حضرت زینب(س)؛ معمار بیداری پس از عاشورا
یک پژوهشگر دینی با تبیین ابعاد کنشگری اجتماعی و تاریخی حضرت زینب(س) گفت: اگر عاشورا چهره خون و شهادت بود، زینب کبری(س) چهره فریاد، آگاهیبخشی و مدیریت بحران آن بود؛ بانویی که پیام کربلا را از قتلگاه تا کوفه، شام و تاریخ امتداد داد و راوی پیروزی حقیقی جبهه حق برای جهان شد.
به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، اولین نشست از سلسلهنشستهای برخط «فراسوی رنج؛ تحلیل مدیریت راهبردی و جهاد تبیین در گفتمان عاشورایی حضرت زینب(س)» با موضوع واکاوی الگوی مدیریت راهبردی حضرت زینب(س) در مواجهه با چالشهای اجتماعی معاصر، عصر امروز، ۹ تیرماه، به همت معاونت پژوهش مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران استان اصفهان و با همکاری پژوهشکده الهیات و خانواده دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان برگزار شد.
در این نشست، عفت رمضانیان، پژوهشگر دینی با تأکید بر اینکه امروز زنان در کنشگری اجتماعی خود نیازمند تأسی به سیره حضرت زینب(س) هستند، اظهار کرد: زینب کبری(س) نهتنها مرکز و مدار اصلی خانواده بود، بلکه در بطن اجتماع نیز با آگاهی، شجاعت و تحلیل دقیق شرایط، مسیر تاریخ را تغییر داد.
وی با بیان اینکه قیام عاشورا با خون امام حسین(ع) آغاز شد و با صدای حضرت زینب(س) به اوج رسید، اضافه کرد: قدرت کلام و ایمان حضرت زینب(س) در خطبههای کوفه و شام، نقاب از چهره ظلم برداشت و حقیقت نهضت حسینی را برای تاریخ تثبیت کرد. این کنشگری، نه از جنس قدرت فیزیکی، بلکه مبتنی بر آگاهی، ایمان و مسئولیتپذیری بود.
این پژوهشگر دینی افزود: زینب(س) شخصیتی تاریخی نیست، بلکه یک مکتب است؛ مکتبی برای تربیت زنانی که در دنیای امروز آگاه، مسئول و کنشگر باشند.
وی به تبیین نگاه اسلام نسبت به جایگاه اجتماعی زنان پرداخت و گفت: اسلام برخلاف بعضی از جریانهای فکری که یا زن را در حاشیه نگاه میدارند و یا با نگاه فمینیستی سعی در همسانسازی او با مردان دارند، بر حفظ ابعاد زنانه در کنار نقشآفرینی مستقیم اجتماعی تأکید دارد.
رمضانیان با اشاره به دوگانه نقش غیرمستقیم در خانواده و نقش مستقیم در جامعه تصریح کرد: در مکتب زینبی، این دو نقش مکمل یکدیگرند. حضرت زینب(س) در حالی که در زمینه مدیریت خانواده و تربیت فرزندان، نمونه کامل عفت و صبر بود، در عرصه عمومی نیز در مقام عقیله بنیهاشم و مرجع آگاهیبخشی به زنان مدینه، نقشی راهبردی ایفا کرد.
مدیریت بحران و آمادگی برای مسئولیت
وی با واکاوی حوادث شب عاشورا، به تبیین پیشنیازهای کنشگری اجتماعی پرداخت و ادامه داد: امام حسین(ع) در شب عاشورا، حضرت زینب(س) را برای پذیرش مسئولیت بزرگ فردا آماده کردند. این رویداد به ما میآموزد که ورود زن به عرصه اجتماع، نیازمند دو پیشنیاز اساسی است: نخست، تقویت ابعاد انسانی (معرفت، توحید و معاد) و دوم، مدیریت عواطف و احساسات زنانه.
این پژوهشگر دینی با اشاره به شهادت فرزندان حضرت زینب(س) در کربلا، ایشان را الگوی صبر، استقامت و پرچمدار عزت و شرف دانست و تأکید کرد: درسهای مدیریت اجتماعی حضرت زینب(س) در مقابله با بحرانها، همچنان بهترین راهنما برای زنان جوامع اسلامی در عصر حاضر است.
وی با تأکید بر اینکه حضور حضرت زینب(س) در گودال قتلگاه صرفاً حضوری عاطفی نبود، افزود: زمانی که حضرت در گودال قتلگاه خطاب به عمر سعد فرمودند: آیا اباعبدالله(ع) کشته شود و تو نگاه کنی، با جاریشدن اشکهای عمر سعد، شکست روانی دشمن در اوج پیروزی ظاهریاش رقم خورد. ایشان با این اقدام و همچنین با پرسش آیا در میان شما مسلمانی نیست، مشروعیت دینی دشمن را زیر سؤال بردند.
رمضانیان همچنین با اشاره به نقش محافظتی حضرت در خیمهها اضافه کرد: هنگامی که دشمن قصد جان امام سجاد(ع) را داشت، حضرت زینب(س) با شجاعت تمام خود را سپر جان امام کرد و با این اقدام، ضمن حفظ جان حجت خدا، مانع فروپاشی کامل جبهه هدایت شد.
وی با تبیین فلسفه اسارت اهل بیت(ع) گفت: امام حسین(ع) با علم به خفقان حاکم بر شام و نفوذ بنیامیه در آن منطقه، مسیری طراحی کردند که بهواسطه آن، اهل بیت(ع) در پوشش اسرا وارد شام شوند. این اسارت آگاهانه، درواقع نوعی کنشگری بزرگ برای شکستن حصار تبلیغاتی دشمن و رساندن صدای حق به مردم بود؛ کاری که از مردان جنگی در میدان نبرد برنمیآمد و فقط به دست زنان این قافله قابل تحقق بود.
این پژوهشگر ادامه داد: امام حسین(ع) هدف خود را امر به معروف، نهی از منکر و معرفی اسلام حقیقی بیان کردند؛ اما این هدف در دو بخش نبرد (مردان) و پیامرسانی (زنان) تقسیم شد تا واقعه کربلا در تاریخ جاودانه شود.
«ما رأیتُ إلّا جمیلاً»؛ قله صبر و تدبیر در بحران
وی به حادثه دربار عبیدالله بن زیاد اشاره کرد و گفت: وقتی عبیدالله با کنایه از رسوایی خاندان پیامبر(ص) سخن گفت، پاسخ کوبنده حضرت زینب(س) که فرمودند: «ما رأیتُ إلّا جمیلاً؛ جز زیبایی ندیدم»، نقطه عطف مدیریت بحران ایشان بود. این جمله، اوج صبر جمیل و نگاه توحیدی ایشان را نشان میدهد که میتواند در مواجهه با سختترین آسیبهای اجتماعی، الگوی زنان امروز باشد.
رمضانیان به مؤلفههای لازم برای کنشگری اجتماعی زنان با الهام از سیره حضرت زینب(س) اشاره کرد و افزود: استقلال شخصیتی در کنار همراهی با ولی زمان، دینمداری و استناد به مبانی الهی، صبر و شکیبایی در مواجهه با سختیها، برخورداری از عقل، تدبیر و بصیرت در تصمیمگیریها و نیز فصاحت و بلاغت در بیان حقیقت، از مهمترین ویژگیهایی است که میتواند زنان را در ایفای نقشهای اجتماعی و فرهنگی یاری کند. حضرت زینب(س) با بهرهگیری از همین مؤلفهها توانستند در خطبههای کوفه و شام افکار عمومی را آگاه و در برابر تحریفها و تبلیغات دشمن ایستادگی کنند.
وی تأکید کرد: زنان جامعه ما باید با الهام از این الگوی کامل، آگاهی خود را نسبت به رسالتهای اجتماعیشان افزایش دهند و با شجاعت برخاسته از ایمان، در میدانهای مقابله با بحرانها و چالشهای عصر حاضر نقشآفرینی کنند.
این پژوهشگر با اشاره به مدیریت حضرت زینب(س) در مسیر اسارت اظهار کرد: در طول حرکت کاروان اسرا، هر جا که بحرانی ایجاد میشد یا خطری متوجه اهل بیت(ع) بود، حضرت زینب(س) با تدبیر و مدیریت خود آن چالش را کنترل و از فروپاشی روحی و اجتماعی کاروان جلوگیری میکردند.
وی با اشاره به حضور اسرا در مجلس یزید گفت: در آن مجلسی که دل شیعیان را به درد آورد، حضرت زینب(س) با سخنانی بیدارگرانه، وجدانهای خفته را مخاطب قرار دادند. ایشان خطاب به حاضران فرمودند: آیا این عدالت است که زنان و دختران خود را در پس پرده عزت نگه دارید، اما دختران پیامبر(ص) را در برابر دیدگان مردم و در چنین وضعیتی در میان مجلس حاضر کنید؟
رمضانیان افزود: این سخنان کوبنده، افکار عمومی را متوجه ظلمی کرد که بر خاندان پیامبر(ص) رفته بود و درواقع، بخشی از رسالت بزرگ حضرت زینب(س) در افشای چهره واقعی حکومت اموی را محقق کرد.
وی با اشاره به نقش حضرت زینب(س) پس از بازگشت به مدینه بیان کرد: حضرت زینب(س) پس از واقعه کربلا نیز از رسالت آگاهیبخشی خود دست نکشیدند و با روشنگری درباره حقیقت عاشورا، پیام مکتب امام حسین(ع) را در جامعه منتشر کردند.
این پژوهشگر دینی ادامه داد: به همین دلیل است که در ادبیات و فرهنگ شیعی گفته میشود، کربلا در کربلا میماند، اگر زینب نبود. چراکه اگر پیامرسانی و روشنگری حضرت زینب(س) نبود، ممکن بود واقعه عاشورا در همان صحرای کربلا محدود بماند.
وی با بیان اینکه تاریخ عاشورا دو چهره دارد، گفت: یک چهره آن، خون، شهادت و ایثار است و چهره دیگر، فریاد و بیدارگری؛ فریادی که پس از شهادت امام حسین(ع) و یارانش از سوی حضرت زینب(س) بلند شد.
رمضانیان با اشاره به دیدگاه برخی علمای شیعه درباره جایگاه حضرت زینب(س) تصریح کرد: برخی از بزرگان، از جمله آیتالله خویی در آثار خود، از حضرت زینب(س) با عنوان شریک نهضت امام حسین(ع) یاد کردهاند؛ به این معنا که در عظمت و نتایج قیام عاشورا، آن حضرت سهمی بزرگ دارند.
وی همچنین به روایت گفتوگوی ابنعباس و محمد بن حنفیه با امام حسین(ع) اشاره کرد و گفت: وقتی از امام پرسیدند چرا زنان را در این سفر همراه میبرید، ایشان فرمودند اراده الهی بر آن قرار گرفته است که آنان در مسیر پس از کربلا به اسارت درآیند تا پیام این قیام را به مردم کوفه و شام برسانند.
تجلی دینداری در اوج مصیبت
این پژوهشگر دینی با اشاره به مناجات حضرت زینب(س) در گودال قتلگاه بیان کرد: در اوج مصائب، آن حضرت با خداوند مناجات کردند و فرمودند: «اللهم تقبّل منّا هذا القربان القلیل؛ خدایا این قربانی اندک را از ما بپذیر.» این جمله نشاندهنده اوج دینداری و ارتباط معنوی حضرت زینب(س) با پروردگار در سختترین لحظات زندگی است.
وی با اشاره به سخن امام سجاد(ع) درباره حضرت زینب(س) ادامه داد: امام سجاد(ع) درباره ایشان فرمودند: تو دانایی هستی که معلمی نداشتی و فهمیدهای هستی که کسی به تو چیزی نیاموخته است؛ تعبیری که بیانگر جایگاه علمی و معنوی این بانوی بزرگوار است.
رمضانیان حضرت زینب(س) را الگویی کامل برای زنان مسلمان دانست و گفت: در تاریخ معاصر نیز میتوان نمونههایی از این الگو را در میان مادران شهدای دفاع مقدس مشاهده کرد؛ زنانی که با الهام از شخصیتهایی چون حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س)، در مقاطع حساس تاریخ نقشآفرینی کردند.
وی تصریح کرد: زنان جامعه امروز نیز میتوانند با الگوگیری از این سیره، در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و دینی نقشآفرینی و با بصیرت، دینداری و شجاعت در مسیر ارزشها حرکت کنند.
انتهای پیام
