انقلاب اسلامی؛ ساحت برزخی میان غدیر و مهدویت

پدیده ولایت در تاریخ تشیع، پیوندی وجودی با رخداد غدیر دارد. غدیر، نه برشی گذرا در تقویم، که آغاز زمان ولایت در ساحت سیاست است؛ همان سیاستی که در نگاه تمدنی حضرت روح‌الله(ره)، عین دیانت تلقی می‌شود. در غدیر، بنا بود امت حول محور ولی الهی به تشکیل حکومت دست یازد، اما انحراف سقیفه، تحقق عینی این آرمان را به تأخیر انداخت.

اگر غدیر را نقطه آغاز و مهدویت را نقطه کمال و تجلی تام ولایت سیاسی بدانیم، با پیوستاری تاریخی روبه‌رو هستیم. همان‌گونه که سلسله نبوت به مقام ختم نائل شد، ولایت سیاسی نیز در عصر ظهور به مقام ختم و غایت خود می‌رسد. حال پرسش اینجاست؛ در منطق حکمت متعالیه و در نگاهی پدیدارشناسانه، ساحت میان این ابتدا و آن انتها چیست؟

این میانه، همان مرتبه برزخی است که امروز در کالبد انقلاب اسلامی تجسد یافته است. انقلاب اسلامی، رخدادی اتفاقی نیست؛ بلکه ضرورت تاریخی عبور از میانه راه است. براساس تشکیک در حقیقت ولایت، می‌توان سه مرتبه برای ظهور سیاسی آن قائل شد:

مرتبه ادنی (غدیر): ابلاغ حقیقت ولایت که به‌دلیل غصب خلافت، در مقام تحقق عینی با مانع روبه‌رو شد.

مرتبه اوسط (انقلاب اسلامی): ساحت برزخی که در آن، نظریه ولایت فقیه بستر را برای اعمال ولایت الهی فراهم کرده است، اما هنوز با نقطه مطلوب فاصله دارد.

مرتبه اعلی (مهدویت): غایت حرکت تاریخ و تحقق کامل و بی‌نقص حاکمیت ولی معصوم.

چرا انقلاب اسلامی را برزخ می‌نامیم؟ زیرا در مقام برزخ، موجودیت پدیده‌ها خصلتی دوگانه دارد؛ هم رنگ مبدأ را دارد و هم بوی مقصد را. از همین روست که در فضای انقلاب اسلامی با تناقضات آزاردهنده روبه‌رو می‌شویم. این تحیر و تناقض، نه نشانه‌ بن‌بست، بلکه از لوازم ذاتی موقعیت برزخی است. موجود برزخی میان نقص خاک و کمال افلاک معلق است. بنابراین، هم ویژگی‌های نظام‌های بشری با تمام کاستی‌ها را در خود دارد و هم بارقه‌هایی از حکومت قدسی مهدوی را.

فهم این انسان برزخی و تاریخ برزخی، کلید تحلیل درست مسائل امروز ماست. اگر انتظار ما از این برزخ تاریخی، انتظاری در سطح مرتبه اعلی (عصر ظهور) باشد، دچار سرخوردگی می‌شویم و اگر آن را صرفاً یک ساختار سیاسی زمینی بدانیم، از حقیقت قدسی آن بازمی‌مانیم.

بنابراین، وظیفه تحلیلگران و مردم مبعوث این عصر، شناخت دقیق این جایگاه است. انقلاب اسلامی، پلی است که از میانه رنج‌های تاریخ به‌سوی قله مهدویت کشیده شده؛ پلی که با ابزار غدیر ساخته شده تا بشر را از برزخ غیبت به ساحت حضور رهنمون شود.

رضا کیانی