دعای روزانه رمضان؛ تمنای آرمان‌شهرِ مهدوی 

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدباقر مشکاتی، پژوهشگر دینی طی یادداشتی نوشت: یکی از مشهورترین ادعیه‌ای که خواندن آن پس از نمازهای واجب در تمام روزهای ماه مبارک رمضان تأکید شده، دعای شریفی است که با طلب شادی برای اهل قبور آغاز می‌شود: «اللَّهُمَّ أَدْخِلْ عَلَى أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ… اللَّهُمَّ أَشْبِعْ كُلَّ جَائِعٍ، اللَّهُمَّ اكْسُ كُلَّ عُرْيَانٍ… اللَّهُمَّ غَيِّرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِكَ» (منبع: المصباح، کفعمی، ص ۶۱۷). در نگاه اول، این دعا مجموعه‌ای از درخواست‌های معیشتی و فردی به نظر می‌رسد؛ اما نگاه تمدنی و مهدوی به این دعای شریف، پرده از حقیقتی بزرگ برمی‌دارد که در ادامه به ابعاد آن می‌پردازیم.

تحلیل مهدویِ دعای روزانه ماه رمضان

1- استجابتِ کامل دعا در عصر ظهور 

بسیاری از علمای ربانی و مفسران معتقدند که تحقق عینی و کاملِ فرازهای این دعا، منحصراً در «دولت مهدوی» امکان‌پذیر است. دلیل این مدعا، تکرار معنادار کلمه «کُلّ» (همه) در این دعاست. سیر کردن تمامی گرسنگان، پوشاندن تمامی برهنگان، ادای دین تمامی بدهکاران و رفع گرفتاری تمامی انسان‌ها، در طول تاریخ بشر با هیچ ساختار اقتصادی و حکومت سیاسیِ بشری محقق نشده و نخواهد شد. این سطح از رفاه، عدالت و بی‌نیازیِ مطلق، تنها با گشایش گنج‌های زمین و مدیریت خلیفة‌الله در عصر ظهور محقق می‌شود؛ همان‌گونه که در روایات آمده است در آن عصر، مؤمنان کسی را برای پرداخت زکات نمی‌یابند زیرا فقیری باقی نمانده است.

2- مهندسیِ «انتظار» توسط اهل‌بیت(ع) 

حضرات ائمه اطهار (ع) با قرار دادن این دعا در برنامه روزانه ماه رمضان (که ماه استجابت دعا و باز شدن درهای آسمان است)، در واقع دو هدف بزرگ تربیتی را دنبال کرده‌اند:

آشنایی با هندسه و آثار حکومت مهدوی: به شیعیان نشان دهند که ثمره نهایی حاکمیت ولیّ خدا چه خواهد بود. این دعا، دورنما و چشم‌اندازِ رفاهی، اجتماعی و معنویِ عصر ظهور است که هر روز در ماه رمضان مرور می‌شود. 

ایجاد انگیزه برای طلب فرج: به جامعه اسلامی تفهیم کنند که راه برون‌رفتِ نهایی از چالش‌های عمیقی که بشریت با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند (فقر، فساد، بیماری، اسارت و اندوه)، تنها در گروِ حاکمیت ولیّ خداست. 

۳- تغییر «سوء حال» به برکت حضور ولیّ خدا 

اوج این دعا در فراز «اللَّهُمَّ غَيِّرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِكَ؛ خدایا بدیِ حال ما را به خوبیِ حال خودت تغییر ده.» متجلی است. در نگاه کلانِ شیعه، بزرگترین «سوء حال»، همان دوران تلخ غیبت، تسلط طاغوت‌ها و محرومیت از حضور ظاهری امام است و «حُسْنِ حال»، دوران طلایی ظهور و بسط عدالت اوست.

جمع‌بندی؛ دعایی برای خروج از فردگرایی 

این دعای روزانه، صرفاً یک درخواست فردی یا اجتماعیِ محدود نیست، بلکه یک «دعای فرجِ» است. ترسیم آرمان‌شهر مهدوی و استغاثه برای فرج حقیقی بشریت است. اهل‌بیت(ع) به ما می‌آموزند که در ماه مبارک رمضان، ضمن آنکه باید در حد توانِ خود برای رفع نیاز محرومان و گرسنگان تلاش عملی کنیم که خود نوعی زمینه‌سازی برای ظهور است، باید عمیقاً باور داشته باشیم که گره‌گشاییِ نهایی بشر تنها به دستِ منجی موعود(عج) رقم می‌خورد. 

بنابراین، تکرار این دعا در ماه رمضان، تمرینِ روزانه برای خروج از فردگرایی، داشتن دغدغه جهانی، توجه به افق ولایت و غافل نشدن از دعای سلامتی و فرجِ امام زمان(عج)، استغاثه برای نجات بشر و رسیدن به آن آرمان‌شهرِ موعود است.