عید قربان؛ قربانگاهِ نفس و اوج پروازِ انسان به سوی کمال

حجت‌الاسلام ناصر فروهی، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از آذربایجان‌شرقی، عید قربان را یکی از اعیاد بزرگ و برجسته در جهان اسلام خواند و با اشاره به منشاء نام‌گذاری آن اظهار کرد: این روز که به «عید اضحی» نیز شهرت دارد، به دلیل انجام عمل ذبح قربانی پس از نماز عید به این نام خوانده شده است؛ واژه «ضحی» به معنای زمان بالا آمدن خورشید و نور روز است.

وی با تأکید بر اینکه قربانی کردن سنتی دیرینه در تاریخ بشر و ادیان الهی بوده است، افزود: در دین مبین اسلام نیز این سنت مورد تأکید پیامبر اکرم(ص) قرار داشته و اگرچه برای حجاج حج تمتع واجب است، اما برای سایر مسلمانان نیز به‌شدت توصیه شده است.

فروهی فلسفه وجودی قربانی را فراتر از یک عمل نمادین دانست و تشریح کرد: این آیین، بستری برای یاری رساندن به نیازمندان جامعه است؛ به طوری که گوشت قربانی باید میان فقرا، همسایگان و اهل خانه تقسیم شود. اصل این عمل، انسانی و دینی بوده و با هدف رسیدگی به معیشت اقشار کم‌برخوردار بنا شده است تا در کنار جنبه‌های معنوی، بخشی از نیازهای اقتصادی جامعه نیز مرتفع شود.

این استاد حوزه و دانشگاه در تبیین ابعاد عرفانی این روز بزرگ خاطرنشان کرد: عید قربان نمادی برای رسیدن انسان به قله کمال و قرب الهی است؛ همان‌گونه که حجاج پس از گذر از مراحل خودشناسی در عرفه و رسیدن به مقام شعور در مشعر، نفس خود را به قربانگاه می‌برند.

وی ضمن اشاره به اهمیت احیای سنت‌های نیکو در این روز، خاطرنشان کرد: علاوه بر انجام قربانی، تأکیدات فراوانی بر صله‌رحم، پوشیدن لباس آراسته، اقامه نماز عید و خواندن ادعیه مخصوص شده است تا زمینه‌ساز رشد و تعالی روحی مسلمانان فراهم شود.

فروهی با اشاره به آیه ۳۷ از سوره مبارکه حج: «لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنْكُمْ...؛ هرگز گوشت‌هایشان و خون‌هایشان به خدا نمی‌رسد، بلکه تقوای شما به او می‌رسد...»، گفت: در این آیه تاکید بر تقوای الهی مورد توجه است.

عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز با تاکید بر اینکه حضرت علی(ع) در روایتی یکی از حکمت‌های مهم عید را دوری از معصیت خداوند معرفی کردند و فرمودند: «کُلُّ یَومٍ لا یُعصَی اللهُ فیهِ فَهُوَ یَومُ عیدٍ؛ هر روزی که در آن گناه نشود همان روز، روز عید است»، گفت: حجاج بعد انجام اعمال حج از اول ماه ذی‌الحجه و پس از اعمال روز عرفات در روز نهم به فطرت حقیقی خود بازگشتند لذا روز دهم را به عنوان عید معرفی می‌کنند.