بازخوانی سیره نبوی؛ از «رحمت للعالمین» تا «اشدّاء علی الکفّار» در مواجهه با استکبار

مصطفی عباسی‌مقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان، در گفت‌وگو با ایکنا به تحلیل ابعاد مختلف سیره نبوی در عصر حاضر می‌پردازد. وی ضمن تأکید بر اینکه بازگشت به آموزه‌های پیامبر(ص) تنها راه بازیابی تمدن اسلامی است، تضاد میان ادعاهای کشورهای وابسته در منطقه با واقعیت‌های میدانی را بررسی کرده و بر لزوم ترویج فرهنگ مقاومت و جاری ساختن رحمت در فضای داخلی، در عین قاطعیت در برابر فتنه‌گران تأکید می‌کند که در ادامه آن را می‌خوانیم: 

ایکنا ـ مهمترین آموزه‌های سنت و سیره نبوی برای بازیابی تمدن اسلامی و حیات جوامع اسلامی در دوره کنونی چیست؟

در زمانه‌ای به سر می‌بریم که بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به سیره و سنت نبوی و ارزش‌های اخلاقی و اسلامی هستیم؛ ارزش‌هایی که باید مورد توجه تمامی مسلمانان قرار گیرد. اگر جوامع و امت اسلامی به آموزه‌های نبی‌اعظم (ص) توجه داشتند و توجه داشته باشند، امروز شاهد این همه مصیبت، گرفتاری و مشکلات برای کشورهای اسلامی و مسلمانان در سراسر جهان نبودیم و این حجم از تفرقه و نزاع وجود نداشت.

از مهم‌ترین پیام‌ها و دستورات پیامبر اکرم (ص)، تأکید بر وحدت میان اقشار مختلف بشریت — و نه تنها مسلمانان — بود تا همگی حول محور ارزش‌های الهی گرد آیند. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ...» (بگو: ای اهل کتاب! بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما یکسان است [و همه کتاب‌های آسمانی و پیامبران آن را ابلاغ کردند] که جز خدای یگانه را نپرستیم و چیزی را شریک او قرار ندهیم و بعضی از ما بعضی را اربابانی به جای خدا نگیرد. پس اگر [از دعوت به این حقایق] روی گرداندند، بگویید: گواه باشید که ما [در برابر خدا و فرمان‌ها و احکام او] تسلیم هستیم). این آیه دعوت می‌کند تا با اهل کتاب حول محور «توحید» که میان همه مشترک است، به گفتگو بنشینیم، از شرک بپرهیزیم و هیچ‌یک از ما دیگری را مورد ظلم و ستم قرار ندهد.

امروز، مشکل جهان، بحث سلطه‌گری و ظلم و ستم استکبار علیه مردم دنیا و کشورهای مظلوم است؛ برخی انسان‌های پلید، زورگو و بی‌معرفت، تمام تلاش خود را برای به بردگی کشاندن سایر انسان‌ها به کار می‌گیرند. این اتفاق تنها محدود به مسلمانان نیست و هر کشوری که در مسیر منافع آن‌ها حرکت نکند، مورد تحریم و ظلم قرار می‌گیرد. این رفتار غیرقانونی و نادرست را با ونزوئلا کردند و علناً کشورهای دیگر را بهe دست‌اندازی در نفت و سرزمین‌هایشان تهدید می‌کنند و کوبا را محاصره کرده‌اند؛ حتی نسبت به کانادا و بخشی از اروپا نیز چشم طمع دارند و ریشه این وضعیت، بی‌توجهی به دستورات نبی‌اعظم (ص) است.

‌اگر بخواهیم به «حیات طیبه» و سعادتی که قرآن مدنظر دارد برسیم، باید به ارزش‌ها و اصولی که پیامبر (ص) برای ترویج آن‌ها مبعوث شده است بازگردیم و این ارزش‌ها را برای تمامی ابناء بشر تبلیغ کنیم. باید بدانیم که بشریت — به استثنای زورگویان و فاسدان — برای این ارزش‌ها احترام قائل خواهند بود و این مسیر، اثرگذار خواهد بود.

ایکنا ـ مهمترین نقطه عطف تاریخ بشریت، بعثت نبی اعظم(ص) است؛ امروز ملت ایران هم در تداوم رسالت این بعثت مبعوث شده‌ است تحلیل شما در نسبت بعثت امروز و بعثت تاریخی پیامبر(ص) چیست؟

دین ما از «بعثت» آغاز شده است؛ رهبر شهید ما نیز در آخرین سخنرانی خود فرمودند که اگر مشکلی برای کشور پیش آید، خداوند مردم را مبعوث خواهد کرد. لذا مشاهده کردیم که مردم، فارغ از تبلیغات و سیاست‌گذاری‌های جهانی، منطقه‌ای و حتی تبلیغات سنتی، در اثر آگاهی برخاسته از فطرت پاک، الهی و انسانی مبعوث شدند؛ بعثتی که سرانجام بسیاری از مشکلات را حل کرده و طومار ستمگران را در هم خواهد پیچید. اگر در مفهوم بعثت تعمق کنیم و ریشه، منشأ و نتایج آن را بشکافیم، آثار مفیدتری برای ما به ارمغان خواهد داشت.

نخست آنکه ریشه این بعثت درونی، همان فطرت الهی و انسانی است که خداوند در وجود بشر قرار داده است: «فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا...» (رو روی خود را به سوی دینی استوار کن؛ فطرت الهی که مردم را بر آن آفرید...). انبیاء نیز مبعوث شدند تا این فطرت را زنده نگه دارند و اجازه ندهند غبار ظلم و جهالت بر آن فرود آید. حضرت علی (ع) در این باره می‌فرمایند: «فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ وَأَتَرَا لَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ...» (پس خداوند پیامبرانش را در میان آن‌ها برانگیخت و انبیایش را پی‌درپی به سوی آنان فرستاد تا گزاردن پیمان الهی را از آنان بخواهد، نعمت‌های فراموش‌شده خدا را به یادشان آورد، با تبلیغ حجت را بر آنان تمام کند، گنجینه‌های پنهان اندیشه‌ها را برانگیزد و نشانه‌های قدرت را به آنان بنمایند).

امروز این اتفاق در سطح جهان در حال رخ دادن است؛ افراد بسیاری از دانشمندان، دانشجویان، اهل علم و هنر، پشتیبان حرکاتی چون «اربعین» می‌شوند و در آن به عنوان نمادی از مقاومت و مبارزه با ظلم شرکت می‌کنند. برخی از مواضع برحق نظام جمهوری اسلامی در برابر آمریکای پلید دفاع می‌کنند و برخی دیگر در حمایت از فلسطین و در برابر ظلم و زور اسرائیل تظاهرات به راه می‌اندازند. این حمایت از «فلسفه مقاومت»، نتیجه همان رسالت انبیاء است که باعث شکوفایی عقول مردم در سراسر دنیا شده است و بار این رسالت امروز بر دوش رزمندگان، ملت ایران و جبهه مقاومت است. در این مسیر، رسانه‌های ما بخشی از میدان رزم هستند؛ حضور مردم در صحنه و خدمت به مردم نیز بخشی از این رزم است و تمامی این اقدامات در راستای رسالت نبوی و مبلغان دین صورت می‌گیرد، همان‌گونه که در فرمایش امام علی(ع) در نهج‌البلاغه به آن اشاره شد.

بنابراین، بیدار کردن مردم و گوشزد کردن مأموریت‌ها در این برهه زمانی، ضروری است و این وظیفه بر دوش تمامی افراد توانمند، مسئول و نخبگانی است که در این مسیر گام برمی‌دارند.

ایکنا ـ برخی از مسئولان کشورهای حاشیه خلیج فارس داعیه تبعیت از پیامبر(ص) را به ما گوشزد می‌کنند، ارزیابی شما از این نوع دستاویزهای مورد استفاده این قبیل افراد چیست؟

به تازگی برخی از مسئولین، از جمله رئیس کشور بحرین، با رویکردی که می‌توان آن را «فرار به جلو» نامید، تلاش کرده‌اند با فراخوانی ما به پایبندی به دستورات پیامبر اکرم (ص)، از شرایط کنونی سوءاستفاده کنند. در این راستا باید یادآور شد که یکی از بنیادین‌ترین اصول سیره نبوی، «ظلم‌ستیزی و مبارزه با زور و ستم» است. پیامبر اکرم(ص) حتی پیش از بعثت، با تشکیل پیمان «حلف‌الفضول»، مسیر مقابله گروهی و قدرتمند با ستمگران را برای بازپس‌گیری حق مظلومان گشودند.

‌گرچه قرآن کریم، حضرت رسول(ص) را «رحمت للعالمین»، «اسوه حسنه» و صاحب «خلق عظیم» معرفی کرده است، اما در سوره فتح صراحتاً می‌فرماید: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ». این بدان معناست که رحمت پیامبر (ص)، شامل افرادی است که در دایره ایمان و انسانیت باشند؛ اما کسانی که از گردونه امت نبوی خارج شده و در مسیر کفر قرار گیرند، مشمول این رحمت نخواهند بود.

امروز، برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس با تبدیل سرزمین‌های خود به پایگاه‌های آمریکا و اسرائیل، راه را برای حملاتی گشوده‌اند که منجر به شهادت هزاران مؤمن در ایران و جبهه مقاومت شده است. در چنین شرایطی، درخواست آنان برای پایبندی به سیره پیامبر (ص) متناقض است؛ چرا که ایشان در عین رحمت، در برابر کفر سخت‌گیر (اشدّاء علی الکفّار) بودند و براساس آیات سوره احزاب و سایر سوره‌ها، هر کس در درون امت اسلامی علیه منافع امت پیمان‌شکنی کند، مورد غضب ایشان است.

‌بنابراین، نباید تنها به یک بُعد از وجود حضرت (مانند جنبه محبت) استناد کرد، بلکه باید معرفتی فراگیر نسبت به تمام ابعاد درایت و عصمت ایشان داشت. متأسفانه بسیاری از اصول سیره نبوی در کشورهای وابسته به حاشیه خلیج فارس عمداً به فراموشی سپرده شده است. نمونه این تناقض را در سخنان امام جمعه مسجدالنبی می‌بینیم که هرچند از آیات قرآن در مواجهه با کفار سخن می‌گوید، اما جسارت ذکر نام آمریکا و اسرائیل را ندارد و در مقابل، ایران را که بیشترین هزینه را برای حفظ امت متحمل شده، مورد تکفیر قرار می‌دهد این کشورها در حالی که از آب، خاک و انرژی خود به رایگان برای آمریکا و اسرائیل استفاده می‌کنند تا به بدنه امت اسلامی ضربه بزنند، اصل «عزت اسلامی» را نادیده گرفته‌اند. قرآن کریم فرموده است: «وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا» و همچنین «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ». وقتی «شیطان اکبر» را ولی و سرپرست خود قرار دهند، در واقع سیره نبوی را به کلی کنار گذاشته‌اند.

‌در این میان، مقاومت ملت ایران در برابر زورگویان، تحول بزرگی در نگاه تحلیل‌گران منصف ایجاد کرده است. این که ملت ایران با وجود محاصره‌های گسترده اقتصادی، سیاسی و نظامی، بر اصول و آرمان‌های خود ایستاده و در کنار حمایت از جبهه مقاومت (یمن، عراق، حزب‌الله و...) توانسته است قدرت آمریکا را به چالش بکشد، باعث آگاهی‌بخشی به اندیشمندان، متفکران و دانشجویان جهان شده است. حتی دانشجویان عراقی مقیم ایران، با الگوبرداری از فرهنگ ایثار و مقاومتی که پیامبر(ص) و امام حسین(ع) آموختند، سپاسگزار ملت ایران هستند و این ایستادگی در برابر استکبار را مایه افتخار می‌دانند. لذا بر ماست که فرهنگ مقاومت را حتی در کشورهای غیرمسلمان نیز توسعه داده و تبلیغ کنیم.

ایکنا ـ در مواردی احساس می‌شود برخی جریانات و گروه‌ها و افراد به جای الگوگرفتن از مهربانی و رحمت و لین‌بودن پیامبر(ص) در فضای داخل کشور رویکرد متضادی دارند چه کنیم که این فضا به نفع تعبیر قرآنی«رحماء بینهم» تغییر یابد؟

بنده هم معتقدم که در فضای داخلی باید به همان آیه «رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ» استناد کنیم؛ البته کسانی که محارب باشند و در کشور اغتشاش و فتنه درست کنند، حکم متفاوتی دارند، شبیه به آنچه در کودتای ۱۸ و ۱۹ دی ماه سال قبل ایجاد کردند. این افراد کشور را وارد آشوب کردند و به منافع مردم و دولت ضربه زدند و مسلماً رحمت و رافت شامل این افراد نیست.

گروهی هم ممکن است آشوب و فتنه فیزیکی ایجاد نکنند، ولی تکیه بر آمریکا و اسرائیل دارند و فضای ذهنی مردم را مغشوش می‌کنند؛ آن‌ها نیز نباید انتظار داشته باشند که نظام اسلامی رفتار آنان را نادیده بگیرد. آمریکا، اسرائیل و حامیان آن‌ها، دشمنان قسم‌خورده ما هستند و در این شرایط، برخی نباید از آنان حمایت کنند و توقع رافت و رحمت داشته باشند.

‌به‌جز این گروه‌ها، باید رحمت و رافت در بین همه اقشار جامعه ساری و جاری باشد. وقتی مردم ما در این دو نبرد اخیر مقاومت جانانه کردند، بسیاری از معترضان—حتی کسانی که از روی احساسات و جوزدگی وارد اعتراضات شده بودند—به صفوف مردم و مجاهدین جبهه مقاومت پیوستند. این اتفاق در اثر آگاهی و مشاهده واقعیت‌ها رخ داد؛ چرا که دشمنی که وعده نجات و کمک به ملت ایران را داده بود، چنین تجاوز کرد و باعث کشته شدن و شهادت چندین هزار انسان، اعم از کودک، دختر، پسر، زن سالخورده و جوان شد. این افراد وقتی واقعیت‌ها را دیدند، در جهت درست تاریخ ایستادند.

بنابراین، ما باید آگاهی‌بخشی را در جامعه افزایش دهیم تا افرادی بر اثر فریب، در زمین دشمن بازی نکنند. امروز باید گفتگو بین نهادهای مختلف و اقشار مختلف در بستر جامعه و رسانه‌ها شکل بگیرد تا همه مردم احساس کنند نظرات آنان در جامعه مؤثر است، در امور خود دخیل هستند و اعتراضات به‌حق آنان شنیده می‌شود. این وحدت، همگرایی و گفتگو سبب خواهد شد تا مشکلات کشور کاهش یابد و همراهی و همدلی بیشتر شود.

باید همه جهادگران عرصه تبلیغ و عرصه‌های فرهنگی، هنری و رسانه‌ای تلاش کنند تا اعتماد بین دولت و ملت و اقشار مختلف مردم روز به روز بیشتر شود تا زمینه سوءاستفاده دشمنان و ایادی داخلی آنان از بین برود.