امر به معروف از محبت آغاز می‌شود نه از تذکر

امر به معروف و نهی از منکر در نگاه بسیاری از مردم به تذکر زبانی محدود شده است، اما برای شهید «مصطفی فروغی»، این فریضه الهی پیش از هر چیز با محبت، احترام و احساس مسئولیت اجتماعی معنا پیدا می‌کرد؛ شهیدی که سال‌ها در مسیر احیای این واجب دینی تلاش کرد و در کنار فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، دغدغه ساختن جامعه‌ای مبتنی بر ارزش‌های قرآنی را داشت. محدثه صفایی‌فرد، همسر شهید فروغی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از اصفهان، از ویژگی‌های شخصیتی، نگاه قرآنی و شیوه متفاوت این شهید در عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر سخن گفته است؛ روایتی از مردی که معتقد بود مؤمنان خیرخواه یکدیگرند، نه مأمور یکدیگر.

ایکنا ـ در آغاز گفت‌وگو، از خود و همسرتان، شهید مصطفی فروغی برای مخاطبان بگویید. 

محدثه صفایی‌فرد، متولد ۱۳۷۷ هستم. از دوران کودکی در جامعةالقرآن‌ الکریم کاشان با قرآن مأنوس و در ۱۲ سالگی به لطف خدا موفق به حفظ کل قرآن کریم شدم. پس از پایان دوره دبیرستان، با وجود قبولی در دانشگاه، براساس علاقه شخصی و با حمایت و همراهی همسرم وارد حوزه علمیه فاطمیه(س) کاشان شدم.

شهریورماه سال ۱۳۹۶ ازدواج کردم. در آن زمان آقا مصطفی در حال گذراندن دوره افسری در دانشگاه تربیت پاسداری امام حسین(ع) بود. از آذرماه سال ۱۳۹۷ زندگی مشترک مستقل‌مان را آغاز کردیم. در سال ۱۴۰۱ نخستین فرزندمان، امیررضا و در سال ۱۴۰۴ دومین فرزندمان، امیرعباس متولد شدند. همسرم، سرگرد پاسدار شهید مصطفی فروغی، 10 اسفندماه سال گذشته در پی حملات هوایی رژیم صهیونیستی و آمریکا به کشور به شهادت رسید. 

ایکنا ـ مهم‌ترین ویژگی اخلاقی ایشان که شما را تحت‌تأثیر قرار داد، چه بود؟

برجسته‌ترین ویژگی اخلاقی او، پیروی و اطاعت محض از ولی‌ فقیه بود که در تمام ابعاد زندگی‌اش جاری بود. همواره دغدغه داشت که دیدگاه رهبر معظم انقلاب درباره مسائل گوناگون از جمله حجاب، اقتصاد، فرهنگ و سایر موضوعات چیست. پیش از هر اقدام و تصمیمی ابتدا درباره نظر حضرت آقا تحقیق و سپس براساس آن عمل می‌کرد. این سرسپردگی و پیروی از ولایت، شاخص‌ترین ویژگی شخصیتی او به‌شمار می‌رفت. 

ایکنا ـ قرآن در زندگی مشترک شما و شهید فروغی چگونه نمود پیدا می‌کرد؟

شهید فروغی علاقه فراوانی به قرآن داشت. با وجود مشغله‌های فراوان کاری، مدتی بود که حفظ آیات کاربردی قرآن و تدبر در آیات الهی را دنبال می‌کرد. همچنین، همواره من را برای حضور در کلاس‌های قرآنی و شرکت در مسابقات قرآن تشویق می‌کرد و مشوق اصلی من در این مسیر بود.

ایکنا ـ شهید فروغی در جایگاه عضو ستاد امر به معروف و نهی از منکر، این فریضه را چگونه تعریف می‌کرد؛ بیشتر وظیفه‌ای سازمانی یا مسئولیتی اجتماعی و دینی؟

از نگاه او، امر به معروف و نهی از منکر صرفاً وظیفه نهاد یا سازمانی خاص نبود، بلکه مسئولیتی همگانی و وظیفه‌ای اجتماعی و دینی برای همه افراد جامعه محسوب می‌شد. البته معتقد بود که دستگاه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای گوناگون باید زمینه اجرای بهتر این فریضه الهی را فراهم کنند، اما اصل مسئولیت را متوجه همه مردم می‌دانست.

مصطفی باور داشت که همه افراد جامعه در قبال این واجب الهی مسئول و اثرگذار هستند و این فریضه باید در همه ارکان جامعه جاری باشد. در همین راستا نیز از سال ۱۴۰۰ همراه جمعی از دوستان خود به‌صورت خودجوش برای احیای این واجب فراموش‌شده فعالیت می‌کرد. در این مسیر با دشواری‌ها، مخالفت‌ها و حتی سنگ‌اندازی‌های متعددی مواجه شدند، اما هرگز از انجام این وظیفه شرعی دست نکشیدند.

ایکنا ـ بسیاری تصور می‌کنند امر به معروف فقط به تذکر زبانی محدود می‌شود؛ شهید فروغی در عمل چه مصادیقی از امر به معروف را دنبال می‌کرد؟

او معتقد بود که امر به معروف باید با احترام و تکریم شخصیت مخاطب همراه باشد. حتی در بعضی موارد، امر به معروف او در قالب محبت، مهربانی و توجه به افراد نمود پیدا می‌کرد. باور قلبی‌‌اش این بود که رأفت، احترام و محبت، بر تذکر زبانی مقدم است و هر آمر به معروفی پیش از هر چیز باید به این اصول پایبند باشد.

ایکنا ـ قرآن کریم چه تصویری از امر به معروف ارائه می‌دهد و این تصویر چه تفاوتی با برداشت‌های سطحی و رایج دارد؟

در قرآن کریم، امر به معروف صرفاً به معنای تذکر دادن به دیگران نیست، بلکه بخشی از برنامه‌ای جامع برای ساختن جامعه‌ای اخلاقی، عادلانه و خدا‌محور است. بنابراین، امر به معروف فقط به موضوعاتی مانند پوشش یا بعضی از رفتارهای فردی محدود نمی‌شود، بلکه دعوت به تمامی ارزش‌های انسانی و الهی را دربرمی‌گیرد.

ایکنا ـ در جایگاه یک حافظ قرآن و همسر شهید آمر به معروف، ریشه بعضی از حساسیت‌ها و سوءبرداشت‌ها نسبت به این فریضه را در چه می‌دانید؟

به نظر من این مسئله چند دلیل مهم دارد:

نخست اینکه اگر امر به معروف از معنای اصیل و قرآنی خود فاصله بگیرد، زمینه سوءبرداشت‌ها فراهم می‌شود.

دوم، دوگانگی میان گفتار و رفتار برخی افرادی که خود را آمر به معروف معرفی می‌کنند، موجب حساسیت و بی‌اعتمادی در جامعه می‌شود.

سوم، برخی افراد ناآگاه با روش‌های نادرست مانند تحقیر، سرزنش و رفتارهای نامناسب به امر به معروف اقدام کرده‌اند که این تجربه‌های تلخ باعث شده نگاه بخشی از جامعه نسبت به این فریضه الهی منفی شود و این واجب شرعی مورد کم‌لطفی قرار گیرد.

ایکنا ـ شهید فروغی برای اثرگذاری در امر به معروف، بیشتر بر محبت و گفت‌وگو تأکید داشت یا بر صراحت و مطالبه‌گری؟

مبنای کار او در امر به معروف، محبت، رأفت و گذشت بود. حتی در مواردی که برخی افراد به ایشان تعرض کرده یا آسیب جسمی زده بودند، با وجود آنکه در جایگاه ضابط ویژه دادگستری حق پیگیری قانونی داشت، از حق شخصی خود می‌گذشت. با این حال معتقد بود که اگر فردی با وجود رفتار محترمانه و دلسوزانه همچنان بر رفتار نادرست خود اصرار داشته باشد، باید با صراحت و قاطعیت با او برخورد شود.

مصطفی برای تبیین این نگاه به آیه ۷۱ سوره توبه استناد می‌کرد: «وَالمُؤمِنُونَ وَالمُؤمِنَاتُ بَعضُهُم أَولِيَاءُ بَعضٍ... .» براساس این آیه، امر به معروف در کنار ولایت متقابل مؤمنان قرار گرفته؛ یعنی هدف از این فریضه کنترل دیگران نیست، بلکه خیرخواهی و مسئولیت‌پذیری متقابل برای رشد و تعالی جامعه است. مؤمنان خیرخواه یکدیگرند، نه مأمور یکدیگر.

ایکنا ـ در پایان بفرمایید که اگر امروز می‌توانستید فقط یک جمله از شهید مصطفی فروغی درباره امر به معروف برای مردم نقل کنید، آن جمله چه بود و چرا فکر می‌کنید هنوز برای جامعه ما راهگشاست؟

او همواره به من می‌گفت: «امر به معروف یک احساس مسئولیت عمومی است و همه ما، یعنی تک‌تک افراد جامعه وظیفه داریم در برابر منکر بایستیم و از گسترش فساد جلوگیری کنیم.» اگر بخواهم فقط یک جمله از او نقل کنم، همین سخن است؛ زیرا همچنان می‌تواند برای جامعه ما راهگشا و یادآور مسئولیت مشترک همه افراد در اصلاح و تعالی جامعه باشد.