نسبت نصرت مؤمنان و نصرت الهی در کلام رهبر شهید
آیا تلاشهای ما برای دین، با یاری خداوند همتراز است؟ رهبر شهید انقلاب با بیان تمثیلی ساده نشان میدهند که چگونه عملی کوچک و ساده میتواند با اراده الهی، به تحولی عظیم و بیسابقه منجر شود.
در شرایط کنونی جامعه از میان سنن الهی، سنت نصرت الهی بیش از پیش مورد توجه و محل گفتوگو در محافل اجتماعی قرار گرفته است. رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای (قدس الله نفسه الزکیه) در بیانات خود، بیش از یکصد بار به آیات نصرت الهی در قرآن اشاره فرمودهاند که نشان از جایگاه راهبردی این سنت الهی در سامانه فکری ایشان دارد. در شماره پیشین، مفهوم نصرت الهی و مراتب، عرصهها و مصادیق آن تبیین شد و در شماره پیش رو، به ادامه این موضوع پرداخته میشود.
ثمره نصرت الهی نسبت به مؤمنان
امام شهید بر این عقیده بودند که عزت، وحدت و اقتدار در گرو باور به وعدههای الهی از جمله نصرت الهی است و در این راستا، به آیه ۱۶۰ سوره آلعمران «إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ؛ اگر خدا شما را یاری کند، هیچکس بر شما چیره و غالب نخواهد شد و اگر شما را واگذارد، چه کسی بعد از او شما را یاری خواهد داد؟ و مؤمنان باید فقط بر خدا توکل کنند» استناد میکردند.
بیشتر بخوانید:
در این آیه، نصرت با «غالب» همنشین شده است. صاحبنظران معنای مرکزی ماده «غلب» را تفوق همراه با قدرت بیان کرده و قهر، شدت، استیلا و غلظت را از لوازم معنایی آن دانستهاند. این آیه با کاربرد «لا»ی نفی جنس، هرگونه شکست را برای مؤمنانی که برای نصرت دین الهی قیام کردهاند، بهکلی نفی میکند.
ایشان یکی از مصادیق عاجز ماندن دشمنان از غلبه بر مؤمنان را تجربه ملت ایران پس از انقلاب اسلامی میدانستند و بر این نظر بودند که ملت ایران در برابر توطئههای قدرتهای مادی، از جمله تلاش برای تجزیه کشور، کودتا، راهانداختن جنگ تحمیلی و وضع تحریمها، از خود مقاومت نشان داد و خود را تقویت کرد و بهدلیل این عملکرد، نصرت خدای متعال شامل حال ملت ایران شد.
ایشان اضافه میکنند: «امروز قدرت جمهوری اسلامی با روزهای اول قابل مقایسه نیست؛ در جایگاه یک قدرت منطقهای، در مواردی یک قدرت جهانی. در مسائلی کشور شما یک قدرت جهانی است، در عداد قدرتهای جهانی است، نظر و رأیش در بعضی از مسائل عالم، از نظر و رأی قدرتهای درجه یک دنیا مؤثرتر است. امروز اینجوری است. تبدیل شده به چنین چیزی؛ یعنی نصرت الهی آمد: «إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ»، اینکه شما کردید، دنبالش «يَنْصُرُكُمْ» را آورد. خدا یاری کرد شما را. اگر خدا یاری نمیکرد، نمیشد.»
از دیگر ثمرات نصرت الهی از نگاه رهبر شهید انقلاب، این نکته است که اصلیترین عامل پیشرفت و موفقیت امام خمینی(ره) آن بود که با همه وجود به وعده نصرت الهی اعتقاد و اعتماد داشت: «عامل اصلی پیشرفت امام بزرگوار ما و موفقیت او این است که به یک اصل قرآنی، به یک حقیقت قرآنی، با همه وجود، با همه دل ایمان آورد و با همه توان در راه آن تلاش و کار کرد. آن اصل قرآنی همان چیزی است که در این آیه شریفه (آلعمران، ۱۶۰) تأکید شده است.»
نسبت میان نصرت دین الهی و نصرت مؤمنان
پرسش دیگر در خصوص نصرت الهی این است که چه نسبتی میان نصرت دین خدا از سوی مؤمنان و نصرت مؤمنان از سوی خدای متعال وجود دارد؟ آیا نسبت برابری برقرار است یا نسبتی دیگر؟ رهبر شهید انقلاب در پاسخ میفرمایند: «ما نصرتی را که خودمان درباره دین خدا میکنیم، نسبت این را با نصرتی که خدا میکند، اگر بخواهیم بسنجیم، از نسبت یک به صد و یک به هزار هم بیشتر است. ما یک قدم برمیداریم، اما خداوند متعال نصرتش را وقتی شامل حال ما میکند، در حقیقت صد و هزار قدم ما را به جلو میبرد. بنابراین، فاصله بین نصرت ما و نصرت خدا بسیار زیاد است.»
بنابراین اگر مؤمنان در دفاع از دین خدا قیام و حرکتی کنند، خدای متعال به حرکت آنان برکت میدهد و هزاران حرکت و فعل و انفعال در فضای زندگی پدید میآورد تا تحول لازم ایجاد شود؛ مانند امام خمینی(ره) که زحمت و سختیهای قیام لله را پذیرفت و وارد میدان شد و خدای متعال هزاران حرکت مردم را بر گام اول امام مترتب کرد و آنچه رخ داد، به یک معجزه شبیه بود.
شهید آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای (قدس الله نفسه الزکیه) برای تسهیل فهم این حقیقت، از تمثیلی بهره برده و آن را به نسبت نقش انسان و خدا در روییدن و ثمر دادن یک درخت تشبیه کردهاند: «شما یک نهال کوچک را در خاک فرومیکنید. از شما فقط همین کار است. این، کار کمی است؛ اما این نهال با میلیونها فعل و انفعال در خاک و در خود بافت گیاهی، در فضا و هوا به یک درخت بزرگ تبدیل میشود، شاخ و برگ میدهد، میوه میدهد و نسبت به آن وضعیت اول، صدها و هزاران برابر تغییر پیدا میکند. کار شما در مقابل آن همه فعل و انفعالات هیچ است؛ اما اگر شما همان کار کوچک نشاندن این نهال در زمین را انجام ندهید، این همه فعل و انفعالات انجام نمیگیرد.»
مستند این تشبیه، آیات ۶۳ و ۶۴ سوره مبارکه «واقعه» است که خداوند میفرماید: «أَفَرَأَیْتُّمْ مَا تَحْرُثُونَ * أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ؛ مرا خبر دهید آنچه را میکارید، آیا شما آن را میرویانید، یا ما میرویانیم؟» مفسران از جمله آیتالله العظمی مکارم شیرازی در توضیح تفاوت میان «تَحْرُثُونَ» (کشتکردن) و «تَزْرَعُونَهُ» (رویاندن) میگویند: کار انسان در زراعت فقط افشاندن دانه است؛ بهویژه در کشت دیم که وابسته به باران است؛ اما خداوند است که درون دانه، یک سلول زنده بسیار کوچک آفریده که در محیط مناسب رشد میکند و از مواد غذایی موجود در دانه استفاده میکند، جوانه میزند، ریشه میدواند و سپس از مواد غذایی زمین بهره میبرد و دستگاهها و لابراتوارهای موجود درون گیاه، ساقه، شاخه و خوشه را میسازند و گاهی از یک دانه، صدها یا هزاران دانه دیگر برمیخیزد.
چرا برخی از انبیا در عین نصرت دین خدا به شهادت رسیدند
براساس آیات قرآن، نصرت مؤمنان، سنت و وعده قطعی خداوند است. همانطور که گذشت، آیات «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ؛ اگر خدا را یاری کنید، خدا هم شما را یاری میکند» (سوره محمد، آیه ۷)، «وَلَیَنْصُرَنَّ اللَّهَ مَنْ یَنْصُرُهُ؛ و قطعاً خدا به کسانی که او را یاری میدهند، یاری میرساند» (سوره حج، آیه ۴۰)، و «إِنْ یَنْصُرْکُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَکُمْ؛ اگر خدا شما را یاری کند، هیچکس بر شما چیره و غالب نخواهد شد» (سوره آلعمران، آیه ۱۶۰) بر این نکته تأکید دارند که اگر مؤمنان در راه خدا تلاش کنند، خداوند نیز آنان را یاری خواهد کرد.
با این حال، دستهای دیگر از آیات نشان میدهند که انبیای الهی و پیروانشان به شیوههای گوناگون از سوی دشمنان به شهادت رسیدند و جان خود را از دست دادند. حال این سؤال به ذهن متبادر میشود که پس نصرت الهی کجاست و چرا مؤمنانی که دین خدا را یاری کردند، نصرت پروردگار شامل حالشان نشد؟
شهید آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای (قدس الله نفسه الزکیه) در حل این تعارض ظاهری، بر این باور بودند که وظیفه مؤمنان، حمایت و دفاع از دین و مکتب الهی است و خداوند حامی و یاور آنهاست؛ اما حمایت الهی لزوماً به معنای حمایت از تکتک افراد نیست، بلکه گاه پیروزی بهصورت تدریجی رخ میدهد؛ به این معنا که یک نسل از مؤمنان ضربات اولیه را بر دشمن وارد میکنند و در این راه به فیض شهادت یا اسارت نائل میشوند؛ شهادت انبیا و پیروانشان هرچند دردناک است، میتواند برای سایر مؤمنان یک پیروزی معنوی و الهامبخش تلقی شود که نسلهای آینده راه آنان را ادامه دهند و به پیروزی نهایی برسند. ازاینرو، این پیروزی برای مجموع مؤمنان محسوب میشود.»
ایشان میفرمایند: «خدای متعال وعده داده است که اگر کسی او را نصرت کند، او هم نصرتش خواهد کرد. برو برگشت ندارد. اگر کسی برای خدا تلاش و حرکت کند، پیروزی نصیبش خواهد شد؛ نه اینکه به هر یک نفر پیروزی میدهند.»
آیتالله العظمی جوادی آملی نیز معتقد است، هنگامی که از منظری جامع به جهان بنگریم، نباید گوشهای از دنیا یا برهه زمانی خاصی را مدنظر قرار دهیم؛ بلکه باید قافله بشریت را مورد توجه قرار دهیم که از گذشتههای دور و ناپیدا آمده و آیندهای بسیار دور را مقصد خود برگزیده است؛ فقط در این صورت است که میتوان سود و زیان و پیروزی و شکست را بهدرستی محاسبه کرد.
همچنین، با دقت در سخنان قائد شهید انقلاب درمییابیم که نصرت الهی لزوماً به معنای حفظکردن افراد و حمایت از بدنهای آنان نیست؛ خدای متعال تضمین نکرده است که جسم و بدن ناصران دین الهی را حفظ کند. ایشان میفرمایند: «البته نصرت الهی به معنای این نیست که آزمایشهای دشوار و سخت نیست... ﴿وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ﴾ (سوره بقره، آیه ۱۵۵) اینها هست و همه اینها در سر راه مبارزه وجود دارد.»
استناد به این آیه نشان میدهد که از نگاه ایشان، مؤمنی که در راه دفاع از دین الهی گام برمیدارد، ممکن است دچار نقص و سختی در جان، عضو، مال، امنیت و غذا شود. برای نمونه، خطاب رهبر شهید به آزادگان دربند زندانهای رژیم بعث چنین بود: «اسارت، هجرانکشیدن، شکنجهشدن هرچند یازده سال طول کشید، نصرت خدا شامل حال شما شد و پیروز شدید... هیچ پیروزیای برای ملتی که انقلابی است و مثل ماست، به این بزرگی و به این کمال و به این شیرینی نیست. همه دنیا در مقابل شما آمدند، میلیاردها صرف کردند، مجهزترین وسایل جنگی را آوردند، قدرتمندترین قدرتها با هم همدست شدند، از شرق و غرب کمک گرفتند، وسایل تبلیغاتی را با قوت هرچه تمامتر وارد کردند، هشت سال هم جنگیدند، بعدش دو سال هم چکوچانه زدند، آخرش نشد. کدام کشور و ملتی برای قدرت و پیروزی خود، نشانهای بالاتر از این میتواند داشته باشد؟!»
نکته دیگر اینکه با توجه به اسلوب شرط در آیه، نصرت الهی نسبت به مؤمنان مشروط است، نه مطلق. در آیه، مشروط بودن با «إِنْ» شرطیه بیان شده است: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ» (سوره محمد، آیه ۷)؛ از اینرو مؤمنان گاهی از سر عملنکردن به سنتهای الهی، طعم تلخ شکست را چشیدهاند. رهبر شهید انقلاب در این زمینه میفرمایند: «این بهخاطر این است که به سنتهای دیگر الهی عمل نشده است؛ بهخاطر این است که حرکت نشده، قیام نشده، اقدام نشده. یک ملتی اگر مؤمن به خدا بود، اما تلاش نکرد، مجاهدت نکرد، البته لگدمال میشود.»
همچنین در جای دیگر، نداشتن صبر یا ایمان کافی از سوی پیروان رهبران الهی را دلیل فقدان نصرت خداوند برای بندگان دانستهاند: «همهجا موفقیتهایی که مردان و رهبران و بزرگان الهی کسب کردند، در گرو ایمان و صبر بوده است و همهجا آنجایی که رهبران بزرگ الهی و داعیان حق و حقیقت شکست خوردهاند، بر اثر نداشتن مایه کافی از ایمان یا از صبر بوده؛ بدون بروبرگرد.»
انتهای پیام
