرم میرسد که شیوههای ارائه باید جدید شود و در ترویج کتابخوانی روشهای نوینی انجام شود و بعد به جذابسازی، روانسازی، ساده و آسانسازی محتواهای قرآنی پرداخته شود. یکی از اصول مهمی که باید در جذاب کردن کتابهای دینی به آن توجه شود تهیه پادکستهای داستانی از قصههای قرآن و استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی است، همچنین باید کتابخانهها را به کانونهای اجتماعی تبدیل کنیم و در آنها گروههای دوستی و گروههای گپ و گفت دوستی پیرامون یک کتاب یا مطالب دینی و قرآنی با هم بحث کنند و جذابیت آنها را برای نسل جوان بیشتر کرد تا میل به مطالعه کتابها بیشتر شود.
برگزاری چند مسابقه کتابخوانی تکراری شده و ما باید بتوانیم با انجام اقداماتی، انگیزههای جوانان را در زمینه کتاب و کتابخوانی برانگیزیم تا به کتابخانهها مراجعه و بتوانند نیازها و خواستههایشان را پیدا کنند. علاوه بر این لازم است بنیانهای آموزشی را تقویت کنیم و به جای اینکه در نظام آموزشی تأکید به روخوانی قرآن شود، به فهم، تدبر و ایجاد انس با قرآن توجه شود و نسل جوان احساس کنند کتاب قرآن و محتوای آن بهترین و معتبرترین منبع برای رفع نیازهایشان است.
ایکنا_ برای جذب مخاطب امروز به کتابهای قرآنی چه نوآوریهایی لازم است؟
به نظر میرسد برای اینکه ما بتوانیم میل به کتابخوانی را مخصوصاً در حوزه کتب دینی نهادینه کنیم بهترین برنامه این است که بتوانیم اقدامات زیرساختی و فرهنگی بهصورت درازمدت انجام دهیم و از طریق الگوسازی، ایجاد جذابیت، تجهیز کتابخانههای مدارس، حذف نگاه تکلیفمحور و تسهیل دسترسی فرهنگ کتابخوانی و فرهنگ مراجعه به کتب دینی را ترویج دهیم. رسانه کاملاً میتواند در این قضیه مؤثر باشد. شبکههای اجتماعی، کمپینهای کتابخوانی و ... خیلی خوب میتوانند در معرفی کتاب و ترویج کتابخوانی کمک کنند. در مباحث کلانتر هم، اگر ما میخواهیم شیوه و روش و محتوای کتابها را بهروزرسانی کنیم بهشدت نیازمند این هستیم تا ناشران و کتابفروشها مورد حمایت قرار بگیرند که در سایه این حمایت آنها مطمئناً به این سمت خواهند رفت تا بتوانند در تولید کتابهای با محتوای دینی و معارف قرآنی و فروش این کتابها اقدامات ارزندهای انجام دهند.
ایکنا_ آینده نشر کتابهای قرآنی را با توجه به تغییر ذائقه مخاطب چگونه پیشبینی میکنید؟
برای آینده نشر کتابهای قرآنی دو تا سناریو میشود تعریف کرد؛ یکی سناریوی مطلوب با نگاه به آینده است و با توجه به وضعیت فعلی باید به این سمت برویم که مروجان و ناشران با درک عمیق و تغییر ذائقه مخاطب از متن محض به سمت چندرسانهای کردن کتابهای قرآنی بروند و بستهای شامل متن، فایل صوتی، تلاوت و تفسیر آیات، طرحهای گرافیکی واینفوگرافیکی ارائه شود، همچنین راههای تعاملی بین محتوا و مخاطب ایجاد شود و تخصصی شدن و شخصیسازی ترجمه و تفسیر عمومی شاید برای یک جوان کاربرد نداشته باشد و اینها را باید با این نسل تطبیق داد و در واقع مباحث معنویت و مفاهیم قرآن در سبک زندگی شهری پاسخ داده شود، همچنین برای اینکه قرآن برای شبهات نسل امروز پاسخی داشته باشد باید راهحلی اندیشیده شود.
علاوه بر این باید محتواهای قرآنی در فضای مجازی که امروز جوان با آن ارتباط دارد بهصورت تصویری، انیمیشن و یا به هر صورتی که قرآن بتواند قابلیتهای جستوجوی موضوعی داشته باشد، ارائه بشود و این را برای جوان به یک امر عادی تبدیل کند تا این موضوع احساس بشود که بهترین مرجع قرآن است. در زمینه تأکید بر کاربرد در زندگی نیز این مسئله مطرح است تا کتابهایی تولید شود که در واقع مطالعه این کتابها و استفاده از آنها بسیاری از مسائل روزمره ما را حل میکند.
سناریوی دومی را هم میتوان تصور کرد که اگر اتفاق بیفتد افول تدریجی را رقم میزند، بهطوریکه این کتابها به حاشیه رانده میشوند، شکاف بین آنها با نسل جوان ایجاد میشود و با گسترش شکاف با نسل جوان، فرصت فضای مجازی و دیجیتال هم از دست میرود، بنابراین باید با بهکارگیری سناریوی اول سعی کنیم آینده نشر کتب دینی را تقویت کنیم و با توجه به اینکه در این زمینه نیروهای جوان، خلاق، ماهر و کارآمد هم داریم. به نظر میرسد بتوان با بهکارگیری بهترین موارد علاقهمندی جوانان امروز را به کتاب و کتابخوانی بهویژه کتابهای قرآنی و دینی افزایش دهیم.
انتهای پیام 
