امام سجاد(ع) چگونه عاشورا را زنده نگه داشت

شهادت امام سجاد(ع) تنها یادآور پایان زندگی چهارمین پیشوای شیعیان نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ اسلام است؛ دورانی که بقای اسلام ناب محمدی نه در میدان شمشیر، بلکه در میدان آگاهی، تبیین و صبر رقم خورد. اگر عاشورا اوج ایثار و شهادت بود، دوران امامت حضرت زین‌العابدین(ع) را باید عصر صیانت از حقیقت عاشورا دانست؛ دوره‌ای که دشمن می‌کوشید حقیقت را دفن کند، اما امام با زبان دعا، تربیت، اخلاق، روشنگری و تربیت نیروهای مؤمن، اجازه نداد پیام کربلا به فراموشی سپرده شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی صادقی مدرس حوزه و دانشگاه به‌مناسبت سالروز شهادت امام سجاد(ع)، در گفت‌وگو با ایکنا از فارس، درباره ابعاد کمتر گفته‌شده شخصیت آن حضرت و نسبت سیره ایشان با شرایط امروز جامعه نکاتی را تبیین کرد.

امام سجاد(ع) معمار ماندگاری عاشورا بود

وی با بیان اینکه شخصیت امام سجاد(ع) در طول تاریخ گاهی تنها در قالب «امام عبادت» معرفی شده است، اظهار کرد: این نگاه اگرچه بخشی از حقیقت را بیان می‌کند، اما همه حقیقت نیست. عبادت امام سجاد(ع) خود یک حرکت تمدن‌ساز بود. دعاهای ایشان صرفاً زمزمه‌های فردی با خداوند نیست، بلکه کلاس درس توحید، اخلاق، عدالت، سیاست، مسئولیت اجتماعی و تربیت انسان است.

صادقی افزود: امام سجاد(ع) در دشوارترین شرایط تاریخ اسلام مسئولیت امامت را بر عهده گرفت. جامعه اسلامی از یک‌سو داغدار بزرگ‌ترین فاجعه تاریخ خود بود و از سوی دیگر، حکومت اموی با تمام ابزارهای قدرت تلاش می‌کرد جنایت کربلا را توجیه و اهل‌ بیت(ع) را عامل آشوب معرفی کند. در چنین فضایی، کوچک‌ترین اقدام سیاسی آشکار با قتل و سرکوب پاسخ داده می‌شد، بنابراین امام راهبردی متفاوت اما عمیق‌تر را برگزید.

این مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: اگر امام حسین(ع) با خون خود اسلام را احیا کرد، امام سجاد(ع) با تبیین، تربیت و روشنگری از تحریف آن جلوگیری کرد. در حقیقت، عاشورا بدون امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) در تاریخ ماندگار نمی‌شد.

بزرگ‌ترین جنگ پس از عاشورا، جنگ روایت‌ها بود

وی با اشاره به اینکه پس از عاشورا نبرد نظامی پایان یافت، اما جنگ روایت‌ها آغاز شد، گفت: بنی‌امیه به‌خوبی می‌دانست که اگر افکار عمومی از حقیقت عاشورا آگاه شود، مشروعیت حکومتش فرو خواهد ریخت، بنابراین همه ظرفیت‌های تبلیغاتی، رسانه‌ای، اقتصادی و سیاسی خود را برای تحریف حقیقت به میدان آورد.

صادقی افزود: در چنین شرایطی امام سجاد(ع) نخستین پرچمدار «جهاد تبیین» بود. خطبه‌های تاریخی ایشان در کوفه و شام، افکار عمومی را از خواب غفلت بیدار کرد و سپس در سال‌های بعد، با تربیت شاگردان، انتقال معارف اهل‌ بیت(ع)، حمایت از محرومان و تدوین میراثی مانند صحیفه سجادیه و رساله حقوق، بنیان‌های فکری جامعه اسلامی را بازسازی کرد.

وی تأکید کرد: امروز نیز یکی از مهم‌ترین میدان‌های تقابل، میدان روایت‌هاست. هر کس روایت درست‌تری از واقعیت ارائه دهد، افکار عمومی را همراه خود خواهد کرد. این همان تجربه‌ای است که امام سجاد(ع) بیش از ۱۳ قرن پیش به جامعه اسلامی آموخت.

صحیفه سجادیه؛ کتاب دعا یا منشور حکمرانی؟

این پژوهشگر دینی با اشاره به جایگاه علمی صحیفه سجادیه اظهار کرد: متأسفانه هنوز بسیاری از مردم، صحیفه سجادیه را تنها مجموعه‌ای از دعاها می‌دانند، در حالی‌که این اثر را می‌توان منشور انسان‌سازی و جامعه‌سازی دانست.

وی ادامه داد: در این کتاب درباره عدالت اجتماعی، حقوق مردم، مسئولیت حاکمان، کرامت انسان، اخلاق، خانواده، اقتصاد، امنیت اجتماعی، رابطه انسان با طبیعت، مسئولیت نسبت به همسایه، فقرا و حتی شیوه مواجهه با دشمن سخن گفته شده است. این یعنی امام سجاد(ع) در اوج اختناق، نظام فکری جامعه اسلامی را بازسازی می‌کرد.

جامعه امروز بیش از هر زمان به بصیرت نیاز دارد

صادقی با تطبیق شرایط دوران امام سجاد(ع) با وضعیت امروز جهان گفت: بدون تردید هیچ دوره تاریخی کاملاً شبیه دوره دیگر نیست، اما برخی سنت‌های تاریخی تکرار می‌شوند. امروز نیز دشمنان ملت ایران به‌دنبال آن هستند که با جنگ شناختی، تحریف واقعیت‌ها، عملیات رسانه‌ای، فشار اقتصادی و ایجاد دوقطبی‌های کاذب، سرمایه اجتماعی کشور را تضعیف کنند.

وی افزود: دشمن زمانی موفق می‌شود که جامعه قدرت تشخیص خود را از دست بدهد. اگر بصیرت در جامعه وجود داشته باشد، حتی پیچیده‌ترین عملیات روانی نیز اثرگذاری خود را از دست خواهد داد. بصیرت یعنی اینکه انسان بداند در هر حادثه‌ای چه کسی از اختلاف، ناامیدی و التهاب سود می‌برد و چه کسی هزینه آن را می‌پردازد.

این مدرس حوزه و دانشگاه تأکید کرد: یکی از مهم‌ترین درس‌های امام سجاد(ع) این است که احساسات بدون آگاهی نمی‌تواند جامعه را نجات دهد. جامعه‌ای موفق خواهد بود که در کنار ایمان، از تحلیل صحیح، شناخت دشمن و قدرت تشخیص نیز برخوردار باشد.

ولایت؛ ستون خیمه وحدت

وی با بیان اینکه عاشورا نتیجه فاصله گرفتن جامعه از امام حق بود، اظهار کرد: بسیاری از مردم کوفه مسلمان بودند، نماز می‌خواندند و حتی قرآن تلاوت می‌کردند، اما در بزنگاه تاریخی، قدرت تشخیص خود را از دست دادند. این همان خطری است که هر جامعه‌ای را تهدید می‌کند.

صادقی افزود: حرکت در مسیر ولایت، صرفاً یک شعار نیست، بلکه عامل حفظ انسجام، جلوگیری از تفرقه و ایجاد وحدت در جامعه است. هرچه پیوند مردم با محور وحدت مستحکم‌تر باشد، دشمن برای نفوذ و ایجاد شکاف با دشواری بیشتری روبه‌رو خواهد شد.

وی ادامه داد: در شرایط کنونی که جمهوری اسلامی ایران با فشارهای سیاسی، امنیتی، اقتصادی و رسانه‌ای قدرت‌های استکباری و رژیم صهیونیستی مواجه است، حفظ انسجام ملی یک ضرورت راهبردی است. اختلاف‌نظر طبیعی است، اما نباید اجازه داد این اختلاف‌ها به شکاف اجتماعی تبدیل شود؛ زیرا دقیقاً همان نقطه‌ای است که دشمن برای آن سرمایه‌گذاری می‌کند.

مقاومت فقط در میدان نبرد معنا ندارد

این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه مقاومت مفهومی چندبعدی است، گفت: مقاومت تنها به معنای حضور در میدان نظامی نیست؛ حفظ امید، افزایش آگاهی عمومی، تقویت اعتماد اجتماعی، تلاش برای پیشرفت علمی، مقابله با شایعات، حفظ وحدت و جلوگیری از ناامیدی نیز جلوه‌هایی از مقاومت ملی است.

وی افزود: امام سجاد(ع) به ما آموخت که حتی اگر همه ابزارهای ظاهری قدرت از انسان گرفته شود، باز هم می‌توان با منطق، اخلاق، علم، تربیت و روشنگری، مسیر تاریخ را تغییر داد.

جامعه‌ای که حقیقت را بشناسد، شکست نمی‌خورد

صادقی در پایان با بیان اینکه بزرگ‌ترین میراث امام سجاد(ع) تربیت انسان‌های آگاه بود، گفت: امروز نیز اگر بخواهیم از گردنه‌های دشوار عبور کنیم، باید بیش از هر چیز سرمایه بصیرت را افزایش دهیم. جامعه‌ای که حقیقت را بشناسد، فریب تبلیغات دشمن را نخورد، اختلاف‌ها را به تقابل تبدیل نکند، بر محور ولایت و منافع ملی حرکت کند و انسجام خود را حفظ کند، در برابر هیچ فشار و تهدیدی شکست نخواهد خورد.

وی بیان کرد: سالروز شهادت امام سجاد(ع) یادآور این حقیقت است که گاهی سرنوشت یک ملت نه در میدان جنگ، بلکه در میدان شناخت، آگاهی و حفظ وحدت رقم می‌خورد؛ همان میدانی که امام چهارم شیعیان با صبر، حکمت و جهاد تبیین، آن را به مدرسه‌ای ماندگار برای همه تاریخ تبدیل کرد.