امام سجاد(ع)؛ بنیانگذار مکاتب فرهنگی و فکری شیعه

حجت‌الاسلام روح‌الدین دریکوند، رئیس شورای هیئت‌های مذهبی لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از لرستان، با تبریک اعیاد شعبانیه و تبریک به‌مناسبت سالروز ولادت امام سجاد(ع)، گفت: امام سجاد(ع)، امام چهارم علی بن الحسین ملقب به «زین العابدین» و «سید السجادین» در پنجم شعبان سال ۳۸ هجری در مدینه به دنیا آمد. مادر گرامی ایشان شهربانو است. 

وی افزود: امام سجاد(ع) دوران رشد خود را در عهد امامت امام مجتبی(ع) و پدر خود حسین بن علی(ع) سپری کرد. در کربلا حاضر شد، اما به دلیل بیماری نتوانست در جنگ شرکت کند. پس از آن قریب سی و چهار سال، یعنی تا سال ۹۴ قمری، رهبری شیعه را بر عهده داشت.

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه ابوالحسن و ابومحمد از کنیه‌های مشهور امام سجاد(ع) است و القاب مشهوره آن حضرت زین‌العابدین و سیدالساجدین و العابدین و زکی و امین و سجاد و ذوالثفنات بوده است، ادامه داد: امام سجاد(ع) در سال ۹۴ ق. به تحریک ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید و در کنار امام مجتبی(ع) در بقیع مدفون شد.

دریکوند با اشاره به اینکه امام سجاد(ع) شاگردان زیادی را تربیت کردند و یاران بسیاری داشتند که از جمله آنها می‌توان از ابوحمزه ثمالی، ابوخالد کابلی، اَبان بن تَغلِب ادیب، جابر بن عبدالله انصاری، سُلَیم بن قیس هلالی، حسن بن محمد بن حنفیه، سعید بن مسیب بن حزن قرشی مخزومی، یحیی بن اُمّ طُوَیل، سعید بن جُبَیر، محمد بن جُبَیر بن مُطعِم اشاره کرد، ادامه داد: حضرت امام سجاد(ع) را می‌توان احیاگر فقه و علوم آل محمد(ص) و زمینه‌ساز و در واقع بنیان‌گذار مراکز علمی و مکاتب فرهنگی و فکری شیعه دانست؛ مکاتب و مراکزی که توسط شاگرد و فرزندش، امام باقر(ع) گسترش یافته، علوم اهل‌بیت(ع) را در جهان آن عصر، منتشر کردند. 

وی اضافه کرد: امام سجاد(ع)، با فقهای مذاهب مختلف اموی، عثمانی، زبیری و... جلسه مذاکره، مباحثه و مناظره علمی برقرار می‌کرد و تعالیم حیات بخش اسلامی را برای آنان، بیان می‌کرد. آن حضرت با ستایش علم و تکریم عالمان و تربیت آنها زمینه‌های نهضت علمی ـ فرهنگی، معرفتی امام باقر و امام صادق(ع) را مهیا کرد. 

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی لرستان با بیان اینکه نشر صحیح احکام و حلال و حرام‌های الهی، بیان معارف الهی، تربیت شاگردان و نیروهای عالم و شایسته، درس صبر و تحمل و مدارا، بی‌اعتنایی به دنیا، توجه به خداوند و راز و نیاز با خداوند، بخشی از معارف معرفتی و فرهنگی امام سجاد(ع) بوده است، گفت: ایشان با بیان حلال‌ها و حرام‌های الهی، احیای مبانی دینی، اخلاق، دعا، تفسیر و تبیین قرآن و روایات پیامبر اکرم(ص)، وظیفه فرهنگی و علمی و معرفتی خود را انجام داد.

دریکوند اظهار کرد: امام سجاد(ع) در عین آنکه زینت عبادت‌کنندگان، بزرگ‌مرد عبادت، عرفان و سجده بود، مجاهد بزرگ فی سبیل الله بود، او در عین آنکه کانون علم و اندیشه و معرفت بود، تواضع ویژه‌ای داشت و در عین آنکه شکوه و جلال و ابهت خاصی داشت، دارای حلم و بردباری و سعه صدر مخصوصی بود و در یک کلمه کانون همه کمالات انسانی و ارزش‌های والای معنوی بود. 

وی با بیان اینکه آن حضرت با عنوان زین‌العابدین و سجاد خوانده می‌شود، چراکه او قبل از هر چیز بنده خالص و صالح خدا بود، و سجده‌های طولانی او، هر بیننده را به سوی خدا و پرستش خدا جذب می‌کرد، اضافه کرد: امام سجاد(ع) در شرایط خفقان اموی و مروانی باید شیوه‌ای نوین برای مبارزه در پیش گیرد تا بتواند آن محیط تاریک و ظلمانی و آن مردم غافل و بی‌خبر را از چنگ شهوات و نیز از تسلط دستگاه‌های اهریمنی خلاص کند؛ شیوه‌ای که هم بتواند مردم را با حقایق و معارف دین آشنا سازد و انقلابی در دنیای اسلام ایجاد کند و هم بهانه دست دشمن ندهد. این بود که برای بیان مفاهیم مورد نظرشان از دو شیوه دعا و موعظه استفاده کرد.

این کارشناس دینی با اشاره به اینکه از میان این دو شیوه حکیمانه، بهره‌گیری از شیوه دعا طرحی نو در تبیین عقاید و معارف ناب اسلام و مبارزه‌ای نامرئی بر ضد دستگاه حاکم بود، گفت: با این شیوه مردم آرام آرام به بهترین شکل با اندیشه‌های ناب دینی آشنا شدند و یک مجموعه مؤمن، علاقه‌مند و صالح برای کارهای آینده به وجود آمد.

وی افزود: دعاهای امام سجاد(ع) در عین اینکه حرکتی اخلاقی بود، مبارزه‌ای آرام در برابر قدرت‌های اهریمنی، ولی ریشه‌کن کننده بود. او با این عمل و برنامه خود نشان داد که راه مبارزه در شمشیر منحصر نمی‌شود؛ زیرا در بعضی شرایط، شمشیر کارایی خود را به کلّی از دست می‌دهد و حتی نتیجه عکس می‌دهد.

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی لرستان با بیان اینکه همه نشانه‌هایی را که برای بندگان کامل پروردگار «عباد الرحمن» معین شده در علی بن الحسین(ع) آشکار است، اظهار کرد: امام سجاد(ع) در چنان دوره تاریک برای جویندگان انسانیت به حقیقت چراغی روشن بود. با رفتار و گفتار خود سیرت فراموش شده جد و پدر و خاندان رسالت را زنده کرد و مردمی که سال‌ها با عصر نبوت فاصله داشتند نمونه تربیت اسلامی را به چشم خود دیدند. پرستش خدا، نرم‌خوئی، محاسبه نفس تا حد ریاضت. خودشکنی برای حق، دستگیری مستمندان، بخشش، پرهیزگاری در توصیف او گفته شده است.

حجت‌الاسلام دریکوند با بیان اینکه اهداف تربیتی دوران رهبری امام سجاد(ع) در سه محور هدایت به حق و تمیز حق از باطل، اصلاح جامعه اسلامی و رسیدن به حیات طیبه و توحید محوری خلاصه می‌شود، اظهار کرد: امام سجاد(ع) پاکیزگی زندگی خویش و اصلاح امت را در گرو عمل به اوامر و نواهی خداوند می‌داند. ایشان به تربیت بر مدار توحید تأکید می‌فرماید و از همین رو بر مفاهیمی مثل عبودیت، معرفت خدا، ایمان و تقوا تکیه می‌کند.