کلام پاک قابلیت صعود به درگاه الهی دارد

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری مفسر قرآن کریم و صاحب تفسیر مشکاة، در سلسله جلسات مجازی تفسیر قرآن کریم که از طریق کانال‌های منتسب به او منتشر می‌شود، با اشاره به آیات قرآن درباره استقامت در مسیر توحید اظهار کرد: در آیه «إِنَّ الَّذینَ قالوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقاموا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ»؛ کسانی که به ربوبیت خدای متعال ایمان آورده و این اعتقاد توحیدی را در وجود خود تثبیت کرده‌اند در واقع تربیت الهی را سرلوحه زندگی خود قرار داده‌اند و با تمسک به هدایت وحی و تعالیم بزرگان الهی در این مسیر استقامت می‌ورزند.

 

وی افزود: خداوند به برخی ویژگی‌ها و رفتارهای کسانی که در این مسیر پایدارند اشاره می‌کند و می‌فرماید: «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صالِحًا وَ قالَ إِنَّنی مِنَ الْمُسْلِمین». بر اساس این آیه کسی در گفتار نیکوتر از آن فردی نیست که مردم را به سوی خدا دعوت می‌کند، عمل صالح انجام می‌دهد و هویت خویش را در چارچوب اسلام تعریف می‌کند.

 

انصاری ادامه داد: نخستین عرصه ارتباط میان انسان‌ها ارتباط کلامی است که یکی از مهم‌ترین امتیازات انسان است و موجب شکل‌گیری قابلیتی بر پایه اندیشه و تفکر می‌شود. از همین رو در قرآن از واژه «بیان» استفاده شده که گستره‌ای فراتر از نطق دارد؛ «الرَّحْمَنُ، عَلَّمَ الْقُرْآنَ، خَلَقَ الْإِنْسانَ، عَلَّمَهُ الْبَیان».

 

وی با بیان اینکه سخن و گفتار نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر ایمان، هدایت و سعادت انسان دارد، تصریح کرد: در قرآن برای کلام دو ویژگی مهم ذکر شده است. نخست نیکویی سخن است؛ به این معنا که گفتار می‌تواند دارای حسن باشد و یا در مقابل دچار قبح و زشتی شود. از همین رو در توصیه حضرت موسی(ع) به بنی‌اسرائیل آمده است: «قولوا لِلناس حسناً»؛ با مردم به نیکی سخن بگویید.

 

این مفسر قرآن کریم افزود: هنگامی که این توصیه به پیامبر اسلام(ص) گفته می‌شود سطح آن بالاتر می‌رود، چنان‌که در قرآن آمده است: «قُلْ لِعِبادِی یَقُولُوا الَّتِی هِیَ أَحْسَن»؛ در اینجا تعبیر «أَحْسَن» نشان‌دهنده بالاترین مراتب نیکویی در گفتار است به این معنا که نه‌تنها سخن نیک بگویید بلکه بهترین و نیکوترین آن را برگزینید.

 

انصاری دومین ویژگی مهم کلام در قرآن را طیب بودن دانست و بیان کرد: در آیه «إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ» سخن پاک و طیب به عنوان گفتاری معرفی می‌شود که قابلیت صعود و پذیرش نزد خداوند را دارد؛ در مقابل، سخنان خبیث و ناپاک قرار می‌گیرد.

 

وی با اشاره به برخی تفاسیر درباره آیه «الطَّیِّباتُ لِلطَّیِّبینَ وَ الْخَبِیثاتُ لِلْخَبِیثین» در سوره نور اظهار کرد: شماری از مفسران این آیه را ناظر به سنخیت میان انسان و سخن او دانسته‌اند؛ به این معنا که انسان‌های پاک، سخنان پاک و طیب بر زبان می‌آورند و انسان‌های آلوده نیز سخنان ناپاک و زشت؛ به تعبیر معروف، از کوزه همان برون تراود که در اوست.

 

انصاری با تأکید بر اینکه پیروان قرآن و کسانی که در مسیر «ثُمَ استَقاموا» قرار دارند باید به انضباط کلامی پایبند باشند، گفت: حسن گفتار در قرآن پیش از هر چیز ناظر به محتواست؛ یعنی سخنی که در آن پسندیدگی و شایستگی وجود داشته باشد و از لغو، بیهودگی و ناپسندی به دور باشد. در عین حال، قالب و شیوه بیان نیز باید نیکو و زیبا باشد؛ چنان‌که خداوند نیز قرآن را در بهترین قالب‌های بیانی نازل کرده و می‌فرماید: «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ».