ثروتی که ملی شد + فیلم
نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران با رهبری دکتر مصدق و آیتالله کاشانی از نقاط برجسته تلاشهای استقلالطلبانه مردم ایران برای رهایی از سلطه قدرتهای خارجی و به خصوص انگلیس بر منابع ثروت کشور ایران است. این نهضت که با شور و حمایت اجتماعی مردم از نمایندگان میهنپرست مجلس و تایید روحانیون آغاز شده بود، با اختلافافکنی انگلستان و خیانت سفارت امریکا به شکست انجامید.
به گزارش ایکنا از آذربایجانشرقی، بیست و نهم اسفندماه سال ۱۳۲۹، مقارن با به ثمر نشستن نهضت ملی شدن صنعت نفت و تصویب قانون ملی شدن نفت است که از آن به عنوان آغازی در مسیر استقلال صنعت نفت کشورمان یاد میشود.
حدود ۱۵ سال از قرارداد ۱۹۳۳ میلادی که با سال ۱۳۱۲ خورشیدی مصادف شده بود، میگذشت. جنگ جهانی دوم به پایان راه خود رسیده بود و متفقین سرمست از پیروزیهای پیدرپی خود، نادانسته میدان سیاست و اقتصاد را برای آمریکاییها خالی میکردند. انگلستان و فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی از دستوپنجه نرم کردن با نازیسم و فاشیسم آلمانی و ایتالیایی، تاب و توانشان را از دست داده بودند. حالا این آمریکا بود که باید از آب گلآلود جنگ جهانی دوم، ماهی قدرت خودش را صید کند. در چنین فضایی نیرویهای ملی و جنبشهای هویتخواه درون ایران، نفسی تازه کردند و توجهشان به صنعت نفت جلب شد.
پیشنهاد ملی شدن نفت برای نخستین بار توسط عباس اسکندری در ۳۰ مرداد سال ۱۳۲۷ در مجلس مطرح شد و در ۱۸ اسفند همان سال محمد ساعد، نخست وزیر، شخصاً وارد مذاکرات نفت شد و خواستار قبول اصل پنجاه_پنجاه از طرف شرکت نفت انگلیس و ایران شد. ۲۸ تیر ۱۳۲۸ لایحه نفت یا قرارداد گسگلشاییان به مجلس تقدیم و در مجلس تصویب و در ۳۰ خرداد ۱۳۲۹ به درخواست علی منصور، نخست وزیر، کمیسیون مخصوصی برای رسیدگی به کار نفت تشکیل و لایحه نفت به این کمیسیون ارجاع شد. ۲۷ شهریور همان سال کمیسیون نفت به سیاست مبهم رزمآرا در خصوص نفت اعتراض کرد و خواستار در اختیار قرار گرفتن پرونده و سوابق مذاکرات نفت شد و هفت ماه بعد از آن کمیسیون نفت با لایحه نفت مخالفت کرد و قرارداد الحاقی را برای استیفای حقوق ایران کافی ندانست.
۴ آذر ۱۳۲۹ پیشنهاد ملی کردن نفت برای نخستینبار در خانه نریمان توسط نمایندگان جبهه ملی به تصویب رسید و در ۸ آذر ۱۳۲۹ مصدق، حائریزاده، صالح، مکی و شایگان پیشنهادی به کمیسیون نفت در مورد ملی شدن نفت در تمام نقاط ایران دادند. همان سال رزمآرا لایحه نفت را از مجلس پس گرفت و حدود دو هفته بعد گزارش کمیسیون نفت در مخالفت با لایحه گس_گلشاییان در مجلس تایید شد.
۴ اسفند ۱۳۲۹ سفیر بریتانیا در ملاقات با رزمآرا اعلام کرد انگلستان با هرگونه طرحی که متضمن ملی شدن صنعت نفت باشد مخالف است و آمادگی شرکت برای مذاکره درباره برقراری تصنیف عواید را مطرح کرد و در ۱۲ اسفند مصدق در نامهای به رزمآرا نوشت: ملت ایران مطمئن است که در همان سال اول ملی شدن صنعت نفت بیش از اینها بفروشد و عواید کسب کند.
۱۷ اسفند ۱۳۲۹ دکتر مصدق پیشنهاد ملی شدن نفت را در کمیسیون صنعت مخصوص نفت به رای گذاشت و به اتفاق آرا و ۲۴ اسفند گزارش کمیسیون نفت مبنی بر ملی شدن صنعت نفت به اتفاق آرا در مجلس شورای ملی تصویب شد. ۱۰ روز بعد از آن وزیر امور خارجه امور خارجه امریکا، در تلگرافی به سفیر آن کشور در تهران از عدم مخالفت آمریکا با ملی کردن نفت در ایران به منظور جلوگیری از افتادن این کشور در دامان شوروی خبر داد.
