والدین؛ سپر روانی فرزندان در زمان جنگ و بحران
یک روانشناس بالینی گفت: اگر والدین تحت فشار روانی قرار بگیرند، خطر ابتلا به اختلالاتی مانند PTSD و افسردگی در فرزندان تا ۸۵ درصد افزایش مییابد، اما با رعایت چند اصل علمی، والدین میتوانند بهعنوان «سپر زیستی» برای کودکان خود عمل کنند.
محمدصادق حیدری، روانشناس و پژوهشگر هوش مصنوعی در گفتوگو با ایکنا از قم با اشاره به نقش خانواده در ایجاد فضای آرام در وضعیت بحرانی و جنگی گفت: اولین چیزی که در رابطه والدین و فرزندان وجود دارد، سرایت هیجانی است. فرزندان همانند آیینههایی هستند که رفتار و حالات والدین خود را جذب میکنند. در طی پژوهشی که اخیراً در اوکراین انجام شد نشان داده شد که وقتی والد درگیر اختلال پس از سانحه(PTSD) میشود، خطر اختلال روانی در کودکان ۸۵ درصد افزایش مییابد.
وی افزود: موضوع دلبستگی ایمن نظریهای است که در آن بیان میشود، چهرههای آشنا برای کودکان بهعنوان سپر زیستی عمل میکنند. نزدیکی فیزیکی و نگاه مهربان والدین و بزرگترها، سطح ترشح کورتیزول که هورمون استرس است را در کودکان کاهش میدهد.
این روانشناس بیان کرد: الگوی تنظیم هیجان نیز از نکات مهم انتقال آرامش به فرزندان است و اگر والدین که در کنار فرزندان هستند، در مواقع بحران چند دم آرام انجام دهد، مغز کودکان یاد میگیرد که چطور خود را آرام کند.
وی با اشاره به پشتوانه علمی موارد بیان شده افزود: سازمان یونیسف در سال ۲۰۲۴ موضوعی را تحت عنوان راهنمای والدین در جنگ منتشر کرد که یکی از نکات کلیدی از سه توصیه اصلی آن این بود که اخبار خشن را محدود کنید. خانههایی که بهصورت متداوم شبکه خبر آن در حال پخش است، در حق فرزندان ظلم میکنند.
حیدری اظهار کرد: نکته دوم نقل خبر است. در حضور فرزندان تحلیل خبری نکنید، چراکه در صورت عدم حضور فرزند در کنار والدین، بهصورت ناخودآگاه سخنان پدر و مادر را شنیده و این اخبار روی روان آنها اثر میگذارد.
وی با نقل از یک منبع علمی دیگر ادامه داد: روی ۲۲ نفر از کودکانی که در جنگ بودند، تحقیقی انجام شد و طی آن ثابت شد که با حضور والد حامی، ۴۷ درصد علامت فشار روانی بعد از حادثه در کودک پایین آمده و افسردگی نیز ۴۳ درصد کاهش مییابد. در سال ۲۰۲۵ روی یک هزار و ۱۱۳ خانواده تحقیق و بررسی انجام شد و طی آن مشخص شد که ابتلای والدین به PTSD، ریسک اختلال کودک را ۱.۸ برابر افزایش میدهد.
حیدری تصریح کرد: یعنی اگر یک والدی به واسطه اختلالات پس از حادثه و سانحه جنگ، دچار علائم و تنشها شده، احتمالا کودکی وی نزدیک به دو برابر دچار اختلالات روانی مختلف مثل PTSD(فشار روانی پس از سانحه) مثل افسردگی و مواردی از این قبیل میشود.
وی با ارائه برنامهای که والدین میتوانند با استفاده از آن، بر این شرایط تسلط یابند، گفت: مورد اول، آرامسازی خود والدین است؛ روزی دو بار تمرین تنفسی، حرکت کششی سر، گردن و شانهها و آن نوشیدن جزء آرامسازی محسوب میشود. نکته دوم، ارتباط امن است؛ گوش دادن، اطمینان و روایت در این نکته از اهمیت بسیاری برخوردار است. گوش دادن یعنی به فرزند اجازه دهیم آنچه که اتفاق افتاده است را بدون ترس بیان کند.
حیدری افزود: تمرین تنفسی را برای کودکان باید در قالب بازی کردن اجرا کنیم که نام آن را میتوان «بادکنک بازی» بگذاریم. بعد از این تمرین با پرسیدن سه سؤال طلایی از فرزندمان که ترسناکترین چیزی که امروز شنیدی، چه بود؟ حس درونی که داری، چیه؟ با چه کاری، آرام میشوی؟ برونریزی و آرامسازی او را انجام دهیم.
وی با معرفی یکی دیگر از تمرینهای آرامسازی کودکان بیان کرد: یکی از این تمرینها که بعد از وقوع حادثه انجام میشود، بازی مبارزه است. به کودکان نقش سرباز ایرانی داده و خودتان نقش سرباز دشمن را ایفا میکنید و سپس در مبارزه با او شکست میخورید و با انتقال حس پیروزی به فرزند خود، او را آرام میکنید.
این روانشناس داستانگویی را از مهمترین تمرینهای آرامسازی دانست و گفت: با طراحی یک سناریو که پدر و مادر آن را اجرا میکنند، ترس فرزند را کنترل میکند.
وی با اشاره به آسیبهای احتمالی این تمرین تأکید کرد: وعده غیرواقعی باعث میشود که اعتماد فرزند از پدر و مادر سلب شود. غرق کردن کودک در خبر دومین اشتباه رایج است. خطای بعدی، انکار احساسات است.
حیدری در پایان گفت: 10 دقیقه طلایی قبل از خواب فرزند میتواند زمان مهمی برای آرامسازی وی باشد. با طراحی یک جعبه که کودک، ترسهای خود را درون آن قرار میدهد نیز میتواند مؤثر باشد و برای پاسخگویی به بحرانها از خودش کمک بگیریم. در مقابل قانون شکرگزاری را نیز در خانه پایهگذاری کنیم.
انتهای پیام
