ضرورت احیای حقیقت در برابر تحریف حکومتها + فیلم
در مسیر شناخت عمیق وجود مقدس رسول اکرم (ص)، تنها تلاوت فضائل و صفات ذاتی کافی نیست؛ بلکه ضرورت دارد که به عملکرد ایشان در مقام هدایتگری بنگریم. چگونه رهبری که کتاب آسمانی را برای جهانیان آورد، توانست جامعهای نوپدید را بر پایه اصول اخلاقی و عملی بنیان نهد؟ این سیره، نه تنها الگوی سلوک فردی، بلکه نقشه راه تربیت جمعی بود. اما چه بر سر این نقشه الهی آمد پس از رحلت ایشان؟ چگونه میراثداران قدرت، مسیر الهی را به سوی توجیه ستم و انحراف بردند و سیره واقعی را در هاله ابهام قرار دادند؟
خبرگزاری ایکنا، سلسله درسگفتار رمضانی با عنوان پای سخن رسول(ص)، را با بیان عبدالحسین طالعی، استاد دانشگاه، پژوهشگر و نویسنده تهیه کرده است تا در قالبی کوتاه و منظم، نکاتی از سیره، اخلاق و درسهای زندگی پیامبر اکرم(ص) را مرور کند. در این مجال، به بررسی یکی از بنیادیترین ارکان تعلیم نبوی یعنی سیره عملی پیامبر(ص) میپردازیم؛ در ادامه بخش سیزدهم این درسگفتار را میخوانیم:
السلام علیک یا رسول الله
در این سلسله گفتارهای مختصر پیرامون رسول اکرم (ص)، سیزدهمین درس به بحث سیره ایشان اختصاص دارد. در آینده اشاره خواهد شد که بخش عمده تعلیم و تربیت پیامبر اعظم(ص) از طریق اعمال و افعال ایشان صورت پذیرفت. این امر، اصلی بدیهی در اخلاق است که هر معلمی – چه رسماً و چه در مقام والد یا مربی – آموزش خود را نه تنها با زبان، بلکه با کردار خود ارائه میدهد.
از این رو، امیرالمؤمنین علی(ع)، به عنوان شاگرد ویژه رسول خدا(ص) و ادامهدهنده مسیر ایشان، در حکمت ۷۰ نهجالبلاغه (در صورت عدم اشتباه در شمارهگذاری) میفرمایند: «مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ إماماً، فَلیَبدَأ بِتَعدِیبِ نَفسِهِ وَ تَهدِیبِها بِفِعلِهِ، قَبلَ تَهدِیبِهِ بِلِسانِهِ». یعنی کسی که خود را برای مردم پیشوا و الگو قرار میدهد (به معنای عام)، باید تربیت و تهذیب نفس خود را قبل از آنکه با زبانش به تعلیم بپردازد، با عملش آغاز نماید؛ و میزان تأثیرگذاری عمل او باید بیشتر از زبانش باشد.
این اصل، در سیره رسول اکرم(ص) به نیکوترین وجهی تحقق یافته بود. سیره نبوی، یکی از مهمترین سرمشقهای هدایت و تربیت بود. اما چالش اصلی پس از رحلت ایشان پدید آمد؛ آنجا که برخی مدعی جانشینی پیامبر شدند، در حالی که وارثان حقیقی تربیت و هدایت ایشان نبودند، بلکه صرفاً میراثدار ساختار حکومتی بودند که پیامبر(ص) در مدینه پایهگذاری کرده بودند.
به جای آنکه این مدعیان، خود را از نظر تربیتی و هدایتی همسطح پیامبر(ص) قرار دهند، اقدام به تحریف سیره نبوی کردند تا با اعمال و آلودگیهای خود سنخیت یابد. اینجاست که باید به دقت توجه داشت. نتیجه این رویکرد آن شد که قلمها به دست کسانی سپرده شد که مأمور به نگارش «سیره سفارشی» بودند، نه سیره مبتنی بر واقعیت. این سیره سفارشی، به گونهای تنظیم میشد که اعمال و جنایات حکومتهای ظالم و فاسد، مانند حکومت معاویه، یزید، یا بنیعباس و عملکرد ناانسانی افرادی چون خالد بن ولید، توجیه گردد.
نوشته شدن سیره به صورت سفارشی و توجیهی، مشکل بزرگی را رقم زد که در گفتارهای آتی به آن خواهیم پرداخت؛ این امر یافتن منابع صحیح سیره نبوی را به کاری دشوار بدل ساخت.
این کار دشوار را اهل بیت(ع) عهدهدار شدند تا حقایق صحیح سیره نبوی را بازگو نمایند. اگرچه به ایشان مجال چندانی داده نشد، اما تا حد امکان واقعیات را بیان کردند و محدثان بزرگ مکتب اهل بیت(ع) این مطالب را در آثار خود ثبت و ضبط نمودند. منابعی مانند «الإرشاد» شیخ مفید در قرن چهارم، «إعلام الورى بأعلام الهدى» طبرسی، و در دوران معاصر، کتاب ارزشمند «الصحیح من سیرة النبی الأعظم (ص)» اثر علامه مورخ مرحوم سیدجعفر مرتضی عاملی، که در حدود سی و چند مجلد، سیره صحیح نبوی را همراه با تبیین اشکالات موجود در سایر کتب ارائه دادهاند، شایسته تقدیر است.
امید است اصحاب رسانه، بهویژه در سال جاری که مصادف با پانزدهمین قرن میلاد پیامبر اعظم(ص) است، با استفاده از این اثر گرانقدر (کتاب الصحیح من سیرة النبی الأعظم)، به شکل مصاحبه، میزگرد، مقاله و هر قالب دیگری، خلاصهای از کتاب، روش نگارش آن، نکات کلیدی و تبیینهایی که مرحوم عاملی درباره ضربهای که سیره نگاری خلفا به قداست، نزاهت و زیبایی سیره نبوی وارد کرده است، ارائه دهند. این خلق عظیم که خداوند پیامبر را به آن ستوده، قربانی اغراض و اغراض بدخواهان شده است.
سیره صحیح نبوی، همان است که امام عصر(عج) در زمان ظهور با عمل خود به نمایش خواهند گذاشت. امید است که آن روز را درک کنیم و شاهد سیره صحیح مهدوی باشیم.
