شنیدن بدون قضاوت؛ گامی برای عبور از بن‌بست افکار خودکشی

کتاب «گذر از افکار خودکشی؛ درمان افکار خودکشی مبتنی بر رویکرد پذیرش و تعهد (ACT)» نوشته الهه‌سادات خدایی و سیدجعفر هاتف‌الحسینی، به‌تازگی از سوی انتشارات ژرفای شناخت در 153 صفحه، چاپ و روانه بازار نشر شده است.

الهه‌سادات خدایی، نویسنده این کتاب در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از اصفهان اظهار کرد: این اثر به پیشگیری از افکار خودکشی و درمان آن می‌پردازد. افکار خودکشی معمولاً در رنج و درد روانی‌ که فراتر از تحمل شخص است، ریشه دارد؛ به‌طوری که دست و پنجه نرم‌ کردن با آن‌ها انرژی فراوانی از شخص می‌گیرد و همچنین، آسیب‌های بسیاری به او وارد می‌کند.

وی با بیان اینکه کتاب به ارائه راهکارهای مبتنی بر رویکرد ACT می‌پردازد که مخفف عبارت Acceptance and commitment therapy و به معنای درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد است، افزود: این رویکرد به افراد کمک می‌کند تا ارتباط خود را با افکار مربوط به خودکشی تغییر دهند. متبادر‌شدن افکار گوناگون به ذهن امری طبیعی به‌شمار می‌رود، اما وظیفه انسان، کنترل میزان پردازش آن‌هاست. در نتیجه، کسانی که این کتاب را مطالعه می‌کنند، درمی‌یابند که حتی تاریک‌ترین و منفی‌ترین افکار هم فقط یک رویداد ذهنی طبیعی هستند.

دبیر کمیته خودکشی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بیان کرد: ورود فکر به ذهن چیزی نیست که انسان بر آن کنترل داشته باشد، ولی جهت‌دادن و عملیاتی‌کردن آن در اختیار اوست. در نتیجه، انسان باید بدون تمرکز بر نوع و محتوای افکار، در راستای ارزش‌ها و معنای زندگی خود حرکت کند؛ چه بسا با فراگرفتن این دیدگاه، بتوان همه فضای ذهن را با افکار متفاوت و مثبت پر کرد.

شیوه اختصاصی درمان افکار خودکشی

وی درباره هدف از نگارش کتاب «گذر از افکار خودکشی» گفت: در سال‌های فعالیت خود در عرصه روانپزشکی، با افراد بسیاری تعامل داشتم که افکار خودکشی داشتند و شاهد درد و رنجی بودم که تحمل می‌کردند. آن‌ها در بیان صادقانه افکار مرتبط با خودکشی، دچار شرم، ترس از قضاوت و سوءبرداشت‌های اجتماعی می‌شدند. بنابراین، به ضرورت نگارش کتاب‌هایی درباره تعامل با افکار خودکشی پی بردم که هیچ‌گونه قضاوت یا ناامنی برای فرد به‌دنبال نداشته باشد.

خدایی تأکید کرد: خودکشی، پدیده‌ای چندعاملی است که تحت تأثیر عوامل گوناگون ایجاد می‌شود. برای نمونه، بسیاری از اختلالات روانپزشکی، اختلالات شخصیت، استرس‌ها و بحران‌های روحی در عوامل ژنتیکی ریشه دارند و باید ارزشیابی تخصصی شوند تا بسته‌ای از درمان‌های جامع که شامل دارو و خدمات روان‌کاوی است، به فرد مبتلا ارائه شود. روش‌های درمان گوناگونی برای مشکلات روانی استفاده می‌شود، اما شیوه اختصاصی مشکلات مربوط به خودکشی، مبتنی بر رویکرد پذیرش و تعهد است که در این کتاب استفاده شد.

وی ادامه داد: مطالعه کتاب «گذر از افکار خودکشی» به افراد کمک می‌کند تا افکار خود را مانند امواج در حال حرکتی ببینند که ماندگار نیست و می‌توانند مانند سکان‌دار یک کشتی، ذهن خود را در میان این امواج کنترل کنند. افراد باید بدانند که در سخت‌ترین شرایط بحرانی هم لحظاتی هستند که چراغ امید را زنده نگه می‌دارند. هر شخصی با ویژگی‌های درونی‌ منحصر به‌فردی که دارد، ارزشمند است و ارزشمند‌بودن او با وجود منفی‌ترین افکار هم زیر سؤال نمی‌رود.

این روانپزشک اضافه کرد: با وجود اینکه این کتاب کاملاً علمی نگاشته شده، اما تمرین‌محور نیز است و می‌تواند به‌طور مستقیم به فردی که گرفتار چنین افکاری شده است، کمک کند و همراه خوبی برای او باشد. همچنین، به افراد علاقه‌مند به این مباحث، روان‌درمانگران، مشاوران و مددکاران هم کمک می‌کند تا در کنار بیمار، مسیر درمان را طی کنند.

وی گفت: برخی افراد در ارتباط با روانشناس یا روان‌درمانگر، بهتر و راحت‌تر مسیر بهبود را طی می‌کنند؛ ولی اگر کسی به تنها‌بودن در این مسیر تمایل داشته باشد، باز هم این کتاب در لحظاتی که گمان می‌کند دچار تاریکی ذهن شده است، می‌تواند یاری‌کننده او باشد.