تغییر معادلات تنگه هرمز می‌تواند ساختار تحریم‌ها را درهم بشکند

محمدجواد توکلی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با ایکنا، با اشاره به تحولات ناشی از جنگ تحمیلی سوم، اظهار کرد: با گذشت ۳۶ روز از این تقابل، جنگ وارد مرحله‌ای شده که می‌توان آن را جنگ زیرساختی نامید؛ هرچند دامنه درگیری‌ها همچنان کنترل‌شده است و طرفین تلاش کرده‌اند از گسترش بی‌قاعده آن جلوگیری کنند.

وی افزود: در این مرحله برخی از زیرساخت‌ها و صنایع مهم کشور از جمله صنایع نظامی، فولادی و دارویی هدف قرار گرفته‌اند، اما نکته کلیدی این است که این آسیب‌ها از جنس تخریب‌های جبران‌ناپذیر نیستند و با توجه به ظرفیت‌های داخلی، امکان بازسازی آن‌ها در بازه زمانی نسبتاً کوتاه وجود دارد.

توکلی ادامه داد: طی سال‌های گذشته، به‌ویژه در شرایط تحریم، کشور به سمت خودکفایی نسبی در بسیاری از حوزه‌ها حرکت کرده و همین موضوع باعث شده که تاب‌آوری اقتصادی ایران در برابر شوک‌های بیرونی افزایش یابد. این تاب‌آوری اکنون در شرایط جنگی نیز خود را نشان می‌دهد.

خسارات زیرساختی قابل جبران است

این کارشناس اقتصادی با تأکید بر اینکه نباید نگاه صرفاً بدبینانه به پیامدهای جنگ داشت، تصریح کرد: تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد که بسیاری از کشورها پس از مواجهه با بحران‌های بزرگ، توانسته‌اند با بازسازی هدفمند، حتی به سطوح بالاتری از توسعه دست پیدا کنند.

وی افزود: ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. ظرفیت‌های انسانی، منابع طبیعی و زیرساخت‌های دانشی کشور به‌گونه‌ای است که می‌تواند فرآیند بازسازی را به فرصتی برای نوسازی و ارتقای بهره‌وری تبدیل کند. به عبارت دیگر، بازسازی صرفاً به معنای بازگشت به وضعیت پیشین نیست، بلکه می‌تواند سکویی برای جهش باشد.

توکلی با اشاره به نقش مدیریت در این مسیر گفت: اگر برنامه‌ریزی‌ها به‌صورت دقیق و مبتنی بر اولویت‌های واقعی اقتصاد انجام شود، می‌توان از همین شرایط به‌عنوان نقطه عطفی در مسیر توسعه استفاده کرد.

تضعیف تحریم‌ها با تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران

وی در ادامه با اشاره به پیامدهای راهبردی این جنگ اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نتایج احتمالی، کاهش اثرگذاری تحریم‌هاست. تحریم‌ها زمانی کارآمد هستند که کشور هدف در موقعیت ضعف و انفعال قرار داشته باشد، اما اگر این موقعیت تغییر کند، کارایی آن‌ها نیز کاهش می‌یابد.

این کارشناس اقتصادی افزود: ایران به واسطه موقعیت ژئوپلیتیکی خود، به‌ویژه در حوزه انرژی، از ظرفیت‌های بی‌بدیلی برخوردار است. در شرایطی که جهان با چالش‌های متعددی در حوزه تأمین انرژی مواجه است، هرگونه تغییر در وضعیت منطقه می‌تواند به افزایش نقش ایران در این بازار منجر شود.

توکلی تصریح کرد: افزایش سهم ایران در بازار انرژی، نه‌تنها درآمدهای ارزی کشور را تقویت می‌کند، بلکه می‌تواند ابزار چانه‌زنی ایران در عرصه بین‌المللی را نیز ارتقا دهد و به تضعیف سازوکارهای تحریمی بینجامد.

وی همچنین به اهمیت دیپلماسی اقتصادی در این شرایط اشاره کرد و گفت: بهره‌گیری از فرصت‌های ایجادشده، نیازمند فعال‌سازی ظرفیت‌های دیپلماتیک کشور و ایجاد پیوندهای اقتصادی جدید با سایر کشورهاست.

تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی در معادلات اقتصادی جهان

توکلی با اشاره به اهمیت تنگه هرمز افزود: این گذرگاه یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه تغییر در وضعیت آن، پیامدهای گسترده‌ای در سطح بین‌المللی خواهد داشت.

وی ادامه داد: اگر ایران بتواند در چارچوب حقوق بین‌الملل، نقش خود را در مدیریت این گذرگاه تقویت کند، عملاً به یک اهرم راهبردی دست پیدا خواهد کرد که می‌تواند معادلات اقتصادی و سیاسی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: تغییر در رژیم حقوقی تنگه هرمز، در صورت تحقق، می‌تواند تلاش‌های چند دهه‌ای آمریکا برای اعمال فشار اقتصادی بر ایران را با چالش جدی مواجه کند و فضای جدیدی را در روابط اقتصادی بین‌المللی ایجاد کند.

وی همچنین گفت: در چنین شرایطی، کشورهایی که به انرژی منطقه وابسته هستند، ناگزیر خواهند بود تعاملات خود با ایران را بازتعریف کنند و این مسئله می‌تواند به تقویت جایگاه ایران در نظام اقتصادی جهانی منجر شود.

اقتصاد مقاومتی؛ مسیر تحقق قدرت اقتصادی ایران

توکلی در ادامه با ترسیم چشم‌انداز آینده اقتصاد ایران اظهار کرد: آنچه امروز در حال شکل‌گیری است، می‌تواند زمینه‌ساز ظهور ایران به عنوان یک قدرت اقتصادی نوظهور باشد، اما تحقق این هدف نیازمند اتخاذ سیاست‌های صحیح اقتصادی است.

وی با اشاره به تجربه کشورهای موفق پس از جنگ گفت: کشورهایی مانند ژاپن و آلمان توانستند با تکیه بر برنامه‌ریزی دقیق، سرمایه‌گذاری در تولید و استفاده از ظرفیت‌های انسانی، مسیر توسعه را با سرعت طی کنند.

این کارشناس اقتصادی افزود: تفاوت مهم ایران در این است که می‌تواند الگوی توسعه خود را بر پایه استقلال اقتصادی و توانمندی‌های داخلی بنا کند، نه وابستگی به قدرت‌های خارجی.

توکلی تأکید کرد: برای دستیابی به این هدف، باید از الگوهای تقلیدی فاصله گرفت و به سمت اقتصاد مقاومتی حرکت کرد؛ الگویی که بر درون‌زایی، حمایت از تولید ملی، توسعه صادرات غیرنفتی و حفظ ارزش پول ملی تأکید دارد.

وی ادامه داد: تقویت نظام مالی، اصلاح ساختار بودجه، هدایت نقدینگی به سمت تولید و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.

این کارشناس اقتصادی همچنین به نقش فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان اشاره کرد و گفت: یکی از مزیت‌های مهم ایران، نیروی انسانی تحصیل‌کرده و ظرفیت بالای علمی کشور است. اگر این ظرفیت به‌درستی در خدمت تولید قرار گیرد، می‌تواند موتور محرک رشد اقتصادی باشد.

توکلی افزود: تجربه موفق در حوزه صنایع نظامی نشان داده که اتکا به توان داخلی می‌تواند نتایج قابل توجهی به همراه داشته باشد و همین الگو می‌تواند به سایر بخش‌های اقتصادی نیز تعمیم یابد.

وی در ادامه به ضرورت انسجام ملی اشاره کرد و گفت: یکی از پیش‌نیازهای موفقیت در این مسیر، حفظ انسجام ملی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف حاکمیتی و اقتصادی است. بدون این هماهنگی، بهره‌برداری از فرصت‌ها دشوار خواهد بود.

این کارشناس اقتصادی در پایان خاطرنشان کرد: شرایط کنونی، ترکیبی از تهدید و فرصت است. اگر مدیریت کشور بتواند با نگاه راهبردی و آینده‌نگر، از این شرایط عبور کند، امکان آن وجود دارد که ایران نه‌تنها آسیب‌های جنگ را جبران کند، بلکه با جهشی قابل توجه، جایگاه خود را در اقتصاد جهانی ارتقا دهد.