پیامبر(ص) تعصبات قومی را شکست تا تمدن اسلامی شکل بگیرد

یک عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، در نشست علمی «حکمرانی در سیره نبوی» به بررسی گذار از نظام‌های قبایلی و رقابتی به سوی «امت واحده» پرداخت. وی با تحلیل اقدامات استراتژیک پیامبر اکرم(ص) از جمله پیمان عمومی، اعزام مهاجران به حبشه و عقد اخوت، تأکید کرد تمدن اسلامی بر پایه تلاشی برای حذف تعصبات قومی و تبعیت محض از وحی بنا شده است و این الگوی اتحاد، مشابه تجربه شکل‌گیری نخستین روزهای انقلاب اسلامی در ذیل رهبری امام خمینی(ره) است.

تکمیل/ تبعیت از رهبری محور اصلی حکومت اسلامی است

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد یاوری، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، در تاریخ ۳۰ تیرماه در نشست علمی «حکمرانی در سیره نبوی» (از سلسله نشست‌های کنگره بین‌المللی تجلی ۱۵ قرن نور نبوی در آینه علم و پژوهش) که به سازماندهی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، به سخنرانی پرداخت.

یاوری در این نشست اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) در دورانی مبعوث شدند که حکومت‌های پیرامون جزیره‌العرب، نظیر ایران و روم، درگیر رقابت‌های داخلی بودند. در داخل نیز نظام قبایلی حاکم بود که هدف اصلی آن، پیروزی بر رقبا و حفظ قدرت بود. در چنین ساختاری، امنیت سیاسی وجود ندارد و قدرت تنها در اختیار کسانی است که زور بیشتری دارند. در این رقابت‌ها، حسادت‌ها و فخرفروشی‌ها حتی تا سطح مقابر جاری بود؛ نظامات این‌چنینی باعث نابودی ظرفیت‌های تمدنی و منابع انسانی شده و به خرده‌فرهنگ‌ها آسیب جدی می‌زنند. از این رو، خداوند اسلام را «کافّة‌الناس» قرار داد تا حسب، نسب و تعصبات قومی را از بین ببرد.

استاد مؤسسه امام خمینی(ره) با تبیین نقش پیامبر(ص) در جهت‌دهی به جامعه برای تحقق اهداف حکومت الهی بیان کرد: در تمدن اسلامی، فرقه، قوم و قبیله وجود دارد، اما این‌ها خودرای نیستند و بر اساس اهداف واحد و مشترک فعالیت می‌کنند. بنابراین، توجه به ساحت امت، پایه اصلی تمدن اسلامی است. برای تحقق امت واحده، داشتن سرزمین، جمعیت و قدرت اعمال حاکمیت ضروری است و حکومت باید ویژگی‌هایی داشته باشد تا بتواند میان مردم اتحاد برقرار کند.

یاوری در ادامه به اقدامات اساسی پیامبر(ص) برای تحقق این امر اشاره کرد و گفت: «نخست، تنظیم پیمان عمومی بود که در آن تمام قبایل حضور داشتند و موظف شدند برای ایجاد یک حکومت متحد اسلامی به یکدیگر کمک کنند. همچنین، ایشان با توجه به شرایط مکه، تلاش‌های خود را در حبشه ادامه دادند و افرادی را به همراه جعفر بن ابی‌طالب به آنجا فرستادند تا امت‌سازی را به خارج از مرزها تسری دهند. بعدها نیز از طریق نامه‌هایی به تمدن‌های آن دوران همچون ایران، روم و یمن، در راستای توسعه امت واحده گام برداشتند.

وی با تأکید بر اینکه تبعیت محض از پیامبر(ص) برای شکل‌دهی به این امت ضروری است، افزود: پیامبر(ص) در هنگام اخذ بیعت از قبایل، تأکید داشتند که اطاعت باید از خدا و رسول باشد و حتی در تعیین جانشین پس از ایشان، حق دخالت ندارند؛ چرا که طبق آیه شریفه، خداوند می‌داند رسالت خود را در چه کسی قرار دهد (اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ).

یاوری، در پایان اظهار کرد: دال مرکزی تحقق حکومت اسلامی، تبعیت محض از پیامبر(ص) است. این امر به جایی رسید که در نزاعات میان یهودیان و انصار، مردم تنها به پیامبر(ص) رجوع می‌کردند؛ این نشان می‌دهد که در امت واحده، مفاخره‌های قومی و حسب و نسب کنار می‌رود. مشابه این اتفاق در انقلاب اسلامی نیز رخ داد؛ به‌طوری‌که جریانات مختلف اجتماعی، حتی کمونیست‌ها و منافقان، ابتدا در ذیل چتر امام خمینی(ره) جمع شدند، هرچند بعدها برخی جدا شده و اقدامات جنایت‌کارانه‌ای کردند. همچنین، پیامبر(ص) نه تنها در مدینه، بلکه در یمن نیز «عقد اخوت» برقرار کردند تا پیکره‌ای واحد در جامعه اسلامی ایجاد شود و با یادآوری تدریجی بدی‌های تعصب قومی، سرمایه اجتماعی برای تحقق اهداف حکومت اسلامی را گرد آوردند.

انتهای پیام

خبرنگار:

علی فرج زاده

دبیر:

سلما آرام

مطالب مرتبط

تاریخ ایران؛ سرشار از شهادت عاری از اسارت

حیات، سیره و سبک زندگی حضرت زهرا(س) در 15 درس؛ از تدریس تا پژوهش

فلسفه و خردورزی در زندگی امروز؛ روایت اندیشه فاطمی در هفته‌ای که گذشت

امام رضا(ع) و بازسازی مشروعیت امامت در عصر آشوب فکری

گزارش خطا

برچسب ها: محمدجواد یاوری ، سیره نبوی (ص) ، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ، پیامبر (ص) ، امت واحده ، تمدن اسلامی