بازخوانی دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره زنان

به گزارش ایکنا از قم، به نقل از پایگاه خبری حوزه‌های علمیه خواهران، زینب بهجت‌پور، مدیرکل تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خواهران درباره دیدگاه رهبر شهید نسبت به زن و خانواده، اظهار کرد: به نظر بنده، رهبر شهید در این زمینه نگاهی عمیق و متفاوت داشتند؛ نه نگاه سنتی و منسوخی که زن را به حاشیه می‌راند و نه نگاه غربی‌ای که تفاوت‌های میان زن و مرد را نادیده می‌گیرد؛ بلکه ایشان از نگاهی ناب و قرآنی برخوردار بودند.

وی افزود: مبنای فکری ایشان بر این اصل استوار بود که زن و مرد در کرامت انسانی و تقرب به درگاه الهی تفاوتی با یکدیگر ندارند. قرآن کریم نیز در آیه «إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُسْلِمَاتِ… أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِیمًا» به صراحت بر این حقیقت تأکید فرموده است؛ چنان‌که در آیه‌ای دیگر نیز می‌فرماید عمل هیچ‌کس، اعم از زن یا مرد، نزد خداوند ضایع نخواهد شد. در عین حال، تفاوت‌هایی که خداوند در خلقت زن و مرد نهاده، مبتنی بر حکمتی الهی است.

مدیرکل تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خواهران ادامه داد: این تفاوت‌ها بیانگر تقسیم نقش‌هاست، نه حاکی از برتری یکی بر دیگری. برای نمونه، خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً»؛ که نشان می‌دهد خانواده جایگاه سکون و آرامش است. پیامبر اکرم(ص) نیز می‌فرماید: هیچ بنایی در اسلام نزد خداوند، محبوب‌تر از ازدواج نیست.

بهجت‌پور تصریح کرد: رهبر شهید با اتکا به همین نگرش، خانواده را مهم‌ترین نهاد تمدن‌ساز می‌دانستند و معتقد بودند اگر بنیان خانواده تقویت نشود، هیچ برنامه فرهنگی به سرانجام نخواهد رسید.

وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر سخنرانی‌های ایشان بر تحولات مطالعات زنان در دهه هفتاد، بیان کرد: مطالعات زنان در آن دوره در فضایی دوقطبی محصور شده بود؛ از یک سو، رویکردی سنتی و منفعلانه و از سوی دیگر، موجی از ترجمه‌های فمینیستی که تمامی ساختار‌های موجود را زیر سؤال می‌برد. در این میان، رهبر شهید با طرح گفتمان سوم، رویکردی هوشمندانه اتخاذ کردند و بر لزوم بازگشت به منابع اصیل دینی، بازخوانی قرآن و حدیث و خروج از موضع تدافعی تأکید ورزیدند.

مدیرکل تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خواهران در ادامه تصریح کرد: ایشان تأکید داشتند که نباید تنها به نفی دیدگاه‌های غربی بسنده کرد؛ بلکه باید نظریه خودمان را تولید کنیم. این رویکرد، سرآغاز تحولی مبارک شد؛ به‌گونه‌ای که به‌تدریج مراکز پژوهشی تخصصی حوزه زنان تأسیس شد، رشته مطالعات زنان در دانشگاه‌ها ایجاد شد و آثار فاخری به رشته تحریر درآمد که کتاب «زن در آینه جلال و جمال» و پژوهش‌های مرتبط با نقش تمدن‌ساز زنان، از نمونه‌های بارز آن است. در این میان، قرآن کریم نیز برای مواجهه با مسائل نوپدید، بر روش «حکمت و استدلال» تأکید دارد و رویکرد مبتنی بر احساسات یا تقلید کورکورانه را برنمی‌تابد.

بهجت‌پور در مورد روند تحول حوزه زنان در زمان حیات پربرکت ایشان، تأکید کرد: حوزه زنان در دوران حیات ایشان یک مسیر سه‌مرحله‌ای را طی کرد؛ اول بحث‌های مقدماتی بود، یعنی اثبات کرامت زن و پاسخ به شبهات. کم‌کم که جلوتر آمدیم، بحث به تولید نظریه رسید و در نهایت به سیاست‌گذاری فرهنگی نزدیک شد.

وی افزود: من در پژوهش‌هایم دیدم که در اوایل انقلاب، تعداد مقاله‌هایی که درباره زنان با رویکرد قرآنی نوشته می‌شد، واقعاً محدود بود؛ اما در سال‌های پایانی عمر ایشان، ده‌ها کتاب و پایان‌نامه در این حوزه تولید شده بود. این نشان می‌دهد که نگاه ایشان واقعاً اثرگذار بود. ایشان تأکید داشتند که بحث زنان نباید در حد شعار بماند؛ یعنی نباید فقط گفت: «زن عزیز است» و تمام؛ بلکه باید اجتهاد کرد، پژوهش کرد و پاسخ‌های علمی به مسائل روز داد.

مدیرکل تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خواهران در پاسخ به این پرسش که «الگوی سوم زن مسلمان که رهبر شهید مطرح کردند، از نظر شما چه ویژگی‌هایی دارد؟» گفت: این الگوی سوم، یکی از ابتکارات مهم ایشان بود؛ زیرا نه آن نگاه نخست را می‌پذیرفت که زن صرفاً خانه‌نشین باشد و هیچ نقش اجتماعی نداشته باشد و نه آن نگاه دوم را که زن را کاملاً شبیه مرد می‌خواهد و هویت خانوادگی‌اش را نادیده می‌گیرد.

بهجت‌پور اظهار کرد: در این الگو، زن می‌تواند هم همسر خوبی باشد، هم مادر، هم استاد دانشگاه، هم پژوهشگر و هم مدیر؛ منتهی در عین حال، کرامت و عفاف خود را نیز حفظ می‌کند. این الگو از حضرت زهرا(س) و حضرت زینب(س) الهام گرفته است. قرآن کریم نیز حضرت مریم را به عنوان زنی مؤمن و پاکدامن معرفی می‌کند که خداوند روح خود را در او دمید؛ در آیه دیگری نیز مردان و زنان مؤمن را «اولیای» یکدیگر معرفی می‌کند؛ یعنی در امور اجتماعی با هم همکاری دارند. روایت زیبایی از امیرالمؤمنین(ع) داریم که می‌فرماید: «المرأةُ رَیحانةٌ و لَیسَت بِقَهرمانة»؛ یعنی زن ریحانه است، نه قهرمانه. بعضی این روایت را دست‌مایه قرار می‌دهند که زن نباید در جامعه حضور داشته باشد، اما این برداشت درست نیست. «قهرمانه» به معنای برتری‌جویی و زورگویی است، نه حضور اجتماعیِ فعال. حضرت زهرا(س) در اجتماع حاضر می‌شدند و خطابه می‌خواندند؛ پس حضور اجتماعی هیچ منافاتی با ریحانه بودن ندارد.

وی یادآور شد: به نظر بنده، این الگوی سوم یک پاسخ عملی به چالش‌های امروز است. در این الگو، زن هم معنویت دارد، هم در خانواده نقش مؤثری ایفا می‌کند، هم اهل علم و پژوهش است و هم در تمدن‌سازی مشارکت می‌کند. این دقیقاً همان چیزی است که می‌تواند مبنای پیشرفت جامعه اسلامی باشد.

مدیرکل تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خواهران در پایان گفت: اگر بخواهم جمع‌بندی کنم، رهبر شهید نقشه‌راهی برای ما ترسیم کردند؛ نگاهی جامع که زن را نه حذف می‌کند و نه در مرد منحل، بلکه زن را در مرکز تمدن‌سازی قرار می‌دهد. امروز وظیفه ما، به‌ویژه خواهران طلبه، این است که این نگاه را بازخوانی و عملیاتی‌اش کنیم و نسل بعد را هم با این نگاه تربیت کنیم؛ چراکه این راهی است که می‌تواند ما را به تمدن نوین اسلامی برساند.