پرهیز از اسراف و تبذیر؛ تأکید قرآن برای زندگی فردی تا مدیریت کلان

وی افزود: همان‌گونه که مقام معظم رهبری فرموده‌اند، بهره‌گیری از قرآن به تشنه‌لبی می‌ماند که هر بار آب می‌نوشد، سیراب می‌شود؛ قرآن نیز برای جان‌های تشنه، همواره مایه طراوت، هدایت و سیراب‌کنندگی است. خداوند متعال در کلام وحی می‌فرماید: «وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا...»؛ بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید. این فراز کوتاه، دربردارنده پیامی عمیق و راهبردی برای سامان‌بخشی به سبک زندگی فردی و اجتماعی است.

کارشناس امور قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان نور با طرح این پرسش که اسراف در این آیه به چه معناست؟ بیان کرد: اسراف تنها به زیاده‌روی در خوردن و آشامیدن محدود نمی‌شود، بلکه هرگونه افراط، مصرف بی‌رویه، چشم‌وهم‌چشمی و عبور از مرز اعتدال را دربرمی‌گیرد؛ رفتاری که امروز در قالب مصرف‌گرایی و تجمل‌گرایی، چهره‌ای نگران‌کننده به خود گرفته است.

حسینی‌نژاد تصریح کرد: در جامعه‌ای که گاه ارزش‌ها با میزان دارایی و جلوه‌های ظاهری سنجیده می‌شود، این آیه شریفه چون چراغی فروزان، مسیر درست زیستن را نشان می‌دهد و هشداری جدی نسبت به لغزش در ورطه دنیازدگی و دنیاطلبی است. قرآن با این بیان روشن، فرهنگ اعتدال، قناعت و مسئولیت‌پذیری را ترویج می‌کند و انسان را به مدیریت صحیح نعمت‌ها فرا می‌خواند.

وی تأکید کرد: اگر این آموزه قرآنی در زندگی ما جاری شود، بسیاری از آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی، از شکاف‌های طبقاتی گرفته تا فشارهای معیشتی ناشی از چشم‌وهم‌چشمی‌ها، کاهش خواهد یافت و جامعه به سوی تعادل، آرامش و عدالت بیشتر حرکت خواهد کرد. در هر مسیری در فکرکردن، تقوا و در هر لباس که هستید باید حد تعادل حفظ شود و زیاده‌روی صورت نگیرد.

کارشناس امور قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان نور با بیان اینکه در برابر «اسراف»، واژه‌ای مهم به نام «تبذیر» قرار دارد، افزود: اگر اسراف به معنای زیاده‌روی و عبور از مرز اعتدال در مصرف است، تبذیر مفهومی فراتر و ناپسندتر دارد.

وی توضیح داد: تبذیر به معنای هدر دادن و اتلاف مال و نعمت‌های الهی است؛ یعنی مصرف نابجا و بی‌هدف اموالی که می‌تواند در مسیر درست و مفید به‌کار گرفته شود. به تعبیر دیگر، هر تبذیری اسراف است، اما هر اسرافی لزوماً تبذیر نیست؛ چراکه در تبذیر، عنصر نابودی و تلف‌کردن سرمایه‌ها به‌صورت آشکار وجود دارد.

این کارشناس قرآنی با اشاره به هشدار صریح قرآن کریم اظهار کرد: خداوند متعال درباره اهل تبذیر می‌فرماید که آن‌ها «اخوان الشیاطین» هستند؛ یعنی کسانی که نعمت‌های الهی را تباه می‌کنند، در حقیقت در مسیر شیطان گام برمی‌دارند و همسو با او حرکت می‌کنند. این تعبیر شدید، نشان‌دهنده قبح و زشتی اتلاف نعمت‌ها در نگاه قرآن است.

وی تأکید کرد: توجه به مرز میان اسراف و تبذیر می‌تواند سبک زندگی ما را اصلاح کرده و ما را به‌سوی مصرف مسئولانه، حفظ منابع و قدردانی عملی از نعمت‌های الهی سوق دهد.

حسینی نژاد در ادامه با استناد به بخش پایانی آیه «وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا» اظهار کرد: خداوند متعال پس از نهی از اسراف می‌فرماید: «إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ»؛ بی‌تردید خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد. این تعبیر کوتاه، هشداری عمیق و تکان‌دهنده در خود دارد.

 کارشناس امور قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان نور افزود: در قرآن کریم موارد دیگری نیز با همین بیان آمده است؛ از جمله «لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ»، «لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ» و تعابیری مشابه که همگی نشان می‌دهد برخی رفتارها انسان را از دایره محبت الهی خارج می‌کند. وقتی سخن از «دوست نداشتن» خداوند به میان می‌آید، در حقیقت سخن از محرومیت از عنایت، رحمت ویژه و برکات خاص الهی است.

وی با طرح این پرسش که اگر خداوند کسی را دوست نداشته باشد، چه سرنوشتی در انتظار اوست؟ تصریح کرد: روشن است که دوری از محبت الهی، به معنای محرومیت از برکات معنوی، آرامش قلبی و توفیقات الهی در زندگی فردی و اجتماعی خواهد بود. جامعه‌ای که گرفتار اسراف، فساد و ظلم شود، به تدریج آثار این دوری را در عرصه‌های مختلف تجربه می‌کند.

حسینی‌نژاد در پاسخ به این شبهه که چرا در برخی کشورهای غیرمسلمان نیز رفاه، بارندگی و روزی فراوان دیده می‌شود؟ گفت: سنت‌های الهی بر پایه قانون‌مندی استوار است. هر جامعه‌ای که اصولی همچون نظم، تلاش، عدالت نسبی، پرهیز از فساد و مدیریت صحیح منابع را رعایت کند، از مواهب طبیعی و دنیوی بهره‌مند می‌شود، چراکه خداوند وعده داده است که نتیجه عمل را براساس قانون اسباب و مسببات عطا کند.

این کارشناس قرآنی تأکید کرد: بهره‌مندی از نعمت‌های مادی، لزوماً نشانه محبوبیت نزد خداوند نیست، بلکه معیار اصلی، حرکت در مسیر تقوا، عدالت و پرهیز از اسراف و فساد است؛ مسیری که قرآن کریم آن را راه دستیابی به برکات پایدار و حقیقی معرفی می‌کند.

وی با اشاره به برخی نمونه‌های تاریخی از اسراف در ساختارهای حکومتی اظهار کرد: در دوره پهلوی دوم گزارش‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه برای تغییر مبلمان کاخ و ساخت یک سالن ورزشی اختصاصی بسکتبال، هزینه‌های سنگینی صرف شد؛ ارقامی که در مقایسه با سطح درآمد و دستمزد قشرهای کارگری آن زمان، فاصله‌ای معنادار و تأمل‌برانگیز داشت.

وی با طرح این پرسش که آیا اسراف تنها به یک دوره تاریخی خاص محدود می‌شود؟ افزود: واقعیت آن است که اسراف و ریخت‌وپاش، اگر مراقبت نشود، می‌تواند در هر زمان و در هر ساختاری تکرار شود. این آسیب، وابسته به یک جریان یا مقطع خاص نیست، بلکه به نوع نگاه ما به بیت‌المال و شیوه مدیریت منابع بازمی‌گردد.

حسینی‌نژاد ادامه داد: امروز نیز اگر دقت نکنیم، ممکن است در برگزاری برخی همایش‌ها، نشست‌ها و برنامه‌ها، هزینه‌هایی صورت گیرد که تناسبی با خروجی و دستاورد آن نداشته باشد. پرسش اساسی این است که آیا این مخارج به نتایج ملموس، اثرگذار و ماندگار برای جامعه منتهی می‌شود یا صرفاً به ظواهر و تشریفات محدود می‌ماند؟

 کارشناس امور قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان نور تأکید کرد: آموزه‌های قرآنی درباره پرهیز از اسراف و تبذیر، ناظر به همه زمان‌ها و همه سطوح است؛ چه در زندگی فردی و چه در مدیریت کلان. هرجا هزینه‌ای بدون ضرورت، برنامه‌ریزی و ثمره مشخص انجام شود، باید آن را با معیارهای قرآنی سنجید و از خود پرسید که آیا این اقدام در مسیر رضایت الهی و خدمت به مردم قرار دارد یا خیر.

وی در پایان با اشاره به خاطراتی از امام خمینی(ره) و پرهیز ایشان از اسراف، و نیز کلام مقام معظم رهبری را که می‌فرمایند اسراف را تنها یک امر فردی تلقی نکنید؛ شما با این کار آیندگان را به خطر می‌اندازید، افزود: ما به اندازه کافی در معرض تحریم هستیم؛ چرا خودتحریمی کنیم؟ اگر اسراف کنیم، درواقع منابع خود را به هدر داده‌ایم و به نوعی خود را تحریم کرده‌ایم. این سخنان حاوی نکات بسیار ظریف و قابل تأملی است.

حسینی‌نژاد با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) که می‌فرمایند قرآن دارای ظاهر و باطن است و هر دو نیز عمیق‌اند، تأکید کرد: معنای ساده آیه «کُلُوا وَاشْرَبُوا» همان خوردن و آشامیدن است؛ اما در پس این ظاهر ساده، مفاهیم عمیق‌تری نهفته است. از ما مسلمانان و مؤمنان انتظار می‌رود که ان‌شاءالله عامل به این آیات باشیم و در زندگی فردی و اجتماعی خود از اسراف و زیاده‌روی پرهیز کنیم.