چهار عامل پیروزی و شکست در کلام امیرالمومنین(ع)
استاد سطوح عالی حوزه گفت: چهار عامل شکست و چهار عامل پیروزی از نگاه حضرت در نهجالبلاغه شامل تفرقه و پراکندگی و ضعف و گسست، نافرمانی و تمرد از دستورهای رهبر و حاکم جامعه، خيانت در امانت و شکستن بيعت و پيمان با رهبر و فساد در جامعه است.
در روزگاری که تفرقه و چنددستگی بزرگترین تهدید برای امت اسلامی به شمار میرود، بازخوانی اندیشههای وحدتمحور امیرالمؤمنین علی(ع)ضرورتی دوچندان یافته است. امام علی(ع) با تأکید بر اشتراکات فطری، عقلانی و الهی انسانها، وحدت را نه صرفاً یک امر اجتماعی، بلکه حقیقتی عمیق و الهی میداند که ریشه در توحید، نبوت و معاد دارد.
خبرنگار ایکنا از قم در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو، استاد سطوح عالی حوزه به تبیین مولفههای وحدت در کلام امام علی(ع) پرداخت. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانیم:
ایکنا- مولفههای وحدت در کلام امام علی(ع) چگونه بود؟
یکی از اهداف و آرمانهای اسلام و مسلمانان براساس آیات متعدد در قرآن کریم «وحدت اسلامی» است؛ همه بزرگان اسلام و مسلمان میکوشیدند تا امت اسلام حول محور اصول اسلام وحدت داشته و از پراکندگی و تفرقه دوری کنند تا دیگران و دشمنان اسلام نتوانند در میان امت نفوذ داشته و بر آنان سلطه داشته باشند.
امام علی(ع) از منادیان و طلایهداران اتحاد امت اسلام است؛ او خود را شیفته و حریصترین انسان نسبت به وحدت مسلمانان دانسته و یکی از علل ۲۵ سال سکوت و چشم پوشی از حق خود را به خاطر حفظ وحدت اسلامی یاد کرد.
از سوی دیگر همه مسلمانان را به همسویی و همدلی فراخواند، تا اتحاد نهادینه شده و شجره طیبه آن به بار بنشیند. حضرت مکرر در نهج البلاغه تصریح میفرماید من به خاطر حفظ دین و امت اسلام و پیشگیری از نفوذ دشمنان سکوت کرده و به یاری جبهه اسلام همت کردم و نگذاشتم امت به اختلاف در مقابل مواجه با مخالفان تردید کنند و خود نیز در صف مدافعان اسلام قرار گرفتم.
مقصود از وحدت در سیره امام علی(ع) نیز بدین معناست که آن حضرت علی رغم آن که ولایت را حق خود دانسته و با خلفا اختلاف داشت و سیاست آنها را نقد میکرد؛ ولی هنگامی که دشمنان مشترک مسلمانان، اصل دین و مصالح عمومی امت اسلامی را تهدید میکردند، آن حضرت با خلفا همگرا شده و با آنها همکاری میکرد.
وحدت در جامعه اسلامی ایران نیز بدین معنا است که گروههای دلسوز علی رغم اختلاف سلیقهها و رقابتهای سیاسی منطقی، باهم متحد شده و در برابر دشمنان نظام اسلامی صف واحدی را تشکیل دهند تا وحدت ملی در جامعه نهادینه شود.
پیامبر اکرم(ص) با بهره گیری از عوامل و محورهای وحدت و مبارزه با عوامل اختلاف، توانست امت منسجم ایجاد کند. چنان که «جان دیون پورت» مینویسد: «... محمد یک نفر عرب ساده، قبائل پراکنده کوچک و برهنه و گرسنه کشورش را مبدل به یک جامعه فشرده وبا انضباط کرد...»
امام علی(ع) با شناخت دقیق از معارف قرآن و اتحاد حاکم در جامعه مدینة النبی(ص) همه مسلمانان را به همبستگی فراخواند که نشان دهنده امکان وحدت اسلامی است:
«والزموا السواد الاعظم فانّ یداللّه مع الجماعة. و ایاکم و الفرقة فان الشاذّ من الناس للشیطان کما انّ الشاذّ من الغنم للذئب الا من دعا الی هذاالشّعار فاقتلوه و لوکان تحت عمامتی هذه؛ با اکثریت همداستان شوید که دست خدا همراه جماعت است و از تفرقه پرهیز کنید که موجب آفت است. آن که از جمع مسلمانان به یک سو شود، بهره شیطان است، چنان که گوسفند از گله درماند، نصیب گرگ بیابان است»
همچنین علی(ع) از وحدت اسلامی به عنوان نعمت الهی یاد کرد: «بی گمان خداوند سبحان برجماعت متحد این امت، با این رشته همبستگی که پیوندشان داد، تا در سایهاش آرام گیرند و به او پناه برند، با نعمت وحدتی منت نهاد که هیچ آفریدهای بهایش را در نمییابد که از هربهایی پربهاتر است و از هر سترگی سترگ تر»
ایکنا- اصول وحدت از کلام امیر مومنان(ع) چیست؟
۱- اصل توحید «انّ هذه امتکم امّة واحدة و انا ربکم فاعبدون».
۲-اسلام، علی(ع) فرمود: «واقعیت جز این نیست که همگی شما براساس دین خدا برادرید.» «واعتصموا بحبل اللّه...» براساس تفاسیر حبل الله همان دین اسلام است؛ امام علی(ع) نیز یکی از عوامل وحدت را دین میدانست: «أدین یجمعکم»
۳ ـ قرآن: امام علی(ع) از قرآن نیز به عنوان محور عمده وحدت یاد کرد. «و الههم واحد و نبیهم واحد و کتابهم واحد»
۴ ـ پیامبر اسلام(ص): یکی از محورهای وحدت امت اسلامی، وجود مقدس پیامبر اسلام(ص) است.
امام علی(ع) در هنگام درگیری با اهل شام، از اختلافات بین مسلمانان اظهار نگرانی کرده و از پیامبر واحد و خداوند واحد به عنوان محورهای همگرایی یاد کرد تا از درگیری پیشگیری کند: «وکان بدء امرنا أناالتقینا والقوم من اهل الشام و الظاهر ان ربنا واحد و نبیّنا واحد و دعوتنا فی الاسلام واحد»
۵- حاکم و رهبر و امام جامعه: یکی از اصول و محورهای وحدت از نگاه حضرت، رهبر جامعه است که حضرت از او با عنوان قطب آسیاب نام میبرد«واقعیت جز این نیست که من قطب آسیابم و چرخهای کشور باید بر محورم همواره بچرخد و من در جای خویش ثابت بمانم. اگر لحظهای من جایگاهم را رها کنم، مدارش سرگردان میشود و سنگ زیرین آن به لرزش می گراید...» «والامامة نظاماً للامة، و الطاعة تعظیماً للامامة»
ایکنا - آثار و برکات وحدت در کلام امام علی(ع) چیست؟
طبیعی است که وحدت آثار و برکاتی دارد که امیر مومنان(ع) در راه آن ایثار فراوان کرد، حتی در راه وحدت از خون عزیزترین عنصر زندگی و حق خود چشم پوشی کرد.
امير المؤمنين علی(ع) میفرمايد: هميشه همراه جمعيتهای بزرگ باشيد كه دست خدا با جماعت است و از پراكندگی بپرهيزيد كه انسان تك و تنها بهره شيطان است، چونانكه گوسفند تنها طعمه گرگ» این گرگ همان استعمار کنونی است که امت اسلام گرفتارند.
همچنين آن حضرت فرمودند: آنچه را كه پيوند جمعيت با آن گره خورده است رها مكنيد و آن حضرت همچنين میفرمايد: امتهای پيشين مادامی كه با هم يد واحده بودند، همواره در حال پيشرفت و شكوفايی بوده و به عزّت و اقتدار و خلافت وراثت زمين نائل گشته، رهبر و زمامدار جهانيان شدهاند، و از آن هنگام كه خدا را فراموش كرده و به مادیگری روی آورده، دچار خود برتربينی و تعصبات قومی و فرقهای و پراكندگی گشته، با هم به نبرد پرداختهاند، خداوند لباس كرامت و عزّت و خلافت را از تنشان بيرون آورده و خير و بركت و وفور نعمت را از آنان سلب و به ذلّت و استعمار مبتلا كرده است، به عنوان نمونه بنی اسرائيل در اثر تفرقه، كسراها و قيصرها بر آنان مسلط شدند و آنها را به بردگی گرفتند و از سرزمينهای آباد و كنارههای دجله و فرات به بيابانهای كم گياه و بیآب و علف تبعيد كردند و به ذلّت و فقر و مكنت و جهل و پراكندگی دچار ساختند.
از نگاه حضرت اگر وحدت خدشهدار شود، امت دشمنان بر امت اسلام استیلا پیدا میکنند دقیقا همین وضعی که در خاورمیانه با آن مواجهیم که رژیم غاصب و آمریکا و دیگر استعمارگران از وقتی مسلمانان از هم جدا شده و بین ممالک اسلامی مرزهای مصنوعی بر اثر سلطه استعمار ایجاد شد جنگ و اختلاف را شروع کردند و هنوز هم این درگیریها وجود دارد؛ جنگ کنونی هم از آثار این جدایی و نبود وحدت است که کشورهای اسلامی و برخی حاکمان وابسته به استعمار پای آنان را در منطقه گشودهاند، امیر مومنان(ع) همین قضایا که اکنون امت اسلام گرفتار شدهاند را پیشبینی فرموده است؛ آن حضرت در زمان خود که سرزمینهای اسلام در معرض حمله و نفوذ بیگانه بود از آن پیشگیری کرد.
چهار عامل شکست و چهار عامل پیروزی از نگاه حضرت در نهجالبلاغه شامل: ۱ - تفرقه و پراکندگی و ضعف و گسست،
۲ - نافرمانی و تمرد از دستورهای رهبر و حاکم جامعه؛ سستی و بیتفاوتی
۳ - خيانت در امانت و شکستن بيعت و پيمان با رهبر؛
۴ - فساد در جامعه میشود، وقتی تفرقه شد و از امام که قطب و محور جامعه است اطاعت نشد و بیعت شکست، فساد در میان امت رسوخ و شیوع خواهد یافت که مساوی با سقوط است.
بنابراین در نگاه امام سه عامل بعدی در جامعه از تفرقه و نبود وحدت سرچشمه میگیرد؛ اگر بین امت اسلام وحدت نباشد گرفتار این بلاهاست در مقابل اگر وحدت باشد این بلاها گریبان گیر جامعه نخواهد بود.
عوامل پیروزی از نگاه امام که دقیقا مقابل عوامل شکست است شامل: ۱.وحدت ۲.اطاعت و پيروی از رهبری جامعه، ۳.ادای امانت و وفای به عهد و پيمانی که با رهبر بستهاند و ۴.اصلاح و آبادانی میشود.
سه عامل دیگر زاییده و آثار وحدت هستند.
ایکنا - وظیفه مردم برای مقابله با جبهه کفر و مستکبران در کلام امام علی(ع) چیست؟
همدلی و داشتن وحدت و در صحنه بودن و مقابله با دشنان بیرونی و عوامل آنان در داخل با حضور و هشیاری و حفظ انسجام و دوری از اختلافات جناحی و باندی و پرهیز از پیروی از شایعات و دوری از موانع وحدت نیز مهم است. موانع و زمینههای وحدت در جامعه که نخبگان جامعه نیز در این مولفهها دخیل هستند و مردم و بطن جامعه تابع نخبگان جامعه هستند نیز از دیگر موارد است و مهمترین وظیفه مردم اطاعت از حاکم و رهبری است و در ميان حقوق الهی بزرگترين حق، حق رهبر بر مردم و حق مردم بر رهبر است، حق واجبی که خدای سبحان، بر هر دو گروه لازم شمرد و آن را عامل پايداری و پيوند ملت و رهبر و عزت دين قرار داد.
پس رعيت اصلاح نمیشود جز آن که زمامداران اصلاح شوند، زمامداران اصلاح نمیشوند جز با درستکاری رعيت.
و آنگاه که مردم حق رهبری را ادا کنند و زمامدار حق مردم را بپردازد، حق در آن جامعه عزت يابد و راههای دين پديدار و نشانههای عدالت برقرار و سنت پيامبر(ص) پايدار شود، پس روزگار اصلاح و مردم در تداوم حکومت اميدوار و دشمن در آرزوهايش مايوس شود. اما اگر مردم بر حکومت چيره شوند، يا زمامدار بر رعيت ستم کند، وحدت کلمه از بين میرود.
نشانههای ستم آشکار و نيرنگ بازی در دين فراوان میشود و راه گسترده سنت پيامبر(ص) متروک، هواپرستی فراوان، احکام دين تعطيل و بيماریهای دل فراوان میشود. مردم از اينکه حق بزرگی فراموش میشود يا باطل خطرناکی در جامعه رواج میيابد، احساس نگرانی نمیکنند، پس در آن زمان نيکان خوار، و بدان قدرتمند میشوند و کيفر الهی بر بندگان بزرگ و دردناک خواهد بود.
حضرت علی(ع) رعايت حقوق حکومت و مردم را مايه پيوند و هماهنگی و وحدت بين آنها میداند؛ يعنی پيوند امت و امام در سايه رعايت حقوق متقابل تحقق مییابد.
ایکنا- چگونه از آموزههای امام علی(ع) برای پیروزی در نبرد امروز بهره بگیریم؟
رمز استمرار انقلاب در مقابل استبداد و استعمار که همین آمریکا و انگلیس بودند، انگيزه الهی و وحدت جامعه و اطاعت از رهبری امام خمینی(ره) بود و رمز پایداری در جنگ تحمیلی هشت ساله نیز اطاعت از رهبر و وحدت آحاد جامعه بود از روستایی تا شهری همه مردم همدل از دفاع مقدس حمایت کردند تا اینکه بر همه دشمنان شرق و غرب که از صدام جنایتگر حمایت می کردند پیروز شدیم؛ در این سالهای پس از جنگ باز رمز پیروزی در میادین مختلف و توطئههای رنگارنگ، اطاعت از رهبری شهید بود که در همین راه جان خود را تقدیم کرد. همدلی و وحدت کلمه موجب شده تا به امروز نظام اسلامی سرپا و با عزت و اقتدار مقابل دشمنان بایستد.
امروز نیز وحدت امت بر محور ولايت و رهبری منتخب آیتالله مجتبی خامنهای رمز پیروزی در مقابل این دشمنان است، دوران جنگ هشت ساله از اینها سخت تر بود چرا که تمام دنیا از صدام حمایت میکردند که ایران با اتکا به ایمان و اطاعت از ولایت پیروز شد.
اکنون نیز بيش از هر زمانی، وحدت و همدلی و اطاعت از رهبری ضرورت عصر ماست؛ متاسفانه فقدان رهبری در بعضی از کشورهای اسلامی و يا عدم اطاعت از رهبری، منشاء ضرر و زيانهای جبران ناپذيری شده است و قضيه تاسف بار افغانستان و آوارگی ميليونها مسلمان فلسطينی، معلول همين امر است.
چون دشمنان انقلاب همواره تلاش دارند تا اين رکن رکين و يا به تعبير علی(ع) قطب وسط آسياب يعنی ولايت و امامت جامعه را تضعيف کنند و يا از بين ببرند.
آنان توطئههای زيادی را عليه نظام ولايت فقيه کردند و در قالب شبهات علمی و يا سياسي میخواهند اين انديشه تابناک و نظام امت و امامت شيعی را متزلزل کنند، تا بتوانند به نيات و اغراض شوم خود برسند، چون آنها فهميدهاند که مهمترين عامل انسجام و وحدت مسلمين، همان طور که در روايات آمده، امامت و رهبری جامعه است.
اطاعت امت از امامت و روشنگریهای رهبری در همه زمانها، مخصوصا در زمان شعلهور شدن فتنهها و اختلافات، میتواند تجلی بخش وحدت امت و امامت باشد که مهمترين عامل استحکام امت و حکومت اسلامی و بزرگترين سد نفوذ در مقابل دشمنان اسلام و انقلاب است.
امیر مومنان(ع) مکرر به مردم تذکر میدهد که اهل شام در باطل خود از حاکم گمراهشان اطاعت میکنند و شما از من نافرمانی میکنید که مایه سر افکندگی و شکست است. اگر مردم از رهبری اطاعت نکنند و مقاومت نداشته باشند دقیقا همان جریان حکمیت پیش خواهد آمد.
انتهای پیام
