ایمان، دعا و توحید؛ سه عامل استقامت مؤمنان

در روزگاری که جوامع در شرایط بحران و ناامنی بیش از هر زمان دیگری به آرامش و امید نیاز دارند، رجوع به معارف دینی می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در تقویت روحیه فردی و اجتماعی ایفا کند. قرآن کریم به‌عنوان منبع اصلی هدایت مسلمانان، با تبیین حقیقت توحید، صبر، دعا و اعتماد به قدرت الهی، راهی برای حفظ آرامش و استقامت در سخت‌ترین شرایط از جمله جنگ و آزمون‌های دشوار زندگی ارائه می‌دهد. در چنین فضایی، بررسی جایگاه ایمان و آموزه‌های قرآنی در تقویت روحیه مردم و ایجاد امید به پیروزی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. 

احمد فاضلی، معاون دانشکده الهیات دانشگاه قم در گفت‌وگو با ایکنا از قم به تبیین نقش ایمان، دعا و باور به توحید در ایجاد آرامش در شرایط جنگی و عبور از امتحان‌های الهی پرداخته است که مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا - نقش ذکر و تلاوت قرآن در ایجاد آرامش در شرایط جنگی چیست؟

شرایط جنگی فعلی کشور مهم‌ترین مبنا برای آرامش یا ناآرامی انسان را نشان می‌دهد. شناخت تأثیرات وضعیت کشور بر روی مردم جامعه توسط دانش‌هایی که متصدی شناخت روان انسان هستند یا دانش‌هایی که وظیفه شناخت معرفت انسان را دارد، انجام می‌شود. در اینجا به بررسی نقش قرآن کریم در ایجاد آرامش در شرایط فعلی جامعه پرداخته می‌شود.

خداوند متعال در آیه اول سوره مبارکه «هود» می‌فرماید: «الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ؛ الف لام راء كتابى است كه آيات آن استحكام يافته سپس از جانب حكيمى آگاه به روشنى بيان شده است.» همچنین در آیه ۲۴ سوره مبارکه «ابراهیم» آمده است: «أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ؛ آيا نديدى خدا چگونه مثل زده سخنى پاک كه مانند درختى پاک است كه ريشه‌‌اش استوار و شاخه‌‌اش در آسمان است.»

یکی از تفاسیر کارآمد با توجه به شرایط فعلی جامعه، تفسیر نورانی المیزان است که توسط مرحوم علامه طباطبایی(ره) نگارش شده است. در تفسیر المیزان آمده است: «مهم‌ترین معرفت از نظر قرآن کریم که ابتدا به‌صورت محکم و یگانه و بعد تفصیلی و مبسوط به بشر منتقل شده، کلمه حقیقی توحید است. توحید به‌عنوان منشأ وحدانی همه امور عالم و انحصار همه مراتب فعل اقتضا می‌کند که ما به معنای واقعی کلمه، موحد باشیم.»

زمانی انسان به آرامش می‌رسد که یقین داشته باشد انجام هیچ فعلی از غیر خداوند متعال ممکن نیست. البته این به آن معنی نیست که انسان با توجیه اینکه همه چیز دست خداست، در منزل بنشیند و هیچ کاری انجام ندهد. وظیفه انسان این است که جنبه عبودیت خود را با تأکید بر توحید مورد توجه قرار دهد.

در آیه دوم سوره مبارکه «هود» آمده است: «أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ؛ كسی جز خدا را نپرستيد به‌راستى من از جانب او براى شما هشداردهنده و بشارت‌گر هستم.» این آیه به این معناست که تنها وظیفه انسان این است که خود را عبد و انجام همه امور عالم را تنها توسط خداوند متعال بداند.

ایکنا - دعا چه تأثیری در پیروزی مردم در امتحان الهی دارد؟

خداوند متعال فرموده است که مسلمانان باید در برابر دشمنان مانند سرب مستحکم باشند، بنابراین وظیفه ما این است که در مواجهه با دشمن به بهترین نحو از خود دفاع کنیم و خداوند نیز در برابر عبودیت ما، ربوبیت خود را اعمال می‌کند.

در آيه ۱۷ سوره مبارکه «انفال» آمده است: «فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ؛ شما آنان را نکشتید، بلکه خدا آنان را کشت. ای پیامبر، هنگامی که به‌سوی دشمنان تیر پرتاب کردی، تو پرتاب نکردی، بلکه خدا پرتاب کرد تا آنان را هلاک کند و مؤمنان را از سوی خود به آزمایشی نیکو بیازماید؛ زیرا خدا شنوا و داناست.»

مسلمانان با یقین بر اینکه همه امور در اختیار خداوند است، ایمان دارند که خداوند آسیبی بر آن‌ها وارد نمی‌کند. همان‌گونه که در آیه ۱۵۵ سوره مبارکه «بقره» آمده است: «ولَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ؛ و قطعاً شما را به چيزى از قبيل ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جان‌ها و محصولات مى‌آزماييم و مژده ده شكيبايان را.» از این آیه درمی‌یابیم که وقوع جنگ و حادثه علیه جان، مال و کشور امتحان الهی است و پس از همه فراز و فرودها نتیجه نهایی به نفع مؤمنان خواهد بود‌.

همان‌طور که خداوند انسان‌ها را حول محور قرآن، اهل بیت(ع) و ولایت، گرداگرد محوری نورانی جمع کرده است، به مستضعفان این تضمین را داده که در نهایت جنبه نورانی غلبه خواهد کرد و شیطان‌صفتان نابود می‌شوند‌. همان‌گونه که در شرایط جنگی لذت عمل موحدانه را می‌چشیم هیچ‌گاه دلمان نمی‌لرزد و فشارها را تحمل می‌کنیم، زیرا می‌دانیم همه امور از سوی خداوند متعال است و ما در برابر خداوند تسلیم هستیم و وظیفه عبودیت فردی، وحدت و حمایت از مرزداران را در این شرایط به‌خوبی به‌جا می‌آوریم.

آیات متعددی از قرآن کریم، عبودیت را مترادف با دعا می‌داند، به‌طور نمونه در آیه ۶۰ سوره مبارکه «غافر» آمده است: «وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ؛ و پروردگارتان فرمود مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم در حقيقت كسانى كه از پرستش من كبر مى‌ورزند به‌زودى خوار در دوزخ درمى‌آيند.» همچنین در آیه ۱۸۶ سوره مبارکه «بقره» آمده است: «وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ؛ و هرگاه بندگان من از تو درباره من بپرسند بگو من نزديكم و دعاى دعاكننده را به هنگامى كه مرا بخواند اجابت مى‌كنم پس آنان بايد فرمان مرا گردن نهند و به من ايمان آورند باشد كه راه يابند.»

یکی دیگر از وظایف مردم ایران در انجام عبودیت این است که دعا کنند، زیرا با تجمیع دعای مؤمنان در ایران و سایر کشورها، امتحان الهی سریع‌تر به نتیجه می‌رسد و عافیت را علاوه بر باطن، در ظاهر نیز خواهند دید.

ایکنا - اعتقاد به توحید را چگونه در زندگی جاری کنیم؟

اعتقاد به اصل توحید مراتبی دارد که براساس قرآن کریم نخستین مرتبه آن، توحید به ذات حق‌تعالی، دومین مرتبه توحید به اوصاف حق‌تعالی و سومین مرتبه اعتقاد به توحید افعالی است. توحید افعالی یعنی هر فعلی که در عالم انجام می‌شود، در نهایت انتساب به خداوند متعال دارد. کسی که توحید را بپذیرد هیچ حزن و خوفی نخواهد داشت زیرا می‌داند نتیجه امتحان الهی مطلوب است.

ارزشمندی انسان‌ها به اموری غیر از ارزشمندی ظاهری از جمله تکبر، قدرتمندی و... است؛ همان‌گونه که در آیه ۴۶ سوره مبارکه «کهف» آمده است: «المَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا؛ مال و پسران زيور زندگى دنيايند و نيكی‌هاى ماندگار از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر اميد نيز بهتر است.» این آیه به این معنی نیست که انسان نباید به هیچ یک از امور دنیا توجه داشته باشد و بگوید همه چیز دست خداوند است و از تلاش بپرهیزد.

مسلمانان از سوی خداوند دستور دارند که کفار را به دوستی نگیرند، زیرا خداوند نیز کفار را دوست ندارد. عقیده انسان بر اینکه هر آنچه در دنیا اتفاق می‌افتد به دستور خداوند است به این معنی نیست که خداوند هیچ‌گاه ما را امتحان نمی‌کند.

هر چه ایمان ما به خداوند متعال بیشتر باشد، قلبمان نیز آرام‌تر است، اما تنها نباید به جنبه فردی توجه داشته باشیم و از وظایف جمعی مانند مبارزه با کفار دست برداریم.