اربعین؛ قدرت نرم جهان تشیع در برابر جبهه استکبار
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا با بیان اینکه پیادهروی اربعین تنها یک آیین مذهبی نیست، گفت: این اجتماع عظیم، نماد قدرت نرم جهان تشیع و نمایش جهانی گفتمان عدالتخواهی و ظلمستیزی است که پیام مقاومت را به افکار عمومی جهان و جبهه استکبار مخابره میکند.
پیادهروی اربعین حسینی، بزرگترین اجتماع دینی جهان، تنها یک آیین عبادی و مراسم سوگواری نیست، بلکه در طول سالهای اخیر به نمادی از همبستگی امت اسلامی، ترویج فرهنگ مقاومت، عدالتخواهی و نمایش قدرت نرم جهان تشیع در عرصه بینالمللی تبدیل شده است. حضور میلیونها زائر از کشورهای مختلف، این رویداد را به ظرفیتی بیبدیل برای تبیین پیام جهانی نهضت عاشورا و معرفی گفتمان ظلمستیزی و آزادیخواهی تبدیل کرده است. به منظور بررسی ریشههای تاریخی اربعین، نقش آن در ماندگاری نهضت عاشورا، تأثیر این اجتماع عظیم در تقویت قدرت نرم جبهه مقاومت و ظرفیتهای فرهنگی و دیپلماتیک آن در عرصه بینالملل، خبرنگار ایکنا از همدان، با وحید پاشایی، عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا، گفتوگویی کرده است که مشروح آن را در زیر میخوانیم:
ایکنا _ پیادهروی اربعین چه جایگاهی در استمرار و ماندگاری نهضت عاشورا دارد؟ و چه پیامی را به افکار عمومی جهان مخابره میکند؟
برنامهریزی خاندان اهلبیت(ع) در ماندگار شدن واقعه عاشورا و به تبع آن، شکلگیری فرهنگ اربعین، نقشی اساسی داشته است. این مسئله از همان آغاز و بهویژه از سوی امام سجاد(ع) و حضرت زینب کبری(س) رقم خورد. پس از واقعه عاشورا، خطبههایی که حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) در کوفه، شام و در طول مسیر اسارت ایراد کردند، نقش مهمی در زنده نگه داشتن پیام عاشورا داشت.
حرکت کاروان اهلبیت(ع) از شام به سوی کربلا و رقم خوردن نخستین اربعین امام حسین(ع) نیز در همین راستا قابل تحلیل است. در واقع، نخستین زائران امام حسین(ع) پس از چهل روز، خود حضرت زینب(س)، امام سجاد(ع) و خاندان اهلبیت(ع) بودند. این اقدام، این ذهنیت را در میان شیعیان و حتی عموم مسلمانان ایجاد کرد که واقعه عاشورا حادثهای بسیار بزرگ و سرنوشتساز بوده است؛ چراکه خاندان امام حسین(ع) با وجود همه سختیها، رنجها و دوران اسارت، خود را به کربلا رساندند تا یاد آن حماسه را زنده نگه دارند.
پیادهروی اربعین صرفاً یک اجتماع بزرگ شیعیان یا یک مراسم عزاداری منحصر بهفرد نیست، بلکه بیانگر یک تفکر و یک مکتب است. هر فردی، حتی اگر مسلمان هم نباشد، با مشاهده این اجتماع عظیم این پرسش برایش مطرح میشود که چرا میلیونها انسان چنین مسیری را طی میکنند؟
پاسخ این پرسش، مخاطب را به حقیقت نهضت عاشورا رهنمون میکند؛ اینکه امام حسین(ع) در برابر ظلم ایستاد و حاضر نشد با یزیدی بیعت کند که خود را خلیفه مسلمانان میدانست، اما آشکارا احکام اسلامی را زیر پا میگذاشت. از همین نقطه، فرهنگ مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم برای مخاطب تبیین میشود؛ فرهنگی که محدود به جهان تشیع نیست، بلکه یک اصل جهانی و انسانی است.
در فلسفه گفته میشود حسن عدل و قبح ظلم از مستقلات عقلی است؛ یعنی هر انسان عاقلی، فارغ از دین، مذهب، نژاد و ملیت، خوبی عدالت و زشتی ظلم را درک میکند. ممکن است درباره مصادیق اختلافنظر وجود داشته باشد، اما اصل عدالتخواهی و ظلمستیزی، مورد پذیرش همه خردمندان است.
ایکنا _ این حرکت بزرگ چگونه به قدرت نرم جهان تشیع و جبهه مقاومت تبدیل شده است؟
همین مسئله سبب شده است که جمهوری اسلامی ایران، جهان تشیع و جبهه مقاومت همواره بر این گفتمان تأکید کنند که ما دادخواه، عدالتطلب و بیزار از ظلم هستیم. هر فرد یا جریانی که در برابر ظلم بایستد و برای تحقق عدالت تلاش کند، مورد حمایت ماست و در رأس این جریان، امام حسین(ع) قرار دارد که خود و خانوادهاش را در این مسیر فدا کرد.
بنابراین، قدرت نرمی که جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت اربعین به دست آورده، بر یک اصل فطری و عقلانی، یعنی عدالتخواهی و ظلمستیزی، استوار است. از سوی دیگر، حضور میلیونها نفر در پیادهروی اربعین موجب میشود افکار عمومی جهان با جریان تشیع آشنا شوند. هر اندازه هم که رسانهها تلاش کنند شیعه را سانسور کنند، نمیتوانند این اجتماع عظیم انسانی را نادیده بگیرند.
همین حضور، پرسشهایی را در ذهن مردم جهان ایجاد میکند و بسیاری از کسانی که در پی یافتن پاسخ این پرسشها برمیآیند، به دلیل هماهنگی این مفاهیم با فطرت انسانی، با این گفتمان همراه میشوند. از این رو، شیعیان باید همواره با قدرت این جریان را دنبال کنند؛ زیرا همین مسئله لرزه بر اندام مستکبران جهان میاندازد.
ایکنا _ اربعین امسال با توجه به تحولات منطقه چه پیامی برای دشمنان جبهه مقاومت دارد؟
نمونه این مسئله را در جنگ تحمیلی اخیر علیه ایران نیز مشاهده کردیم. هر جا جمهوری اسلامی ایران با اقتدار و استحکام در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی ایستاد و مواضع قاطع اتخاذ کرد، طرف مقابل ناچار به عقبنشینی شد و از مواضع قبلی خود فاصله گرفت.
اربعین نیز همین پیام را منتقل میکند. هنگامی که دشمنان مشاهده میکنند شیعیان مردمی هستند که برای حق و عدالت حاضرند سختترین شرایط را تحمل کنند، در گرمای شدید، همراه خانوادههای خود مسیر طولانی را پیاده طی کنند و همه این مشقتها را تنها برای دفاع از آرمانهای خود بپذیرند، این پیام را دریافت میکنند که شیعه حاضر است سختی بکشد، اما زیر بار ظلم و زور نرود.
اربعین امسال نیز همین پیام را به آمریکا، رژیم صهیونیستی و دشمنان جهان تشیع، ایران و جبهه مقاومت مخابره میکند که این ملتها تحت هیچ شرایطی تسلیم ظلم و ستم نخواهند شد.
ایکنا _ از ظرفیتهای اربعین در عرصه فرهنگی و روابط بینالملل چگونه میتوان بهره برد؟
باید از ظرفیت پیادهروی اربعین حداکثر استفاده را بهویژه در حوزههای فرهنگی و سیاسی داشته باشیم. این اجتماع عظیم میتواند زمینهساز یک دیپلماسی قدرتمند باشد؛ زیرا امروز بسیاری از موفقیتهای دیپلماسی در عرصه روابط بینالملل، بر پشتوانه حمایتهای مردمی استوار است.
هرچه یک حکومت یا جریان فکری از حمایت گستردهتر مردم برخوردار باشد، با قدرت بیشتری میتواند در عرصه دیپلماسی حضور یابد و از مواضع خود دفاع کند. از این رو، جلوههای اربعین میتواند در تقویت دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، توسعه روابط بینالمللی، یارگیری جهانی و همراه ساختن ملتها و حتی دولتهای دیگر با این گفتمان مؤثر باشد.
در کنار این موضوع، باید فعالیتهای فرهنگی نیز بهصورت جدی دنبال شود تا افرادی که جذب این جریان میشوند، از خوراک فکری مناسب برخوردار شوند و بتوانند با استدلال و آگاهی، در سمت درست تاریخ بایستند.
انتهای پیام
