نقش راهبردی تشکلهای کارگری و کارفرمایی در آینده بازار کار
کارشناس بازار کسبوکار با تشریح ابعاد مختلف نقش تشکلهای کارگری و کارفرمایی در نظام اقتصادی کشور تأکید کرد: این نهادها تنها ابزارهای صنفی نیستند، بلکه یکی از ارکان کلیدی حکمرانی بازار کار آینده محسوب میشوند و میتوانند در حوزههایی مانند آیندهپژوهی، ایمنی کار، بهرهوری، توسعه فناوریهای نوین، پیمانهای جمعی و سهامدار شدن نیروی کار نقشآفرینی تعیینکننده داشته باشند.
مسلم خانی، کارشناس بازار کسبوکار، در گفتوگو با ایکنا، با اشاره به ضرورت بازنگری در جایگاه تشکلهای کارگری و کارفرمایی در ساختار اقتصادی کشور اظهار کرد: در شرایطی که بازار کار جهانی و ملی با تحولات سریع فناوری، تغییر الگوهای اشتغال و ظهور کسبوکارهای نوآورانه مواجه است، دیگر نمیتوان نقش تشکلهای کارگری و کارفرمایی را صرفاً در قالب نهادهای صنفی محدود تعریف کرد.
وی افزود: این تشکلها باید خود را برای ایفای نقش در بازار کار آینده آماده کنند؛ بازاری که در آن مفاهیمی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، زنجیرههای ارزش جهانی و مشاغل نوپدید، ساختار سنتی اشتغال را دگرگون خواهند کرد. به همین دلیل، آیندهپژوهی و آیندهنگاری در نظام کسبوکار به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است.
این کارشناس بازار کار با تأکید بر اینکه غفلت از تحولات آینده میتواند به غافلگیری بنگاهها و نیروی کار منجر شود، تصریح کرد: تشکلهای کارگری و کارفرمایی باید در خط مقدم تحلیل روندهای آینده قرار گیرند و با شناخت دقیق ابرروندهای اقتصادی، اجتماعی و فناورانه، مسیر تطبیق بنگاهها با شرایط جدید را هموار کنند.
جایگاه قانونی و حقوقی تشکلها در ایران
خانی با اشاره به پشتوانههای قانونی فعالیت تشکلها در کشور گفت: اصل ۲۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بهصراحت تشکیل انجمنها و تشکلهای صنفی را به رسمیت شناخته است. همچنین قانون کار، بهویژه فصل ششم آن در مواد ۱۳۰ تا ۱۳۸، چارچوب فعالیت تشکلهای کارگری و کارفرمایی را مشخص کرده است.
وی افزود: علاوه بر این، قانون شوراهای اسلامی کار و آییننامههای مربوط به انجمنهای صنفی نیز از مهمترین اسناد بالادستی در این حوزه هستند که نشان میدهند تشکلها بخشی رسمی و قانونی از نظام روابط کار کشور محسوب میشوند، نه نهادهای حاشیهای یا غیررسمی.
به گفته این کارشناس بازار کار، شناخت این چارچوبهای حقوقی برای فعالان کارگری و کارفرمایی ضروری است، زیرا بدون درک دقیق از حقوق و تکالیف قانونی، امکان ایفای نقش مؤثر در نظام اقتصادی وجود نخواهد داشت.
انواع تشکلهای کارگری و کارفرمایی
خانی در ادامه با تشریح انواع تشکلهای موجود در کشور اظهار کرد: تشکلهای کارگری در ایران شامل شوراهای اسلامی کار، انجمنهای صنفی کارگری، نمایندگان کارگران و کانونهای بازنشستگان هستند. هر یک از این ساختارها وظایف مشخصی در دفاع از حقوق نیروی کار و ارتقای شرایط شغلی دارند.
وی افزود: در مقابل، تشکلهای کارفرمایی نیز بهعنوان نمایندگان صاحبان کسبوکار فعالیت میکنند و هدف آنها صیانت از منافع بنگاههای اقتصادی، تسهیل تعامل با نیروی کار و کمک به توسعه فضای کسبوکار است.
این کارشناس بازار کار تأکید کرد: کارکرد اصلی این تشکلها ایجاد توازن در روابط کار است؛ بهگونهای که نه منافع کارگر نادیده گرفته شود و نه کارفرما در فرآیند تولید و توسعه دچار اختلال شود.
نقش سهجانبهگرایی در بازار کار
وی با اشاره به تجربههای بینالمللی در حوزه روابط کار گفت: در سازمان بینالمللی کار (ILO)، بازار کار بر اساس سهجانبهگرایی اداره میشود؛ یعنی دولت، کارگران و کارفرمایان بهعنوان سه رکن اصلی در فرآیند تصمیمسازی و سیاستگذاری مشارکت دارند.
خانی افزود: این مدل حکمرانی موجب میشود تصمیمات حوزه کار از حالت یکجانبه خارج شده و به سمت توافقات جمعی و پایدار حرکت کند. در چنین ساختاری، تعادل میان منافع اقتصادی و اجتماعی بهتر برقرار میشود و نرخ تعارضات کارگری کاهش مییابد.
کارکردهای سنتی و نوین تشکلها
این کارشناس بازار کار در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به کارکردهای سنتی تشکلها اظهار کرد: دفاع از حقوق کارگران، بهبود شرایط کار، ارتقای دستمزدها و ایجاد امنیت شغلی از جمله وظایف اولیه این نهادهاست.
وی تأکید کرد: در دنیای امروز، کارکردهای تشکلها باید توسعه یافته و به حوزههای نوین نیز گسترش یابد. یکی از مهمترین این حوزهها، ارتقای فرهنگ ایمنی و بهداشت کار در محیطهای کاری است.
وی افزود: رعایت اصول ایمنی نهتنها از بروز حوادث شغلی جلوگیری میکند، بلکه به افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای انسانی و اقتصادی بنگاهها نیز منجر میشود. در این مسیر، همکاری نهادهایی مانند وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت بهداشت اهمیت ویژهای دارد.
ورود فناوریهای نوین به محیط کار
خانی با اشاره به تحول دیجیتال در محیطهای کاری گفت: تشکلهای کارگری و کارفرمایی باید بنگاهها را به سمت استفاده از فناوریهای نوینی مانند اینترنت اشیا (IoT)، حسگرهای هوشمند و هوش مصنوعی هدایت کنند.
وی توضیح داد: برای مثال در معادن یا صنایع سنگین، استفاده از حسگرهای هوشمند میتواند دما، گازهای خطرناک و شرایط محیطی را بهصورت لحظهای پایش کرده و از بروز حوادث ناگوار جلوگیری کند.
این کارشناس بازار کار افزود: چنین رویکردی نشان میدهد که تشکلها تنها نهادهای مطالبهگر نیستند، بلکه میتوانند نقش مشاور و تسهیلگر در توسعه فناوریهای ایمن و بهرهور را نیز ایفا کنند.
بهرهوری و توسعه فرهنگ نوآوری
وی در ادامه با تأکید بر اهمیت بهرهوری در بنگاههای اقتصادی اظهار کرد: یکی از مأموریتهای مهم تشکلهای کارگری و کارفرمایی، ترویج فرهنگ استفاده بهینه از منابع و ارتقای کارایی سازمانی است.
به گفته خانی، بهرهوری زمانی محقق میشود که بنگاهها بتوانند با حداقل منابع، بیشترین ارزش افزوده را تولید کنند. این امر نیازمند آموزش، تغییر نگرش و استفاده از فناوریهای نوین است.
وی افزود: همچنین تشکلها باید زمینهساز توسعه نوآوری و خلاقیت در محیطهای کاری باشند، زیرا در اقتصاد دانشبنیان، بقای بنگاهها وابسته به توان نوآوری آنهاست.
زنجیرههای ارزش و شبکههای کسبوکار
این کارشناس بازار کار با اشاره به اهمیت شبکهسازی در اقتصاد مدرن گفت: یکی از وظایف مهم تشکلها، کمک به اتصال بنگاهها به زنجیرههای ارزش و تأمین است.
وی توضیح داد: در دنیای امروز، هیچ کسبوکاری بهصورت منفرد نمیتواند رقابتپذیر باقی بماند. حضور در خوشههای صنعتی و شبکههای تخصصی، باعث افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و ارتقای کیفیت محصولات میشود.
پیمانهای جمعی کار؛ حلقه مفقوده روابط کار
خانی با انتقاد از کمتوجهی به پیمانهای جمعی در ایران گفت: یکی از شاخصهای توسعهیافتگی بازار کار، میزان استفاده از قراردادها و پیمانهای جمعی میان کارگران و کارفرمایان است.
وی افزود: این پیمانها میتوانند بسیاری از اختلافات را پیش از تبدیل شدن به بحران حل کنند و سطح رضایت شغلی را افزایش دهند. با این حال، در کشور هنوز این ابزار بهطور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته است.
سهامدار کردن کارگران و افزایش انگیزه تولید
این کارشناس بازار کار در پایان با اشاره به اهمیت مشارکت نیروی کار در مالکیت بنگاهها اظهار کرد: سهامدار کردن کارگران یکی از راهکارهای مؤثر برای افزایش انگیزه، تعلق سازمانی و بهرهوری است.
وی افزود: زمانی که کارگر خود را در سود و زیان بنگاه سهیم بداند، نگاه او به کار تغییر میکند و با انگیزه بیشتری در جهت رشد مجموعه فعالیت خواهد کرد.
خانی تأکید کرد: تشکلهای کارگری و کارفرمایی در صورت ایفای نقش واقعی و فراتر از ساختارهای سنتی، میتوانند به یکی از ارکان اصلی تحول در نظام روابط کار، توسعه اقتصاد دانشبنیان و شکلدهی به بازار کار آینده تبدیل شوند؛ بازاری که در آن تعامل، فناوری و مشارکت جایگزین نگاههای صرفاً دستوری و سنتی خواهد شد.
انتهای پیام
