نوآوریهای قرآنی رهبر معظم انقلاب بررسی شد
نشست علمی «نوآوریهای قرآنی امام خامنهای» شامگاه امشب ششم اسفندماه در سیوسومین نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست علمی «نوآوریهای قرآنی امام خامنهای» شامگاه امشب ششم اسفندماه، در سیوسومین نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم برگزار شد.
در ابتدای این نشست، حجتالاسلام والمسلمین سیدیوسف موسوی، استاد حوزه علمیه، بهعنوان سخنران نخست با اشاره به پیشینه آشنایی رهبر معظم انقلاب با قرآن کریم اظهار کرد: انس و ارتباط مقام معظم رهبری با قرآن به دوران خردسالی ایشان بازمیگردد؛ زمانی که از طریق لحن دلنشین مادر مکرمهشان با آیات الهی مأنوس شدند و نخستین ارتباطهای عاطفی و معنوی با قرآن در همان سالهای ابتدایی زندگی شکل گرفت.
وی افزود: این مسیر در ادامه با بهرهمندی از محضر پدر بزرگوارشان و همچنین استفاده از محضر جد بزرگوارشان در مشهد مقدس تکمیل شد. از جمله استادانی که در شکلگیری بنیه تفسیری ایشان نقشآفرین بودند، مرحوم حضرت آیتالله سید هاشم میردامادی بود که در مسجد گوهرشاد به تفسیر قرآن میپرداخت. همچنین ایشان از محضر مفسر بزرگ جهان اسلام، حضرت آیتالله علامه طباطبایی(ره) نیز بهرههای علمی بردهاند.
ویژگیهای تفسیری رهبر انقلاب
موسوی با اشاره به ویژگیهای تفسیری رهبر انقلاب تصریح کرد: از جمله خصوصیات برجسته تفسیر مقام معظم رهبری، جامعیت علمی و بهرهگیری از ظرفیتهای هر دو حوزه علمی نجف و قم است. ایشان از پشتوانه عمیق فقهی، اصولی و تفسیری این دو حوزه بهرهمند بوده و همین امر موجب شده است که در عرصه تفسیر قرآن دارای ابتکارات و نوآوریهای قابل توجهی باشند.
وی ادامه داد: نوآوریهای قرآنی رهبر معظم انقلاب را میتوان در سه عرصه روش، عمل و نظریهپردازی مشاهده کرد. از نظر روشی، ایشان به شیوهای منسجم و نظاممند در تفسیر پرداختهاند؛ از نظر عملی، قرآن را وارد عرصه زندگی اجتماعی و سیاسی جامعه کردهاند و از حیث نظریهپردازی نیز تلاش کردهاند مفاهیم قرآنی را در قالب گفتمانسازی تمدنی و اجتماعی عرضه کنند.
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب توانستهاند تفسیری کاربردی و جامع ارائه دهند، اظهار کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای تفسیر ایشان، کاربردی بودن آن است؛ بهگونهای که مفاهیم قرآنی را از سطح مباحث صرفاً نظری خارج کرده و به متن زندگی جوامع اسلامی وارد میکند. این رویکرد سبب شده است تفسیر معظمله پاسخگوی نیازهای فکری و اجتماعی مسلمانان در عصر حاضر باشد.
وی افزود: در مجموعه تفسیری منتشرشده از بیانات رهبر معظم انقلاب ـ که در قالب چندین جلد در دسترس قرار دارد ـ میتوان بهروشنی این جامعیت، انسجام روشی و نگاه تمدنی را مشاهده کرد. در این آثار، قرآن نهتنها کتاب هدایت فردی، بلکه منشور هدایت اجتماعی و سیاسی امت اسلامی معرفی شده است.
موسوی در ادامه با تأکید بر ضرورت تبیین علمی این نوآوریها در مجامع حوزوی و دانشگاهی اظهار کرد: برگزاری چنین نشستهایی میتواند زمینهای برای واکاوی دقیقتر ابعاد تفسیری و قرآنی رهبر معظم انقلاب فراهم کند و نسل جوان پژوهشگر را با ظرفیتهای کمتر شناختهشده این حوزه آشنا سازد.
در ادامه این نشست، حجتالاسلام والمسلمین رضاییاصفهانی، مفسر قرآن کریم، بهعنوان سخنران دوم با اشاره به سابقه آغاز فعالیتهای تفسیری رهبر معظم انقلاب اظهار کرد: آغاز تفسیر قرآن توسط حضرت آقا به سال ۱۳۴۳ بازمیگردد؛ زمانی که به دلیل بیماری پدر بزرگوارشان به مشهد مراجعت کردند و در یکی از مساجد این شهر، تفسیر سوره مبارکه مائده را آغاز کردند.
وی افزود: ایشان پیش از آن، شش سال در قم از محضر علامه طباطبایی(ره) بهره برده بودند و پس از حضور در مشهد، علاوه بر جلسات عمومی، برای طلاب مدرسه جعفریه نیز تفسیر قرآن ارائه میکردند. این جلسات بعدها استمرار یافت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز تفسیر سوره حمد، سوره بقره و سوره برائت را برای دانشجویان بیان کردند که بهگفته وی، از مباحث عمیق و قابل توجه تفسیری محسوب میشود.
رضاییاصفهانی با بیان اینکه تاکنون مجموعهای در حدود ۱۰ جلد از تفاسیر رهبر معظم انقلاب منتشر شده است، تصریح کرد: برخی مدارس علمیه این آثار را بهعنوان متن درسی مورد استفاده قرار دادهاند. افزون بر این، معظمله در حوزه تفسیر موضوعی نیز آثار و بیانات متعددی دارند که بهتدریج منتشر شده است.
وی ادامه داد: یکی از نکات مهم آن است که در بیانات، سخنرانیها و مواضع عمومی رهبر انقلاب نیز استنادات گسترده قرآنی مشاهده میشود؛ بهگونهای که اندیشه قرآنی ایشان در عرصههای مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نمود دارد. بر همین اساس، مجموعهای با عنوان «اندیشههای قرآنی امام خامنهای» شکل گرفت که حدود سه هزار مقاله به دبیرخانه آن ارسال شد.
این مفسر قرآن کریم افزود: پس از داوری مقالات، حدود یکپنجم آثار پذیرفته شد و تاکنون ۳۰ جلد از این مجموعه منتشر شده است که علاقهمندان میتوانند آن را مشاهده کنند. این مجموعه نشاندهنده گستره توجه پژوهشگران به ابعاد قرآنی اندیشه رهبر معظم انقلاب است.
نوآوریهای قرآنی رهبر انقلاب چیست؟
رضاییاصفهانی در ادامه سخنان خود با تأکید بر اهمیت «روش تفسیری»، «گرایش تفسیری» و «نوآوریهای قرآنی» رهبر انقلاب گفت: در حوزه روش، ایشان از روشهای متنوعی همچون روش قرآن به قرآن، روش عقلی و علمی بهره بردهاند و در گرایش تفسیری نیز نگاه اجتماعی، سیاسی و تمدنی دارند، اما آنچه بیش از همه حائز اهمیت است، نوآوریهای قرآنی ایشان است.
وی نخستین نوآوری را در حوزه مبانی روششناختی دانست و اظهار کرد: در مبانی تفسیری رهبر معظم انقلاب تأکید میشود که قرآن را نباید صرفاً فردی دید، بلکه باید نگاه اجتماعی به آن داشت. برای مثال، عبادت و بندگی خداوند تنها امر فردی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی نیز دارد.
وی دومین نوآوری را «کاربردی دیدن قرآن در زندگی» دانست و افزود: قرآن کتابی برای حیات فردی و اجتماعی بشر است و باید در متن زندگی جاری شود.
رضاییاصفهانی سومین نوآوری را «وحدتآفرینی قرآن» دانست و گفت: قرآن محور وحدت امت اسلامی است. از دیگر نوآوریها، نگاه به قرآن بهعنوان کتابی سیاسی و انقلابساز است. در قرآن از فرعون و استکبار سخن گفته میشود و باید مصادیق امروزین آن را شناخت. قرآن کتاب استقامت، مبارزه با استکبار و تحولآفرینی در علوم انسانی است.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به ابتکارات عملی رهبر انقلاب در عرصه قرآنی تصریح کرد: تأکید بر تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن از جمله این ابتکارات است. امروز ایران به مرز حدود سه میلیون حافظ کل و جز رسیده است، اما حق قرآن بیش از این است. حفظ قرآن، بهویژه برای طلاب، نورانیت ویژهای به همراه دارد.
وی برگزاری جلسات تلاوت در مساجد، ترویج ترجمه و تفسیر قرآن، دعوت به پیشرفت علمی کشور براساس آموزههای قرآنی و برگزاری جلسات سالانه با قاریان در ماه مبارک رمضان را از دیگر اقدامات عملی رهبر معظم انقلاب برشمرد و افزود: با وجود دشواریهای جسمی، ایشان هر سال در ابتدای ماه رمضان میزبان جامعه قرآنی کشور هستند و نکات تفسیری و قرآنی را مطرح میکنند.
رضاییاصفهانی در ادامه به برخی نظریههای مهم رهبر معظم انقلاب اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین این نظریهها، «مرجعیت علمی قرآن» است. معظمله تأکید دارند که در مسائل فکری، عملی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی باید به قرآن رجوع شود و در این زمینه کمکاری شده است. مرجعیت قرآن باید در فقه، اصول، کلام، سیاست، اقتصاد، مدیریت و سایر علوم حوزوی و دانشگاهی محور قرار گیرد. بهدنبال این تأکید، واحد درسی «مرجعیت علمی قرآن» در سطوح عالی حوزه طراحی و کتاب آن نیز تدوین شده است.
این مفسر قرآن کریم دومین نظریه مهم را «ابتنای علوم انسانی بر قرآن» برشمرد و گفت: بسیاری از علوم انسانی موجود از غرب اقتباس شده است؛ از روانشناسی و جامعهشناسی گرفته تا علوم تربیتی. رهبر انقلاب بر بازسازی این علوم بر پایه قرآن تأکید دارند و این امر را وظیفه حوزههای علمیه و دانشگاهها میدانند.
وی در ادامه به نظریه «جهاد کبیر» اشاره کرد و اظهار کرد: براساس آیه «فَلَا تُطِعِ الْکَافِرِينَ وَجَاهِدْهُم بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا»، جهاد کبیر به معنای مبارزه فرهنگی و فکری با استفاده از ابزار قرآن است. این نظریه، چارچوبی برای مقاومت فرهنگی در برابر سلطه فکری و رسانهای دشمنان ارائه میدهد.
رضاییاصفهانی در پایان به «نگاه تمدنساز به قرآن» اشاره کرد و گفت: قرآن میتواند مبنای شکلگیری تمدن نوین اسلامی باشد. چالشها و فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه جهان اسلام تنها جنبه نظامی ندارد، بلکه ناظر به ظهور یک تمدن جدید اسلامی است که باید با فهم عمیق از معارف قرآنی تقویت شود.
در ادامه این نشست، حجتالاسلام والمسلمین علویمهر، رئیس انجمن قرآنپژوهی حوزه علمیه، به ایراد سخنرانی پرداخت و با اشاره به موضوع «تمدن نوین اسلامی از دیدگاه قرآن و رهبری» اظهار کرد: حوادثی که در دهههای اخیر در جهان اسلام و منطقه رخ داده است، از جمله شکلگیری جریان داعش از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸، تحولات سوریه، لبنان و ایران و همچنین رخدادهای بینالمللی، همگی نشانههایی از ورود به یک مرحله جدید در تاریخ تحولات جهانی است.
وی افزود: حتی اگر به ۷۰ تا ۸۰ سال قبل بازگردیم و نهضتهایی را که در کشورهای اسلامی همچون مصر و الجزایر شکل گرفت بررسی کنیم و سپس به انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) برسیم، درمییابیم که همه این تحولات مقدمه ورود به یک فضای جدید تمدنی بوده است؛ فضایی که مبتنی بر نگاه تازهای به عالم، انسان، حکمرانی و اداره دنیاست.
علویمهر تصریح کرد: حدود یک قرن است که در جهان اسلام حرکتهایی در قالب نهضتهای مختلف شکل گرفته که همگی در پی ارائه الگویی نوین از حکمرانی در برابر نظام استعمارگر غرب بودهاند. در این مدت، متفکران اسلامی تلاش کردهاند ظرفیتهای اسلام را در حوزههایی همچون اقتصاد، سیاست، تعلیم و تربیت و دیگر عرصههای اجتماعی تبیین کنند.
وی با بیان اینکه مفهوم «علوم انسانی اسلامی» پدیدهای متأخر در اندیشه اسلامی است، اظهار کرد: در گذشته، ما علوم اسلامی مانند فقه، اصول، کلام و فلسفه داشتیم، اما بحث علوم انسانی اسلامی به معنای امروزین آن مطرح نبود. این ایده بهتدریج شکل گرفت و امروز در حال رشد و گسترش است.
رئیس انجمن قرآنپژوهی حوزه ادامه داد: در حال حاضر حکمرانی مسلط بر جهان، مبتنی بر تمدن غرب و اومانیسم است و نه تمدن اسلامی. ساختارهای مدیریتی، سیاسی و فرهنگی دنیا بر اساس الگوی غربی سامان یافته است و چالش اصلی جهان اسلام، ارائه بدیلی تمدنی در برابر این ساختار مسلط است.
وی در ادامه به نقش متفکران اسلامی در یک قرن اخیر اشاره کرد و گفت: در میان اهل سنت، شخصیتهایی همچون شیخ محمد عبده، سید قطب، رشید رضا و دیگر اندیشمندان تلاش کردند قرائتی نو از اسلام در عرصه اجتماع و سیاست ارائه دهند. در حوزه شیعه نیز متفکرانی چون کاشفالغطا، علامه طباطبایی(ره)، آیتالله بروجردی، آیتالله طالقانی، شهید مطهری، شهید مفتح و در رأس آنان امام خمینی(ره)، ابعاد مختلف حکومت اسلامی، اقتصاد اسلامی، تربیت اسلامی و دیگر عرصههای اجتماعی را تبیین کردند.
علویمهر اظهار کرد: امام خمینی(ره) نظریه حکومت اسلامی را بهصورت منسجم مطرح کردند و پیش از ایشان نیز در میان اهل سنت بحثهایی درباره حکمرانی اسلامی وجود داشت، اما آنچه در دوران معاصر بهصورت یک نظریه جامع مطرح شد، بحث «تمدن نوین اسلامی» است.
نظریه تمدن نوین اسلام؛ یکتا در جهان اسلام
وی تأکید کرد: هیچیک از متفکران پیشین بهصورت صریح و نظاممند ایده «تمدن نوین اسلامی» را مطرح نکرده بودند. تنها شخصیتی که در دوران معاصر این مفهوم را بهعنوان یک افق کلان و راهبردی برای جهان اسلام طرح کرده است، مقام معظم رهبری است.
رئیس انجمن قرآنپژوهی حوزه با بیان اینکه تمدن نوین اسلامی فراتر از تشکیل حکومت اسلامی است، افزود: بحث تمدن به معنای ارائه الگویی جامع برای اداره جهان بر اساس مبانی اسلامی است؛ الگویی که بتواند در برابر تمدن اومانیستی غرب قد علم کند و نظامی نوین از حکمرانی، فرهنگ، اقتصاد، علم و سبک زندگی ارائه دهد.
وی ادامه داد: در تفسیر المیزان علامه طباطبایی(ره) و دیگر آثار اندیشمندان اسلامی، زمینههای نظری چنین تحولی دیده میشود، اما طرح صریح و هدفگذاری راهبردی برای تحقق یک تمدن نوین اسلامی، بهصورت مشخص در بیانات و منظومه فکری رهبر معظم انقلاب مطرح شده است.
علویمهر با تأکید بر اینکه فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه جهان اسلام صرفاً جنبه نظامی ندارد، اظهار کرد: بخشی از این تقابل به دلیل شکلگیری و سربرآوردن گفتمان تمدنی جدید در جهان اسلام است؛ گفتمانی که میخواهد معادلات جهانی را بر اساس مبانی قرآنی بازتعریف کند.
وی در پایان سخنان خود، تمدن نوین اسلامی را افقی دانست که بر پایه قرآن کریم، معارف اهلبیت(ع) و تجربه انقلاب اسلامی قابل تحقق است و تأکید کرد: تحقق این تمدن نیازمند کار عمیق علمی، تولید علوم انسانی اسلامی و بازسازی ساختارهای حکمرانی براساس مبانی قرآنی است.
انتهای پیام
