جهاد تبیین؛ میراث ماندگار زینب(س) و امام سجاد(ع) در جنگ روایتها
یک عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه بقای نهضت عاشورا مرهون روایتگری صحیح و جهاد تبیین حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) پس از عاشوراست، گفت: این جهاد امروز نیز در عصر رسانهها و جنگ روایتها بیش از هر زمان دیگری برای جلوگیری از تحریف حقایق و انتقال صحیح پیام عاشورا به نسلهای جدید ضرورت دارد.
عباسعلی رهبر، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی در گفتوگو با ایکنا درباره جریانسازی حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) پس از واقعه کربلا در جنگ روایتها و جلوگیری از تحریف حقایق توسط بنیامیه، گفت: واقعه عاشورا بیتردید یکی از بزرگترین و سرنوشتسازترین حوادث تاریخ اسلام است اما آنچه موجب شد این حادثه عظیم در طول قرنها زنده، پویا، الهامبخش و جریانساز باقی بماند، تنها رخداد روز عاشورا نبود؛ بلکه تبیین، روشنگری و روایتگری صحیح این واقعه توسط حضرت زینب کبری(س) و امام سجاد(ع) بود. امام شهید نیز بر همین حقیقت تأکید داشتند اگر حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) پس از عاشورا مجاهدت نمیکردند، حقایق را بازگو نمیکردند و ابعاد این حادثه را برای مردم تبیین نمیساختند، عاشورا هرگز به این صورت در طول تاریخ زنده، جوشان و اثرگذار باقی نمیماند.
وی ادامه داد: خود واقعه عاشورا حادثهای عظیم و سرنوشتساز است اما روایت درست، بهموقع و منطقی آن حقیقتی دیگر است که رسالت آن بر دوش حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) قرار گرفت. آنان با بهرهگیری از زبان استدلال، منطق قرآنی، اخلاق و شجاعت، توانستند حادثه عاشورا را از یک سوگواری صرف به فرصتی برای جهاد تبیین و روشنگری تبدیل کنند.
رهبر یکی از مهمترین اقدامات حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) را مبارزه همزمان با «جهالت عقلی» و «ضلالت اخلاقی» دانست و گفت: جهالت عقلی همان انحرافی بود که دستگاه اموی و جریانهای مقدسمآب از آن بهره میبردند. آنان تلاش میکردند با ترویج اندیشه جبر، مسئولیت جنایت خود را از میان ببرند و چنین القا کنند که اگر امام حسین(ع) به شهادت رسیده است، خواست الهی بوده و انسانها نقشی در آن نداشتهاند.
عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تأکید کرد: در چنین فضایی حضرت زینب(س) با دانش، حکمت و بینش عمیق خود این انحراف را اصلاح کرد. آن حضرت با بیان مشهور «ما رأیتُ إلا جمیلاً» نشان داد که اراده الهی بر عالم حاکم است اما این هرگز به معنای سلب مسئولیت از جنایتکاران نیست. امام حسین(ع) را یزید، ابن زیاد و پیروان آنان به شهادت رساندند و هیچکس نمیتواند پشت مفهوم جبر پنهان شود و از پاسخگویی نسبت به اعمال خود بگریزد.
وی با بیان اینکه در کنار این مبارزه فکری، حضرت زینب(س) با ضلالت اخلاقی جامعه نیز مقابله کرد، گفت: مردمی که برای امام حسین(ع) نامه نوشته بودند، با ایشان بیعت کرده و وعده یاری داده بودند، در لحظه امتحان بزرگ تاریخی عهد خود را شکستند. حضرت زینب(س) در خطبههای کوبنده و روشنگرانه خود مردم کوفه را متوجه خطای بزرگشان ساختند؛ به گونهای که آنان به گریه افتادند و نسبت به عملکرد خود اظهار ندامت و توبه کردند. این بیدارسازی اخلاقی یکی از مهمترین دستاوردهای نهضت روشنگرانه پس از عاشورا بود.
رهبر رمز موفقیت حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) را در انجام این رسالت بزرگ مرهون سه عنصر اساسی معرفت، آگاهی و موقعیتشناسی دانست و گفت: آنان شناخت عمیقی از امام زمان خود داشتند و همین معرفت، قدرت تشخیص صحیح شرایط و تصمیمگیری مناسب را برایشان فراهم کرده بود.
وی با تأکید بر اینکه موقعیتشناسی یکی از مهمترین درسهای عاشورا است، ادامه داد: انسان گاهی با یک تصمیم درست و بهنگام میتواند از گردنههای دشوار تاریخ عبور کند و گاه نیز با یک خطای محاسباتی دچار سقوطی جبرانناپذیر شود. حضرت زینب(س) این موقعیتشناسی را هم پیش از ورود به کربلا، هم در متن حادثه عاشورا و هم در دوران اسارت و پس از آن به نمایش گذاشتند و رفتار و گفتار ایشان سرشار از عقلانیت، حکمت و درک صحیح از شرایط زمان بود.
عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی افزود: شاید به همین دلیل است که به حضرت زینب(س) لقب «عقیله بنیهاشم» دادهاند. عقلانیت در مکتب زینبی تنها به معنای دانستن نیست، بلکه جمع میان معرفت، اطاعت و مقاومت آگاهانه است. حضرت زینب(س) نمونه کامل این عقلانیت الهی را در تمامی مراحل نهضت عاشورا به نمایش گذاشت.
وی با تأکید بر اینکه اوج این روشنگری را میتوان در مواجهه ایشان با یزید مشاهده کرد، گفت: یزید تلاش داشت اسیران اهلبیت(ع) را نماد شکست نهضت حسینی معرفی کند و پیروزی ظاهری خود را به رخ بکشد اما حضرت زینب(س) با خطبهای تاریخی تمامی محاسبات او را برهم زد. ایشان پس از حمد و ثنای الهی، نخست نسبت خود را با پیامبر اکرم(ص) و خاندان وحی یادآور شد و سپس با صراحت و شجاعت خطاب به یزید فرمود: «یابن الطلقاء»؛ ای فرزند آزادشدگان.
رهبر تصریح کرد: این تعبیر یادآور این حقیقت بود که کرامت و بزرگواری خاندان نبوی بود که اجداد یزید را پس از فتح مکه بخشید و آزاد کرد. حضرت زینب(س) با این بیان، تفاوت میان مکتب نبوت و حکومت استبدادی اموی را آشکار ساخت و مشروعیت ادعایی یزید را به چالش کشید.
وی با تأکید بر اینکه روشنگریهای حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) فضای عمومی شام و کوفه را دگرگون کرد، گفت: افکار عمومی که تحت تأثیر تبلیغات حکومت قرار داشت، به تدریج با حقیقت آشنا شد. حتی در درون کاخ یزید نیز صداهای اعتراض بلند شد و برخی نزدیکان او نسبت به رفتار صورت گرفته با خاندان پیامبر(ص) اعتراض کردند.
رهبر ادامه داد: همچنین امام سجاد(ع) نیز در خطبههای روشنگرانه خود با معرفی جایگاه اهل بیت(ع)، ویژگیهای آنان و پیوندشان با پیامبر اکرم(ص)، افکار عمومی را متوجه حقیقت ساخت. آن حضرت یادآور شد که اهلبیت(ع) وارثان علم، حلم، سخاوت، فصاحت، شجاعت و محبت الهی در دلهای مؤمنان هستند و مأموریت دارند پیام حق را به مردم برسانند.
عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: از همین رو میتوان گفت بقای نهضت عاشورا مرهون روایتگری صحیح و جهاد تبیینی است که حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) پس از عاشورا آغاز کردند؛ جهادی که امروز نیز در عصر رسانهها و جنگ روایتها بیش از هر زمان دیگری برای جلوگیری از تحریف حقایق و انتقال صحیح پیام عاشورا به نسلهای جدید ضرورت دارد.
وی با تأکید بر اینکه نقطه اوج این روشنگری در خطبه تاریخی امام سجاد(ع) آشکار میشود، گفت: آنجا که در برابر تبلیغات گسترده دستگاه اموی، حقیقت را با صراحت بیان میکند. هنگامی که از آن حضرت پرسیده میشود آیا شکست خوردهاید، ایشان با بهرهگیری از همان فضایی که حکومت برای مشروعیتبخشی به خود ایجاد کرده بود، حقیقت را آشکار میسازد. در هنگام اذان و زمانی که نام پیامبر اکرم(ص) برده میشود، امام سجاد(ع) خطاب به یزید میفرماید: «این محمد رسولالله که نامش برده میشود، جد توست یا جد من؟ اگر بگویی جد توست، دروغ گفتهای و اگر بگویی جد من است، پس چرا فرزند او را به شهادت رساندی و خاندانش را به اسارت گرفتی؟» این منطق روشن و استدلال کوبنده، پرده از حقیقت برداشت و نشان داد که چگونه اهلبیت(ع) توانستند در سختترین شرایط، میدان روایت را به نفع حقیقت تغییر دهند.
رهبر اظهار کرد: از این منظر، عاشورا تنها یک حادثه تاریخی نیست، بلکه حقیقتی جاری در همه زمانهاست. همانگونه که گفته شده است «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا»، عاشورا و کربلا به امروز ما نیز تعلق دارند. اگر امروز میخواهیم با امام حسین(ع) بیعت کنیم، باید نسبت خود را با امام عصر(عج) مشخص کنیم و در مسیر تقویت انسجام اجتماعی، استحکام ملی و تبعیت از ولایت الهی گام برداریم. از همین رو، جهاد تبیین به یکی از مهمترین وظایف جامعه اسلامی تبدیل میشود.
وی با اشاره به تأکیدات مکرر امام شهید مبنی بر اینکه قدرت رسانه و روایتگری کمتر از موشک و قدرت نظامی نیست، گفت: همانگونه که میدان نظامی اهمیت دارد، میدان روایت و دیپلماسی نیز بخشی از عرصه مبارزه است. هر پیروزی میدانی زمانی تثبیت و ماندگار میشود که در عرصه روایت نیز به درستی تبیین شود. همانگونه که حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) جنگ روایتها را به سود جبهه حق به پایان رساندند، امروز نیز باید مراقب باشیم دستاوردها و پیروزیهای ملت در عرصه رسانهای و دیپلماتیک به درستی تبیین و تثبیت شود.
رهبر بیان کرد: نکته مهم دیگر در سیره حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع)، واکنش بهموقع و هوشمندانه در برابر حوادث است. این بزرگواران داغهای سنگین و مصیبتهای عظیمی را تحمل کردند اما هرگز احساسات را جایگزین عقلانیت نکردند. آنان از کربلا تا کوفه و شام، در زمان مناسب، مکان مناسب و با رعایت مقتضیات موجود، به روایتگری پرداختند. این رفتار نشان میدهد که موفقیت در جهاد تبیین، علاوه بر شجاعت، نیازمند هوش هیجانی، درک شرایط و تشخیص زمان مناسب برای سخن گفتن است.
وی با تأکید بر اینکه روایتگری موفق همچنین نیازمند اتصال به سرچشمه لطف و هدایت الهی است، گفت: رسانه و فعالان عرصه روایت نباید از این حقیقت غفلت کنند که اثرگذاری حقیقی زمانی حاصل میشود که تقوای فردی، تقوای اجتماعی و تقوای رسانهای در کنار مهارتهای حرفهای قرار گیرد. روایتگری بدون پیوند با حقیقت، هرچند پرسر و صدا باشد، ماندگار نخواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: در این میان، دشمنشناسی نیز جایگاه ویژهای دارد. یکی از مهمترین ابزارهای دشمنان حقیقت در طول تاریخ، دروغپردازی، تهمت و تحریف واقعیتها بوده است. همانگونه که ابنزیاد و یزید تلاش کردند با جعل روایت و تبلیغات گسترده، حقیقت عاشورا را وارونه جلوه دهند، امروز نیز جریانهای معارض حقیقت از همین شیوه بهره میبرند. هنر حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) آن بود که با روایت درست، بهموقع و مستند، مارپیچ سکوت را شکستند و افکار عمومی را با حقیقت آشنا ساختند.
رهبر اظهار کرد: وظیفه رسانهها در روزگار ما نیز همین است؛ افشای واقعیت دشمن، مقابله با تحریف و ارائه روایت صادقانه از حقایق. در کنار این مسئله، باید ظرفیتهای ملی و تمدنی خود را نیز بشناسیم و به آنها تکیه کنیم. ایران اسلامی میراثدار تمدنی کهن، هویتی ریشهدار و تاریخی چند هزار ساله است و این سرمایه عظیم فرهنگی و تاریخی میتواند پشتوانهای مهم برای مقاومت در برابر جنگ شناختی و رسانهای دشمنان باشد.
وی تأکید کرد: بر همین اساس، الگوی روایتگری زینبی و سجادی صرفاً یک الگوی تاریخی نیست، بلکه نقشه راهی برای امروز ماست؛ الگویی مبتنی بر معرفت، شجاعت، موقعیتشناسی، دشمنشناسی و پایبندی به ارزشهای الهی و انسانی.
رهبر تصریح کرد: در عصر حاضر که هر روز هزاران روایت در فضای رسانهای تولید و منتشر میشود، مسئولیت ما سنگینتر از هر زمان دیگری است. باید همچون حضرت زینب(س) در برابر تحریف بایستیم، همچون امام سجاد(ع) از هر فرصت برای بیان حقیقت بهره بگیریم و بدانیم که سکوت در برابر تحریف، خود نوعی همراهی با تحریف است.
عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی در پایان تأکید کرد: کربلا یکبار با خون حفظ شد؛ امروز وظیفه ماست که آن را با آگاهی، روایت صحیح، کلمه و عمل حفظ کنیم. عاشورا نباید به یک مراسم صرفاً احساسی تقلیل یابد، بلکه باید بهعنوان یک مکتب انسانساز، عدالتخواه و تحولآفرین برای نسل امروز و فردا تبیین شود. این همان رسالتی است که حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) آغاز کردند و امروز بر دوش همه کسانی قرار دارد که خود را پیرو مکتب عاشورا میدانند.
انتهای پیام
