محمدعلی انصاری مطرح کرد
«وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ»؛ تصویر ذلت و پشیمانی زیانکاران در قیامت
صاحب تفسیر مشکاة با تبیین آیات سوره غاشیه، از تعبیر «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ» به عنوان ترسیمگر سیمای ذلت و پشیمانی زیانکاران در قیامت یاد کرد و گفت: در آن روز، حالات درونی و کیفیت عملکرد انسان در دنیا به وضوح در چهرهها متجلی میشود و نشان میدهد کسانی که بدون توجه به صراط الهی تمام عمر را در مسیرهای انحرافی به تکاپو پرداختهاند، جز رنج و فرسودگی دستاورد دیگری نخواهند داشت.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن کریم و صاحب تفسیر مشکاة، در سلسله جلسات مجازی تفسیر قرآن کریم که از طریق کانالهای منتسب به وی منتشر میشود، با اشاره به آیات ابتدایی سوره غاشیه اظهار کرد: سوره مبارکه غاشیه از جمله سورههایی است که پیش از هجرت پیامبر اکرم(ص) نازل شده و در شمار سورههای مکی قرار میگیرد که آیات آن از نظر ساختار و قالب کوتاه، آهنگین و کوبنده و از نظر محتوایی بیشتر به تقویت و تثبیت مبانی اعتقادی میپردازند.وی ادامه داد: محور اصلی سورههای مکی، طرح و تبیین مباحث بنیادین اعتقادی همچون توحید، معاد و گاه مسئله نبوت است و سوره غاشیه نیز همین ویژگیها را در خود دارد و در آن بیشتر به مسئله قیامت و سرنوشت انسانها در آن روز پرداخته شده است و در کنار آن اشاراتی به توحید و بهصورت ضمنی به جایگاه پیامبر اکرم(ص) نیز دیده میشود.
انصاری با قرائت آیات ابتدایی این سوره «هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ، وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ، عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ، تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً، تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ» گفت: در آغاز ورود به تفسیر این سوره، مناسب است به برخی روایات درباره فضیلت قرائت آن اشاره شود. در روایتی که از پیامبر اکرم(ص) نقل شده و شیعه و اهل سنت آن را روایت کردهاند، آمده است: «مَن قَرَأَهَا حَاسَبَهُ اللَّهُ حِسَابًا يَسِيرًا»؛ هر کس سوره غاشیه را قرائت کند، خداوند در قیامت حساب او را آسان خواهد گرفت.
وی افزود: در روایت دیگری از امام صادق(ع) آمده است «مَن أَدْمَنَ قِرَاءَةَ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ فِي فَرِيضَةٍ أَوْ نَافِلَةٍ غَشَّاهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَآتَاهُ الْأَمْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عَذَابِ النَّارِ»؛ هر کس بر قرائت این سوره در نمازهای واجب یا مستحب مداومت داشته باشد، خداوند او را در دنیا و آخرت در پوشش رحمت خویش قرار میدهد و در روز قیامت از عذاب آتش به او امنیت میبخشد.
این مفسر قرآن با تأکید بر اینکه مراد از قرائت در این روایات صرف خواندن الفاظ نیست، تصریح کرد: در ادبیات روایی، قرائت قرآن زمانی ارزشمند است که همراه با تدبر، تفکر، استمرار و عمل به مضامین آیات باشد. بنابراین فضیلتهایی که برای تلاوت سورههای قرآن بیان شده ناظر به قرائتی است که آموزههای قرآن را وارد صحنه زندگی انسان کند.
انصاری گفت: خداوند این سوره را با جملهای پرسشی آغاز میکند: «هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ». روشن است که این پرسش، استفهام حقیقی نیست؛ زیرا خداوند متعال برای آگاهی از چیزی سؤال نمیکند. این شیوه بیان در قرآن برای جلب توجه مخاطب و آمادهسازی ذهن او نسبت به موضوعی مهم به کار میرود. در واقع این پرسش نوعی هشدار و توجه دادن به مسئله قیامت است تا ذهن مخاطب نسبت به آن حساس شود.
وی افزود: واژه حدیث در این آیه به معنای خبر و سخن است اما در خود این واژه مفهوم تازگی نیز نهفته است؛ یعنی سخنی که برای انسانها تازه و ناشناخته است. مسئله قیامت نیز دقیقاً از همین سنخ است زیرا انسان از طریق تجربه، عقل یا حتی مکاشفههای شخصی نمیتواند به شناخت دقیق و قابل اعتمادی از جزئیات عالم قیامت دست یابد.
این مفسر قرآن ادامه داد: قرآن کریم تأکید میکند که علم قیامت نزد خداوند است؛ «وَعِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ». بنابراین تنها راه آگاهی از حقیقت قیامت، گزارش الهی از طریق وحی است. از این رو قرآن از آن به عنوان حدیث یاد میکند؛ یعنی خبری تازه که تنها از سوی خداوند در اختیار انسان قرار میگیرد.
انصاری درباره واژه غاشیه بیان کرد: این کلمه از ریشه غشیان به معنای پوشاندن و فراگرفتن است. در زبان عربی، هنگامی که چیزی به صورت کامل و فراگیر چیزی را بپوشاند، از این ماده استفاده میشود. حتی در توصیف شب نیز گاه از تعبیر «اللیلة الغاشیة» استفاده میشود؛ شبی که تاریکی آن همهجا را فرا میگیرد.
وی ادامه داد: از همین رو قیامت را غاشیه نامیدهاند؛ زیرا حادثهای فراگیر است که همه انسانها را دربرمیگیرد و هیچکس از آن مستثنا نیست. قرآن کریم در آیات مختلف به این فراگیری اشاره کرده است؛ از جمله میفرماید: «حَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا»؛ همه انسانها گرد آورده میشوند و هیچکس از این واقعه بیرون نخواهد ماند.
صاحب تفسیر مشکاة با اشاره به ادامه آیات این سوره گفت: پس از طرح این پرسش، قرآن به توصیف وضعیت انسانها در قیامت میپردازد و آنان را به دو گروه تقسیم میکند. در آیات ابتدایی از گروهی سخن میگوید که سرنوشت شقاوتآمیز دارند: «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ، عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ».
وی بیان کرد: تعبیر وجوه در این آیات به معنای چهرههاست اما مقصود در حقیقت خود انسانها است. قرآن از چهره یاد میکند زیرا حالات درونی انسانها در قیامت در سیمای آنها آشکار میشود. همانگونه که در فرهنگ فارسی نیز گاهی از افراد برجسته به عنوان «چهرهها» یاد میکنیم.
انصاری افزود: در آن روز چهرههایی خاشع و فرو افتادهاند؛ یعنی نشانههای ذلت، شکست و پشیمانی در سیمای آنان آشکار است. این افراد در دنیا بسیار تلاش کردند اما تلاش آنان در مسیر الهی نبوده است. تعبیر «عاملة ناصبة» به همین معنا اشاره دارد؛ یعنی کار و تلاش فراوانی داشتند اما نتیجه آن چیزی جز رنج و خسران برای آنان نبوده است.
وی ادامه داد: قرآن کریم در آیهای دیگر درباره چنین افرادی میفرماید: «هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا»؛ آیا شما را از زیانکارترین انسانها آگاه کنیم؟ کسانی که در زندگی دنیا تلاش فراوان داشتند، اما تلاش آنان در مسیر گمراهی بوده و گمان میکردند کار نیک انجام میدهند.
این مفسر قرآن کریم تصریح کرد: هنگامی که اعمال انسان در مسیر هدایت الهی نباشد هرچند ظاهر آن پرکار و پرزحمت باشد در نهایت نتیجهای جز خسران نخواهد داشت. قرآن درباره این اعمال میفرماید: «وَقَدِمْنَا إِلَىٰ مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا»؛ یعنی اعمال آنها در قیامت همچون غبار پراکندهای خواهد بود که هیچ اثر و فایدهای ندارد.
انصاری با اشاره به سرانجام این گروه در قیامت گفت: قرآن کریم میفرماید: «تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً»؛ آنها وارد آتشی بسیار سوزان خواهند شد. واژه حامیه از ریشه حمی به معنای شدت حرارت است و بیانگر شدت عذاب و سوزندگی آتش دوزخ است.
وی افزود: در ادامه آیات، قرآن از نوشیدنی آنان نیز سخن میگوید و میفرماید: «تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ»؛ از چشمهای بسیار سوزان به آنان نوشانده میشود. این توصیفها برای آن است که انسان بداند مسیر زندگی دنیوی او چه تأثیری بر سرنوشت اخرویاش خواهد داشت.
صاحب تفسیر مشکاة اظهار کرد: سوره غاشیه با طرح این تصاویر روشن از قیامت در واقع میخواهد انسان را متوجه حقیقتی بزرگ کند و او را به بازنگری در مسیر زندگی فراخواند؛ چراکه سرنوشت انسان در قیامت نتیجه مستقیم باورها، نیتها و اعمال او در زندگی دنیا خواهد بود.
انتهای پیام 
