بازخوانی مسئولیت روشنفکری؛ میان ادعا و آزمون تاریخ
به قلم منوچهر صابر، پژوهشگر و مدرس دانشگاه:
در ساختار اجتماعی هر ملت، دانشگاه و جریانهای روشنفکری همواره به عنوان وجدان بیدار و معیار عدالت شناخته میشوند. انتظار عمومی این است که دانشگاه، فراتر از بحثهای نظری، در بزنگاههای تاریخی نشان دهنده پویایی، آگاهی و حساسیت اخلاقی جامعه باشد.
نگاهی به تاریخ نزدیک تحولات اجتماعی نشان میدهد که در دورههایی، بخشهایی از بدنه دانشگاهی با سرعت و صراحتی مثال زدنی، خود را در میدان واکنش قرار میدادند. صدور بیانیههایی با امضاهای پرشمار در آن مقاطع به عنوان رسالت روشنفکری و دغدغهمندی علمی تفسیر میشد.
اما امروز در مواجهه با واقعیتهای تلخ پیش رو، شکاف عمیقی میان انتظارات جامعه و واکنشهای دانشگاه احساس میشود؛ در حالی که میلیونها نفر از مردم شریف این سرزمین در میدانهای عمومی، عزادار شهادت رهبران، دانشمندان و بیگناهان هستند و با تمام وجود، خونخواهی امنیت ملی را فریاد میزنند، سکوتی سنگین و پرسش برانگیز بر فضای آکادمیک حاکم شده است.
این ناهمگونی پرسش بنیادینی را در افکار عمومی برمیانگیزد که چگونه است که در گذشته برای موضوعاتی که حتی بخش محدودی از جامعه را درگیر میکرد، هزاران واکنش از سوی مدعیان روشنفکری منتشر میشد، اما امروز در برابر تهاجم آشکار دشمن به کیان کشور و شهادت عزیزان ملت، گویی جامعه علمی در خواب زمستانی فرو رفته است؟
اگر معیار واکنش حقوق انسان و کرامت بشر باشد، این معیار نباید گزینشی و وابسته به جهتگیریهای سیاسی باشد. وقتی تفاوت حجم واکنشها در برابر حوادث مختلف به چشم میآید، این گمانه در جامعه تقویت میشود که آن کنشگریهای گذشته، نه از سر درد مردم، بلکه بر اساس مصلحتهای موقتی بوده است.
روشنفکری واقعی در آزمون سخت عدالت در معیارها معنا مییابد. اگر دانشگاه در روزهایی که ملت در اوج سوگ و مقاومت است، نتواند صدای واحد و اخلاقی خود را برای محکومیت جنایات دشمن نشان دهد، اعتبار علمی و مرجعیت اخلاقی خود را به خطر میاندازد.
امروز بیش از هر زمان دیگر جامعه از دانشگاه انتظار دارد که در کنار تحلیل و تئوری، نشانهای از تعهد، شجاعت اخلاقی و مسئولیت ملی نیز از خود نشان دهد. سکوت در چنین روزهایی تنها یک موضع نگرفتن ساده نیست؛ گاهی خود به نشانهای تاریخی تبدیل میشود. تاریخ دانشگاه را فقط با کتابها، کلاسها و نظریههایش قضاوت نخواهد کرد، بلکه با حضور یا غیبتش در لحظههایی داوری میکند که وجدان یک ملت به صدا درآمده است.
دانشگاه اگر میخواهد همچنان مرجع اعتماد، آگاهی و اخلاق باشد، باید در برابر دردهای بزرگ ملت، صدایی روشن، صادق و بی تبعیض داشته باشد. این صدا نه برای هیاهو، بلکه برای حفظ کرامت علم، حرمت انسان و پاسداشت حقیقت است.
وقتی حقیقت از نفس افتاده در غبار
خاموشی اهل قلم، خود حکایتی است
در لحظههای سخت، نه گفتار پرصدا
ایستادن کنار حق، نشان شرافتی است.
انتهای پیام
