ریشه اقتدار ملی در تربیت کریمانه حضرت معصومه(س)

به گزارش ایکنا از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد اکبری، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در نشست مجازی که امروز ۹ اردیبهشت‌ماه به صورت مجازی به همت انجمن علمی دانشکده علوم قرآنی قم به مناسبت دهه کرامت و ولادت امام رضا(ع) برگزار شد، با اشاره به جایگاه ممتاز امام رضا(ع) در میان پسران امام کاظم(ع)، گفت: حضرت امام موسی بن جعفر(ع) دارای فرزندان متعددی بودند؛ روایاتی اشاره به وجود هجده پسر و هفده دختر دارند که مجموعاً سی‌وپنج فرزند مذکور شده‌اند. در میان این تعداد، در رأس فرزندان ذکور، مقام والای «حجت خدا» و هشتمین خورشید فروزان عالم ولایت، یعنی امام علی بن موسی الرضا(ع) قرار دارد. ایشان نه تنها امام و ولی الله هستند، بلکه نقش بی‌بدیلی در تعالی، ترویج و جاودانه ماندن دین اسلام، قرآن کریم، سنت نبوی و اهل بیت عصمت و طهارت ایفا نموده‌اند. فضائل حقیقی و حقوقی که خداوند متعال به حضرت اعطا فرموده، نشان‌دهنده عظمتی است که هم به خود امام رضا(ع) و هم به پدر گرامی‌شان، امام موسی بن جعفر(ع) نسبت داده شده است.

وی با بیان برتری فاطمه معصومه(س) در میان دختران امام کاظم(ع) افزود: در میان فرزندان دختران امام موسی بن جعفر(ع)، مقام اول و بالاترین مرتبه معنوی به حضرت فاطمه معصومه(س) تعلق دارد. بزرگان شیعه از جمله شیخ مفید و شیخ عباس قمی در کتاب «منتهی الآمال»، نقل کرده‌اند که هیچ‌یک از دختران امام کاظم(ع) بر حضرت فاطمه معصومه (س) برتری فضیلت، محبوبیت یا کمال نداشته‌اند. ایشان تالی‌تلوِ معصوم(ع) بوده و دارای کمالات حسّی و نسبی و فضائل حقیقی و حقوقی فراوانی هستند.

این استاد دانشگاه ضمن تحلیل واژه «کریمه» و صفات اخلاقی کریم اظهار کرد: لقب «کریمه اهل بیت» برای حضرت فاطمه معصومه(س) به دلیل ویژگی‌های محوری و اساسی ایشان انتخاب شده است. در ادبیات عرب، واژه «کریم» برای اعضای اصلی و محوری بدن به کار می‌رود؛ مانند چشم کریم یا عقل کریم. همان‌گونه که بدون عقل، ارزشی برای انسان قائل نیستند و عقل فصل‌القوام وجود انسان است، حضرت فاطمه معصومه(س) نیز به عنوان عنصری محوری، متحول‌آفرین و گوهری برجسته در عالم تکوین شناخته می‌شوند. ایشان تجلی‌بخش کمالات حقیقی و حقوقی جمال و جلال الهی هستند که از حضرت فاطمه زهرا(س) سرچشمه گرفته‌اند.

وی ادامه داد: همچنین، صفت «کریم» در مقابل «مکارم اخلاق» قرار می‌گیرد. انسان کریم کسی است که به معایب دیگران نگریسته و چشم‌پوشی می‌کند. تفاوت میان «محاسن اخلاق» مانند صبر، عفت، حیا، صداقت، شجاعت، عدالت و حکمت و «مکارم اخلاق» در این است که مکارم اخلاق، صفاتی فراتر و عمیق‌تر هستند. اکبری با استناد به روایت یکی از امامان معصوم بیان کرد: امام صادق(ع) مکارم اخلاق را عفو و گذشت از دیگران، ندیدن بدی‌های دیگران و دیدن خوبی‌های آنان، قطع نکردن رابطه با کسانی که با او قطع ارتباط کرده‌اند، بخشش به کسانی که او را محروم کرده‌اند و پذیرش قول حق، سخن حق و حکم حق، حتی اگر به ضرر شخص باشد، معرفی می‌کنند.

تحلیل قرآنی و تربیتی «کریمه اهل بیت»

اکبری در ادامه به تبیین جایگاه والای حضرت فاطمه معصومه(س) به عنوان «کریمه اهل بیت» پرداخت و اظهار کرد: خداوند متعال در آیه شریفه ۳۴ سوره فصلت می‌فرماید: «وَلَا تَسْتَوِي ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَة ٱدْفَعْ بِٱلَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَداوَة كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيم؛ نيكى و بدى يكسان نيست [بدى را] با بهترين شيوه دفع كن؛ [با اين برخورد متين و نيك] ناگاه كسى كه ميان تو و او دشمنى است [چنان شود] كه گويى دوستى نزديك و صميمى است.»

وی تصریح کرد: این آیه شریفه، کلید واژه «کریم‌النفس» و «کرامت نفس» است. انسان کریم کسی است که در برابر بدی دیگران، با احسان و خوبی پاسخ دهد. این رفتار نشان‌دهنده بلوغ روحی و کرامت ذاتی انسان است. خلاصه تعریف «کریم» در اینجا این است که فرد به نقاط منفی و معایب طرف مقابل توجه نمی‌کند، بلکه بر کمالات و خوبی‌ها تمرکز داشته و با مکارم اخلاق برخورد می‌نماید.

تمایز محاسن اخلاق و مکارم اخلاق در رسالت نبوی

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم افزود: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ؛ من تنها برای کامل کردن مکارم اخلاق مبعوث شدم.» بنابراین، هدف بعثت، صرفاً آموزش نماز، روزه، حج یا ذکر نیست، بلکه هدف عالی‌تر، تزکیه نفس و متصف ساختن مردم به «مکارم اخلاق» است. مکارم اخلاق فراتر از «محاسن اخلاق» قرار دارد. 

وی تصریح کرد: حضرت فاطمه معصومه(س) به عنوان «کریمه اهل بیت»، تداوم‌دهنده و احیاگر این سنت حسنه نبوی هستند. غایت نبوت و خاتمیت پیامبر (ص)، دعوت و تربیت انسان‌های دارای «کرامت نفس» بود. حضرت معصومه (س) با ولایت‌پذیری و ارتباط معنوی خود، الگویی برای پرورش نسل‌های موحد، مجاهد، مرجع و رهبر کریم‌النفس هستند.

اکبری، نزول وحی را یکی از عوامل تربیت انسان دانست و افزود: خداوند متعال با نزول وحی، به دنبال تربیت انسانی است که دارای عقل نظری، حکمت عملی، علم فلسفه، کلام و فقه باشد و در نهایت به مرحله‌ای نزدیک به عصمت برسد. حضرت فاطمه معصومه (س) نیز مروج این سبک تربیتی هستند؛ تربیتی که منجر به شکل‌گیری عالمان، مجاهدان و فقیهان کریم‌النفس می‌شود.

تأثیر تربیت کریمانه بر اقتدار ملت ایران اسلامی

وی یکی از دلایل موفقیت ملت سرافراز، دلیر، غیور و مقتدر ایران اسلامی امروز‌ که یگانه و بی‌بدیل در برابر قدرت‌های جهانی، امپراتوری‌های ثروت، رسانه و فرعون‌های روزگار به ویژه آمریکا ایستاده و تزلزل نمی‌پذیرد را «تربیت کریمانه» دانست و اظهار کرد: رهبری این امت و ملت، انسان‌هایی را تربیت کرده‌اند که دارای کرامت نفس هستند. این همان میراثی است که از رهبر شهید (قدس سره) و امام خمینی(ره) سرچشمه گرفته و همچنان جریان دارد. این کرامت نفس، رمز ماندگاری و پیروزی این ملت در میدان‌های نبرد نرم و سخت سیاسی و فرهنگی است.

اکبری در ادامه ضمن تبیین مراتب معنوی و مقامات الهی حضرت فاطمه معصومه(س)، به چند محور کلیدی پرداخت که تمایز ایشان را از سایر امامزادگان و شخصیت‌های مقدس نشان می‌دهد و گفت: این مقامات شامل «تربیت کریمانه»، «شفاعت ویژه»، «ولایت تکوینی» و «معجزه غیبی» است.

تربیت کریمانه و مقاومت در برابر استکبار

وی ادامه داد: تربیتی که مبتنی بر «نفس کریمانه» باشد، مستقیماً با ذلت‌پذیری، تسلیم شدن در برابر زورگویان و پذیرش استثمار و استعمار بیگانه در تضاد است. ملت ایران اسلامی امروزه به دلیل بهره‌مندی از چنین تربیتی، اجازه نمی‌دهد که ناموس، دین و استقلال کشورش خدشه‌دار شود. این ملت با تمام قوا و به صورت منسجم در برابر امپراتوری‌های جهانی ایستاده است.

این استاد دانشگاه گفت: هماهنگی مردم در خیابان‌ها، هماهنگی نیروهای نظامی و صلابت در مذاکرات دیپلماتیک، نشانه‌ای از آن است که همه این‌ها دست‌پروردگان و تربیت‌یافتگان مکتب «کریمه اهل بیت» هستند. این کرامت نفس، مانع از شنیدن سخنان سخیف، ظالمانه و بی‌منطق دشمنان می‌شود. بنابراین، ریشه اقتدار ملی و مقاومت در برابر صهیونیسم بین‌الملل و استکبار جهانی، در همان تربیت اخلاقی و معنوی نهفته است که توسط سیره حضرت معصومه(س) الگوسازی شده است.

تمایز از سایر امامزادگان؛ داشتن زیارتنامه از امام معصوم

وی با بیان اینکه حضرت فاطمه معصومه(س) یک امامزاده معمولی نیستند، بیان کرد: ایشان در ردیف معدود امامزادگان ممتاز عالم قرار دارند که دارای «زیارتنامه منسوب به امام معصوم» هستند. در میان امامزادگان بزرگ، تنها تعداد بسیار محدودی مانند حضرت زینب کبری(س)، حضرت علی اکبر(ع)، حضرت ابوالفضل العباس(ع) و حضرت فاطمه معصومه(س) دارای چنین مقامی هستند. عظمت، منزلت و شخصیت حقیقی و حقوقی حضرت فاطمه معصومه(س) چنان است که خداوند متعال مقامات رفیع متعددی به ایشان اعطا فرموده است.

معجزه غیبی و خبر از ولادت پیش از تولد

اکبری ادامه داد: یکی از نکات قابل توجه و شگفت‌انگیز درباره حضرت فاطمه معصومه (س)، وجود یک «خبر غیبی» و «معجزه ولایت» است. امام صادق(ع) پیش از آنکه امام موسی بن جعفر(ع) اصلاً به دنیا بیایند و پیش از تولد خود حضرت فاطمه معصومه(س)، از ولادت ایشان به عنوان یک خبر غیبی خبر دادند. این امر در احادیث متعدد آمده و نشان‌دهنده جایگاه خاص ایشان در علم لدنی ائمه اطهار (ع) است.

وی، یکی از برجسته‌ترین مقامات حضرت فاطمه معصومه(س) را قدرت شفاعت ایشان دانست و اظهار کرد:‌ در روایاتی از امام صادق(ع) آمده است: «تدخل بشفاعتها شیعتنا الجنه باجمعهم؛ با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می‌شوند.» ممکن است باعث شود فرد گناهکار از آتش جهنم نجات یابد و وارد بهشت شود، اما لزوماً او را به بالاترین درجات بهشت مانند جنت النعيم یا جنت الرضوان نمی‌رساند. ممکن است فرد وارد بهشت شود اما در طبقات پایین‌تر آن ساکن گردد.

وی افزود: جلوه‌ای دیگر از کرامت و ولایت تکوینی حضرت فاطمه معصومه (س)، تأثیر ایشان بر امور طبیعی و جهان هستی است. در یکی از سال‌های خشکسالی شدید در قم، علما و بزرگان شهر برای نزول باران دعا کردند. میرزای قمی در خواب دیدند که از ایشان پرسیده شد وضعیت قم چگونه است و پاسخ داده شد که فقط خشکسالی حاکم است. وقتی علما و مردم برای نماز استسقا و توسل به حضرت معصومه (س) جمع شدند، میرزای قمی در رویا دریافت که اگر از خداوند باران بخواهند، خداوند باران رحمت را نازل خواهد کرد، اما توصیه شد که شما از حضرت فاطمه معصومه (س) درخواست‌های بزرگ و نعمت‌های بزرگ کنید.

اکبری تصریح کرد: این روایت نشان‌دهنده این حقیقت است که واسطه فیض بودن حضرت معصومه(س) فراتر از درخواست‌های معمولی است و ایشان مجری اراده الهی در سطح ولایت تکوینی هستند. 

فضیلت منحصربه‌فرد «حرم بودن کل اهل بیت»

وی گفت: یک تفاوت بنیادین میان حرم حضرت فاطمه معصومه (س) و سایر امامزادگان وجود دارد. اگرچه حرم عبدالعظیم حسنی ثواب زیارت امام حسین(ع) را دارد و حرم امام رضا(ع) حرم نبوی نامیده می‌شود، اما در حرم حضرت فاطمه معصومه(س)، مفهوم «حرم اهل بیت» به معنای واقعی آن محقق شده است؛ یعنی حضور معنوی و اثرگذار تمام اهل بیت در آن مکان مشهود است. هر کس به زیارت ایشان مشرف می‌شود، گویی تمام اهل بیت را زیارت کرده است. این فضیلت برای کمتر امامزاده‌ای دیده می‌شود.

این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: بزرگان توصیه کرده‌اند که در حرم کریمه اهل بیت، علاوه بر زیارتنامه‌های خاص، «زیارت جامعه کبیره» و «دعای عالیه المضامین» خوانده شود. نقل شده است که شیخ مرتضی انصاری(ره) پس از خواندن این دعاها، در عالم رویا دیدند که جمعیتی انبوه مانند مورچگان و ملخ‌ها دور یک بلندی حلقه زده‌اند و از ایشان تشکر می‌کنند. ایشان توضیح دادند که این مردم از سراسر جهان آمده‌اند تا بابت نیابتی که وی در خواندن این زیارات داشته، سپاسگزاری کنند. این روایت نشان‌دهنده گستردگی فیض معنوی این زیارات و تأثیر آن بر امت اسلام است.

وی اظهار کرد: نکته آخر، رابطه ویژه امام عصر با حرم حضرت فاطمه معصومه(س) است. هنگامی که از آیت‌الله بهجت(ره) پرسیده شد که آیا امام زمان (عج) نیز به این حرم مشرف می‌شوند؟ پاسخ مثبت بود و نقل شده است که خود امام زمان (عج) فرموده‌اند:‌‌ «گاهی روزی یک بار، دو بار و گاهی سه بار به این حرم مشرف می‌شوم.» این حضور مستمر ولی الله اعظم در این مکان مقدس، بر عظمت و قداست بی‌بدیل آن می‌افزاید و نشان می‌دهد که این حرم، محل تلاقی عالم بالا و پایین و کانون توجه خاص حضرت حجت (عج) است.

حرم حضرت فاطمه معصومه(س)؛ کانون شکل‌گیری جبهه مقاومت جهانی

عضو هیئت دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در پایان تأکید کرد: حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) یک مکان معمولی برای زیارت یک امامزاده نیست؛ بلکه «عرش الهی» و محل تشرف اولیای خداست. ائمه طاهرین (ع)، انبیاء مرسلین، اولیای کمین، فرشتگان مقرب و ارواح طیبه همگی در این مکان مقدس حضور یابند. بنابراین، این حرم تجلی‌گاه کامل کرامت و ولایت است و ما موظفیم قدردان این فیض عظیم باشیم.

وی گفت: شهر قم همواره بنیان‌گذار علم و مدافع سرسخت اهل بیت عصمت و طهارت بوده است. امروزه اگر «جبهه مقاومت» در جهان اسلام و به ویژه در عالم تشیع به نقطه اقتدار رسیده است، به گونه‌ای که هیچ قدرتی جرأت رویارویی با آن را ندارد و تمام فراعنه روزگار را تحت الشعاع قرار داده است، منشأ و کانون اصلی این قدرت، همان حضرت فاطمه معصومه (س) هستند.

اکبری بیان کرد: این بزرگوار موج بیداری، بصیرت‌افزایی، روشنگری، مبارزه‌طلبی، تحدی با استکبار و صهیونیسم‌ستیزی را در افکار جهان احیا کرده‌اند. رهبران جبهه مقاومت از همین خطه و با تربیت و افاضات معنوی حضرت معصومه (س) پرورش یافته‌اند.

وی با اشاره به سلسله مراتب تربیتی از قم تا ظهور گفت: ریشه‌های این جبهه مقاومت به بزرگان، محدثین و شاگردان ائمه (مانند زکریا بن آدم، قمی، برقعی و...) برمی‌گردد که خود تحت تأثیر مستقیم علم و حکمت اهل بیت بودند. از این میان، شخصیت‌های برجسته‌ای همچون امام خمینی(ره)، بنیان‌گذار انقلاب اسلامی و الگوی رهبری دینی، شهید آیت‌الله بهشتی، از چهره‌های کلیدی نظام‌ و رهبر شهید ایران که پاسدار اصل ولایت فقیه و فرمانده عالی جبهه مقاومت بودند.

اکبری همچنین هدف غایی را ظهور و حکومت جهانی امام زمان (عج) دانست و اظهار کرد: پشت پرده این جبهه مقاومت و انتهای این مسیر تاریخی، قطعا ظهور، فرج و انقلاب جهانی امام زمان است. تشکیل حکومت جهانی عدل الهی، غایت نهایی این مبارزات و تربیت‌های کریمانه است. بنابراین، ارتباط با حرم حضرت فاطمه معصومه (س)، تنها یک عمل عبادی نیست، بلکه پیوند زدن با منبع اصلی انرژی معنوی و سیاسی است که منجر به تحقق وعده الهی و برقراری حکومت مهدوی خواهد شد.