کربلا؛ صحنه کامل سنت ابتلا

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا نوری کوهبنانی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی با تبیین ابعاد تحلیلی واقعه عاشورا اظهار کرد: امتحان الهی در واقعه کربلا از روشن‌ترین نمونه‌های سنت ابتلا در تاریخ اسلام است. در این مقطع کوتاه، گروه‌های مختلف با حقیقتی واحد یعنی امام هدایت و واقعه‌ای عینی شامل خطر جان و مال روبه‌رو شدند و هر یک باطنش را در مقام انتخاب نشان داد.

وی با استناد به مبانی قرآنی امتحان الهی تصریح کرد: طبق آیات قرآن از جمله آیه ۲ سوره عنکبوت و ۱۵۵ سوره بقره، ایمان تنها با ادعا پذیرفته نیست و انسان‌ها حتماً با عناصری چون ترس، گرسنگی و نقص در اموال و جان‌ها آزموده می‌شوند و کربلا دقیقاً تجلی‌گاه همین عناصر و یک صحنه کامل امتحان تاریخی برای چهار گروه امام، اهل‌بیت، یاران و مردم بود.

نوری کوهبنانی با اشاره به امتحان امام حسین(ع) گفت: امتحان امام از جنس اظهار مقام و اتمام حجت بود. بیعت با یزید تنها یک امر سیاسی نبود، بلکه مشروعیت‌بخشی به انحرافی بزرگ محسوب می‌شد. جمله «مثلی لا یبایع مثله» نشان داد که کربلا محل تعارض دو منطق بود: منطق امامت در برابر منطق سلطنت. امام میان حفظ جان با سکوت و حفظ دین با ایستادگی راه دوم را برگزید تا معیار حق برای همیشه ساخته شود.

این پژوهشگر دینی انتخاب یاران امام را از سخت‌ترین آزمون‌های تاریخ برشمرد و افزود: امام در شب عاشورا بیعت را از آن‌ها برداشت تا ماندنشان نه از روی اجبار، بلکه از روی آگاهی و عشق باشد. یاران امام در حالی در قله بصیرت ایستادند که می‌دانستند پیروزی نظامی در کار نیست، آن‌ها حق را برای خودِ حق انتخاب کردند نه برای سود دنیوی.

حضرت زینب(س) و جهاد تبیین در اوج مصیبت‌ها

وی به نقش اهل‌بیت(ع) در این آزمون اشاره و بیان کرد: حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) پس از شهادت مردان، بار رسالت پیام‌رسانی را بر دوش گرفتند. جمله معروف «ما رأیتُ إلا جمیلاً» در پاسخ به طعنه ابن‌زیاد نشان‌دهنده صبر آگاهانه و دیدن زیباییِ بندگی و تجلی حق در بطن فاجعه بود.

نوری کوهبنانی درباره شکست مردم کوفه در امتحان الهی تصریح کرد: کوفیان با وجود دعوت از امام تحت تأثیر تهدید، تطمیع و تبلیغات اموی عقب‌نشینی کردند و این واقعه نشان داد که در امتحان الهی، محبت بدون نصرت کافی نیست و گریه و سابقه دینی اگر به انتخاب عملی نرسد، انسان را نجات نمی‌دهد.

پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی لغزش خواص را ناشی از محاسبه‌گری دنیوی و ترجیح امنیت بر تکلیف دانست و افزود: در کربلا دو نوع دین روبه‌روی هم قرار گرفت؛ دین حقیقی که مظهر عدالت و حق‌طلبی بود و دین ظاهری که نماز و شعار را با اطاعت از ظلم جمع کرده بود.

وی گفت: واقعه کربلا یک حادثه پایان‌یافته نیست، بلکه یک معیار دائمی است و هر زمان که انسان میان حق و منفعت، یا دین و دنیا قرار گیرد در امتداد همان امتحان قرار دارد و پیام عاشورا این است که در بزنگاه‌های تاریخی، بصیرت و شجاعت در عمل تنها راه قبولی در پیشگاه الهی است.