روایتی تازه از مساجد معاصر اصفهان در مجموعه کتاب «راز نو»

مجتبی شاه‌مرادی دبیر مجموعه کتاب «راز نو؛ هجده دیدار با مساجد معاصر اصفهان» در گفت‌وگو با ایکنا از اصفهان، با اشاره به انتشار این کتاب اظهار کرد: «راز نو» صرفاً مجموعه مقاله یا معرفی بناهای مذهبی نیست، بلکه تلاشی برای ثبت بخشی از حافظه فرهنگی و اجتماعی اصفهان است؛ حافظه‌ای که در کالبد مساجد معاصر این شهر شکل گرفته، اما تاکنون کمتر مورد توجه پژوهشگران، نهادهای فرهنگی و حتی افکار عمومی قرار گرفته است.

وی افزود: انگیزه شکل‌گیری این کتاب، رخدادی بود که تابستان دو سال گذشته، جامعه فرهنگی اصفهان را تحت‌تأثیر قرار داد؛ تخریب مسجد کازرونی عباس‌آباد. این اتفاق نشان داد که هنوز شناخت کافی نسبت به ارزش میراث معماری معاصر در کشور وجود ندارد و بسیاری از بناهایی که بخشی از هویت جمعی شهر را شکل داده‌اند، صرفاً به‌دلیل آنکه چند صد سال قدمت ندارند، از دایره توجه و حفاظت خارج می‌شوند.

دبیر مجموعه کتاب «راز نو» با بیان اینکه میراث معاصر، یکی از مهم‌ترین حوزه‌های مغفول در مطالعات میراث فرهنگی ایران است، تصریح کرد: معماری معاصر، ادامه طبیعی تاریخ معماری ایران محسوب می‌شود و نمی‌توان تاریخ یک شهر را فقط در بناهای کهن آن خلاصه کرد. شهر همچنان در حال تولید میراث است و بناهایی که در دهه‌های اخیر ساخته شده‌اند نیز بخشی از هویت تاریخی نسل‌های امروز و آینده به‌شمار می‌روند.

وی ادامه داد: مساجد معاصر اصفهان نمونه‌ای روشن از این تداوم تاریخی هستند. این بناها ضمن حفظ پیوند با سنت هزار ساله مسجدسازی اصفهان، روایتگر تحول زبان معماری، هنر، نیازهای اجتماعی و حتی تغییرات فرهنگی جامعه معاصر نیز هستند و از همین منظر، ارزش مستندسازی و مطالعه دارند.

شاه‌مرادی با اشاره به روند شکل‌گیری این اثر بیان کرد: در مرحله نخست، ۲۵ مسجد شاخص معاصر اصفهان که عمدتاً پس از سال ۱۳۲۰ ساخته شده‌اند، انتخاب و هر مسجد به یکی از نویسندگان و پژوهشگران سپرده شد تا براساس نگاه تخصصی و تجربه شخصی خود درباره آن بنویسد. در نهایت، پس از بررسی آثار، ۱۸ روایت برای انتشار در جلد نخست کتاب برگزیده شد.

وی افزود: آنچه این کتاب را از بسیاری آثار مشابه متمایز می‌کند، نگاه چندصدایی آن است. در این اثر تلاش نشده روایتی واحد و رسمی از مساجد ارائه شود، بلکه نویسندگان با پیشینه‌های علمی، فرهنگی و حرفه‌ای متفاوت، از منظرهای گوناگون به این بناها نگریسته‌اند و همین تنوع روایت، تصویری کامل‌تر از جایگاه مساجد معاصر در زندگی امروز شهروندان ارائه می‌دهد.

دبیر مجموعه کتاب «راز نو» با تأکید بر اینکه ارزش یک مسجد فقط به معماری یا تزئینات آن محدود نمی‌شود، گفت: بسیاری از این بناها محل شکل‌گیری خاطرات جمعی، آیین‌های مذهبی، مناسبات اجتماعی و تجربه‌های عاطفی چند نسل از شهروندان هستند و اگر این خاطره‌ها ثبت نشود، با از میان رفتن کالبد بنا، بخش مهمی از حافظه فرهنگی شهر نیز از دست خواهد رفت.

آغازگر جریانی تازه در نشر میراث معاصر

وی با بیان اینکه کتاب «راز نو» می‌تواند آغازگر جریانی تازه در حوزه نشر میراث معاصر باشد، اظهار کرد: در سال‌های اخیر آثار ارزشمندی درباره بناهای تاریخی اصفهان منتشر شده است، اما معماری معاصر همچنان سهم اندکی در تولیدات پژوهشی و انتشاراتی کشور دارد. امیدواریم انتشار این کتاب، زمینه تولید آثار مشابه درباره دیگر بناهای ارزشمند معاصر در اصفهان و سایر شهرهای ایران را فراهم کند.

شاه‌مرادی همچنین از برنامه‌ریزی برای ادامه این طرح خبر داد و افزود: کتاب حاضر را نباید پایان راه دانست؛ روایت‌های دیگری نیز درباره مساجد معاصر اصفهان تولید شده که امکان انتشار آن‌ها در جلد نخست فراهم نشد و امیدواریم در ادامه این مسیر بتوانیم مجموعه کامل‌تری از این پژوهش‌ها را منتشر کنیم.

وی با اشاره به اهمیت حضور نویسندگان در این طرح بیان کرد: این اثر حاصل همکاری جمعی از نویسندگان، پژوهشگران و اهالی فرهنگ است که هر یک با زبان، تجربه و نگاه خود به سراغ یکی از مساجد رفته‌اند. همین مشارکت گسترده سبب شده تا کتاب علاوه بر ارزش پژوهشی، واجد ابعاد ادبی، اجتماعی و فرهنگی نیز باشد.

دبیر مجموعه کتاب «راز نو» اضافه کرد: این کتاب با همکاری علی عطریان و کوروش دیباج و با جستارها و روایت‌هایی از ۱۸ نویسنده و پژوهشگر (وحید آقایی، هادی امامی، زینب تاج‌الدین، سهیلا دیباجی، کوروش دیباج، مصطفی حیدری، احسان راطبی، الهه رضایی، محمدرضا رهبری، علی شجاعی اصفهانی، شهاب شهیدانی، محمود فروزبخش، فاطمه کلباسی، مسیح مسجدی، مریم نوری و…) منتشر شده است و آیین رونمایی از آن روز پنجشنبه، ۲۵ تیرماه در سالن فیروزه حوزه هنری اصفهان برگزار خواهد شد.

وی در پایان گفت: امیدواریم انتشار این کتاب، توجه سیاست‌گذاران فرهنگی، پژوهشگران، معماران، دانشجویان، فعالان میراث فرهنگی و شهروندان را بیش از گذشته به اهمیت میراث معماری معاصر جلب کند؛ زیرا حفاظت از هویت شهر فقط با نگهداری آثار کهن محقق نمی‌شود و میراث امروز نیز نیازمند شناخت، ثبت و پاسداری است.