نگهداری ۵۷۱ نسخه خطی با محوریت صحیفه سجادیه در کتابخانه حرم رضوی

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی و به نقل از آستان‌نیوز، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدجلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به مناسبت پنجم شعبان، میلاد پربرکت امام سجاد(ع) و روز صحیفه سجادیه، اظهار کرد: کتابخانه مرکزی این آستان مقدس، یکی از بزرگترین کتابخانه‌های ایران و جهان اسلام محسوب می‌شود که حافظ بیش از ۵۸ هزار کتاب خطی و ۲۲ هزار قرآن و جزوه قرآنی نفیس در مرکز نسخ خطی خود است. در میان این مجموعه آثار، ۵۷۱ نسخه خطی از صحیفه سجادیه و آثار وابسته به آن شامل شروح، حواشی و ترجمه‌های صحیفه سجادیه، قابل بررسی است.

 

حسینی بیان کرد: با افتتاح گنجینه نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه در بهمن‌ماه ۱۴۰۱، مصادف با فرخنده زادروز حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در فضایی با زیربنای ۴۰۰ مترمربع در طبقه اول ساختمان موزه قرآن و هدایای مقام معظم رهبری حرم مطهر رضوی، منتخبی از نسخه‌های صحیفه سجادیه موجود در مرکز نسخ خطی کتابخانه که از نظر قدمت، کتابت و کتاب‌آرایی ممتاز هستند به موزه منتقل شد.

 

وی با اشاره به اینکه در گنجینه نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه آستان قدس رضوی، ۲۴ نسخه نفیس صحیفه سجادیه وجود دارد که بر اساس تاریخ کتابت در معرض نمایش عموم قرار گرفته است، گفت: قدمت تاریخی قدیمی‌ترین نسخه صحیفه سجادیه این گنجینه به سال ۴۱۶ هجری قمری و قدمت جدیدترین نسخه آن به قرن ۱۲ هجری قمری برمی‌گردد.

 

این مقام مسئول تصریح کرد: بی‌تردید، صحیفه سجادیه که پس از قرآن و نهج‌البلاغه، مهم‌ترین میراث مکتوب شیعه به شمار می‌آید و به نام‌هایی همچون خواهر قرآن شناخته می‌شود، از جمله آثار ارزشمندی هستند که مشاهده نسخه‌های کهن آن در موزه آستان قدس رضوی برای زائران و مجاوران جالب توجه است. از آنجایی که تمامی این نسخه‌ها که شامل متن صحیفه، شرح و ترجمه‌های مختلف است، گنجینه‌ای از میراث بی‌بدیل اسلامی و حکمت‌های دینی به شمار می‌آید.

 

رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی درباره قدیمی‌ترین نسخه خطی صحیفه سجادیه موجود در این سازمان نیز بیان کرد: این نسخه با شماره ۱۲۴۰۵، در ابعاد ۱۷/۵ در ۱۱/۵ سانتی‌متر توسط حسن بن ابراهیم بن محمد الزامی، به‌خط نسخ پنج سطری بر روی کاغذ حنایی‌رنگ کتابت شده و با مقوا با روکش پارچه‌ای مجلد شده است.

 

وی از این نسخه به‌عنوان کهن‌ترین نسخه صحیفه سجادیه شناخته شده در جهان نام برد و افزود: این نسخه ارزشمند متعلق به سال ۴۱۶ هجری قمری مشتمل بر ۳۸ دعا از ادعیه صحیفه مبارکه سجادیه است که توسط ابوبکر محمدبن‌علی کرمانی، روایت شده است.

 

حسینی همچنین با توجه به منابع موجود گفت: این نسخه در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی در جریان تعمیر و مرمت قسمت‌هایی از رواق دارالسلام حرم مطهر رضوی به همراه تعداد دیگری از اوراق و قرآن‌های قدیمی به دست آمده و در حال حاضر در موزه آستان قدس رضوی به نمایش گذاشته شده است. در سال ۹۹۷ هجری قمری، زمانی که ازبکان به حرم مطهر حمله کردند و نفایس آن را به غارت بردند با تدبیر متولیان وقت، نسخه‌های بسیار نفیسی در داخل بنای بقعه مبارک پنهان شد که این صحیفه سجادیه نیز از جمله آن نسخه‌ها به شمار می‌آید.

 

وی بیان کرد: نسخه‌های صحیفه سجادیه نفیس دیگری نیز متعلق به سده‌های ۵۵ تا ۱۲هجری قمری در موزه حرم مطهر رضوی به چشم می‌خورد که از جمله این نسخه‌ها می‌توان به نسخه شماره ۱۱۸۷۴ اشاره کرد. این نسخه صحیفه سجادیه توسط محمدصالح‌بن‌غلام‌حسین نیشابوری در سال ۱۰۹۷ هجری قمری کتابت و به همت حاج غلام ایل‌بیگی در دیماه ۱۳۵۹ هجری شمسی، وقف کتابخانه این بارگاه ملکوتی شده است. راوی اثر نیز محمد بن حسن نجم‌الدین علوی است.

 

حسینی از نسخه صحیفه سجادیه به شماره ۱۰۵۳۰ به‌عنوان یکی دیگر از آثار موزه آستان قدس رضوی نام برد و گفت: این نسخه در سده ۱۱ قمری، به روایت نجم‌الدین علوی توسط عبدالله صدر شیرازی به‌خط نسخ ۱۲ سطری بر روی کاغذ نخودی‌رنگ، نگاشته شده و با مقوای رنگی مجلد شده است. 

 

وی در ادامه به معرفی نسخه‌های صحیفه سجادیه نفیس موجود در این سازمان، به نسخه شماره ۳۸۷۱۶ اشاره و اظهار کرد: این نسخه که در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود در سال ۱۰۰۸ هجری قمری توسط دوست علی بن حسن علی به‌خط نسخ ۹سطری نوشته شده است، همچنین این اثر توسط کاظم مدیرشانه‌چی در فروردین‌ماه ۱۳۸۷ به این کتابخانه اهدا شده است. از دیگر نسخه‌های ارزشمند صحیفه سجادیه موجود در کتابخانه رضوی می‌توان از نسخه شماره ۱۹۵۹۹ نام برد که در سال ۱۰۰۹ هجری قمری به‌خط نسخ خوش ۱۲ سطری توسط محمود بن هاشم در ۱۳۵ برگ در ابعاد ۱۹در ۱۶ سانتی‌متر بر روی کاغذ نخودی آهار مهره دولت‌آبادی کتابت شده است.

 

رئیس این سازمان با اشاره به اینکه این اثر، اهدایی رهبر معظم انقلاب (مدظله‌العالی) در خردادماه ۱۳۷۳ است، گفت: در این نسخه صحیفه سجادیه عناوین به شنگرف و ورق اول نونویس است. همچنین این اثر با میشن زرشکی و تیماج قهوه‌ای مجلد شده است. صحیفه سجادیه که در واقع دعا‌ها و نیایش‌های پرشور امام سجاد(ع) است و آموزه‌های معنوی و عشق به خداوند متعال را به انسان می‌آموزد، نه‌تنها برای شیعیان مورد احترام و مورد توجه است، بلکه به‌عنوان کتابی ارزشمند مورد توجه اهل سنت نیز قرار دارد و مورد استفاده قرار می‌گیرد.