کتاب «اثیر» تلاشی برای بازخوانی تاریخ مغفول امام علی(ع) است

به گزارش ایکنا به نقل از باغ کتاب تهران، کتاب «اثیر» با حضور ناظم بکایی، نویسنده اثر؛ حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی طباخیان و محمدحسین رجبی دوانی رونمایی شد.

در ابتدای این نشست احسان ناظم بکایی، نویسنده کتاب «اثیر»، درباره انگیزه نگارش این‌ کتاب اظهار کرد: که سال‌ها در پی کسب اجازه و الهام برای انجام کاری درباره امام علی(ع) بودم و چندین بار تلاش کردم تا بتوانم اثری در این زمینه خلق کنم.

وی با اشاره به خاطره‌ای گفت: در اسفند ۱۴۰۳ فرصتی مغتنم در مشهد و دیدار با استاد محمود مهدوی دامغانی پیدا کردم و این دیدار نقطه عطفی برای شروع نوشتن این کتاب بود.

نویسنده کتاب «اثیر» به اهمیت کتاب مقتل امام علی ابن ابی طالب(ع) اشاره کرد و گفت: این کتاب در اوایل قرن سوم هجری و در دوران امام جواد و امام هادی نگارش شده است و اولین مقتل درباره امام علی(ع) محسوب می‌شود؛ این کتاب حدود ۸۰ سال زودتر از تاریخ طبری و بیش از 100 سال زودتر از نهج‌البلاغه نوشته شده است.

بکایی گفت: این کتاب در دهه ۷۰ توسط یکی از انتشارات محلی در مشهد ترجمه شده بود اما مغفول مانده بود؛ من با اجازه استاد مهدوی نسخه ترجمه شده را ویرایش و بازنشر دادم.

وی همچنین توضیح داد: همزمان با ویرایش کتاب، از نوروز سال قبل مطالعه دقیق‌تری روی ساعات پایانی زندگی امام علی(ع) آغاز کرده و با توجه به علاقه قلبی و تجربیات قبلی خود در ساخت سریال‌هایی مانند «امام علی(ع)» و «سلمان فارسی»، منابع مختلف را مطالعه و از راهنمایی اساتید حوزه تاریخ بهره‌مند شدم.

بکایی خاطرنشان کرد: در این مسیر، حدود ۵۰ داستانک و شخصیت تاریخی را بررسی و یادداشت کردم.

نویسنده «اثیر» تأکید کرد: شخصیت‌های محوری در این اثر امام علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) هستند و به دنبال معرفی شخصیت‌های کمتر شناخته‌شده یا «خاکستری» بوده است که اطلاعات تاریخی کمتری درباره آنان وجود دارد.

وی افزود: برخی از این شخصیت‌ها نصرانی بوده‌اند که این موضوع به افزودن عمق به روایت کمک کرده است.

بکایی همچنین اشاره کرد: شخصیت امام علی(ع) در عراق بسیار شناخته شده است و به عنوان نمونه سالن تشریح بزرگترین بیمارستان نجف به نام ایشان است و دانشگاه کوفه هر ساله جایزه‌ای به نام حضرت امیر(ع) به بهترین پزشک نجف اهدا می‌کند. با این حال، این شخصیت در تاریخ کمتر در قالب داستان و روایت‌های دراماتیک دیده شده است.

این نویسنده با بیان اینکه سفارش این اثر را به خود داده و با ایمان و باور قلبی آن را دنبال کرده است، افزود: در میانه کار حمایت‌هایی نیاز سوی کارشناسان مذهبی و تاریخی دریافت کردم.

وی تأکید کرد: این کتاب علاوه بر جنبه تاریخی، دارای فضاسازی‌های دراماتیک و علمی است و بخش‌هایی از آن به جنبه‌های پزشکی و سم‌شناسی مربوط می‌شود که با استناد به مقالات و تحقیقات علمی تنظیم شده‌اند. ناظم بکایی از طراحی جلد کتاب توسط محمدرضا محمدی تشکر کرد و گفت: روی لبه تیغ شمشیری که در جلد کتاب تصویر شده، نام افرادی که در تاریخ امام علی(ع) نقش منفی داشته‌اند از جمله «عایشه»، «طلحه»، «زبیر»، «عبدالله ابن زبیر»، «ابو موسی اشعری» و دیگران ثبت شده است. این نماد اشاره به توطئه چندجانبه علیه امام علی(ع) در ۲۱ رمضان دارد که معاویه و دیگران در آن نقش داشته‌اند.

ناظم بکایی گفت: ‌‌در این اثر تلاش شده تا بخشی مغفول از تاریخ اسلام را به صورت مستند و دراماتیزه شده به تصویر کشیده و به نسل‌های آینده منتقل کند. این کتاب تلفیقی است از تحقیق تاریخی، داستان‌پردازی و تحلیل علمی که می‌تواند به افزایش شناخت مخاطبان درباره امام علی(ع) و دوران آن زمان کمک کند.

رهبر شهید؛ بهترین مروج کتاب و کتابخوانی

در ادامه محمدحسین رجبی دوانی، کارشناس و استاد حوزه تاریخ، با تأکید بر جایگاه ویژه رهبر معظم انقلاب به عنوان بهترین مروج کتاب و کتابخوانی، این کتاب را اثری بدیع و نوآورانه دانست که به بررسی حوادث روزهای آخر عمر شریف امام علی(ع) می‌پردازد.

رجبی دوانی افزود: کتاب از زبان طبیبی روایت می‌شود که برای مداوای زخم سر مقدس امیرالمؤمنین(ع) که ناشی از ضربت «ابن ملجم» ملعون بود، حضور داشت و نقش شخصیت‌های منفی و مخرب در تخریب وجهه و سیاست‌های حضرت را به تصویر می‌کشد.

وی به نقش مخرب «اشعث بن قیس کندی» اشاره کرد و گفت: این فرد با سیاست‌های خائنانه خود در طول چهار سال خلافت امیرالمؤمنین(ع) در کوفه، مانع از تحقق سیاست‌های الهی حضرت شد و حتی به نقش مستقیم در ضربت خوردن و شهادت امام علی(ع) اشاره دارد.

رجبی دوانی همچنین به سخنان رهبر شهید درباره امیرالمؤمنین (ع) اشاره کرد که فرموده بودند: «امیرالمؤمنین(ع) مرد جبهه‌های جنگ سخت بود و در آن عرصه هیچ‌کس حریف ایشان نبود، اما در جنگ نرم اجازه ندادند اهداف عالیه‌اش به انجام برسد.»

وی گفت: «اشعث بن قیس» نمونه‌ای از کسانی بود که با سوء استفاده از جایگاه اجتماعی خود، مانع تحقق اهداف حضرت شدند.

 این کارشناس تاریخی در پایان اظهار داشت: ناظم بکایی با قلم خود، خیانت‌ها و بلندپروازی‌های اشعث بن قیس را به شکلی هنرمندانه در قالب داستان به تصویر کشیده است و این اثر می‌تواند به درک بهتر تاریخ و شخصیت امام علی(ع) کمک کند.

امیرالمؤمنین(ع) جانشین بر حق پیامبر(ص) 

در ادامه این نشست حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی طباخیان، کارشناس حوزه مذهبی، با اشاره به اینکه مخاطبان به‌طور عمومی با فضای تاریخی کوفه آشنایی ندارند، تاکید کرد: این کتاب توانسته است جامعه چندوجهی و متکثر کوفه را به‌خوبی معرفی کند.

طباخیان گفت: کوفه جامعه‌ای بود متشکل از نژادها و مذاهب مختلف، از جمله ایرانیان، عرب‌های حجازی و یمانی، مسیحیان و یهودیان، که در کنار دوستداران امیرالمؤمنین(ع)، مخالفان سرسختی نیز داشت.

این کارشناس مذهبی افزود: یکی از نکات جذاب کتاب، نمایش تقابل دو شخصیت کلیدی «حجر بن علی» و «اشعث بن قیس »است که هر دو در جایگاه ریاست قبیله قرار داشتند، اما پذیرش منصب توسط آن‌ها متفاوت بود و این موضوع نشان‌دهنده پیچیدگی جامعه کوفه است.

طباخیان خاطرنشان کرد: این اثر نشان می‌دهد نمی‌توان تنها به مسئولیت یا جایگاه افراد اعتماد کرد، بلکه باید عملکرد و موازین را در نظر گرفت.

وی همچنین به نقش «معاویه» در نفوذ به جامعه کوفه اشاره کرد و گفت: این جامعه ظرفیت پرورش گروه‌هایی مانند «خوارج» را داشته است.

وی تاکید کرد: کتاب به خوبی تنوع نژادی، مذهبی، ایدئولوژیک و سیاسی جامعه کوفه را به تصویر کشیده است و این تنوع موجب شده است که گاهی عملکرد مثبت و گاهی عملکرد ضعیفی در تاریخ کوفه رقم بخورد.

وی افزود: این کتاب به مخاطب کمک می‌کند تا بدون نیاز به مطالعات تخصصی، این پیچیدگی‌ها را درک کند.

حجت‌الاسلام طباخیان همچنین به اثرگذاری امیرالمؤمنین(ع) بر شخصیت اصلی کتاب اشاره کرد و گفت: در ابتدا بی‌ارتباط با ایشان بوده اما در پایان دیدگاهش تغییر می‌کند و این خود گواهی بر حقانیت امام علی(ع) است.

وی گفت: حتی اگر خواننده‌ای مذهب متفاوتی داشته باشد، نمی‌تواند انکار کند که امیرالمؤمنین(ع) به عنوان جانشین پیامبر و شخصیتی مظلوم مطرح است.

حجت‌الاسلام طباخیان گفت: امبدوارم این کتاب آغازی برای تولید آثار بیشتر در زمینه زندگی و سیره امیرالمؤمنین(ع) باشد و بر ضرورت معرفی آثار فاخر برای آشنایی نوجوانان با این شخصیت بزرگ تأکید کرد.

وی در پایان افزود: کمبود این نوع آثار در حوزه نوجوانان احساس می‌شود و این کتاب می‌تواند گامی مؤثر در رفع این نیاز باشد.