اربعین؛ تجلی «اقامه دین» و راهبردی برای زدودن حیرت و ضلالت بشری است

یک پژوهشگر حوزه علمیه در نشست علمی «تحلیل آیه‌شناختی اربعین»، با تبیین پیوند میان آیات سوره شوری و فلسفه اربعین، این پیاده‌روی عظیم را یک «آیه الهی» و ابزاری برای احیای دین معرفی کرد. وی در این تحلیل، محوریت «ولایت» در اقامه دین را تبیین نموده و اربعین را راهبردی اثرگذار برای مقابله با انحرافات ناشی از حسد و جهل، و عرصه‌ای برای وحدت قلوب بشریت فراتر از مذاهب و فرق‌ها دانست.

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدحسین هاشمیان، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، شامگاه ۱۲ مردادماه در نشست علمی «تحلیل آیه‌شناختی اربعین مبتنی بر آیه سیزدهم سوره مبارکه شوری» با بیان اینکه اربعین در حقیقت یک «آیه الهی» است، اظهار کرد: تنها در یک آیه قرآن نام ۵ پیامبر اولوالعزم کنار هم آمده و فرموده است: «شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰ ۖ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ ۚ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ۚ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ». این آیه فرموده است که خداوند برای شما آئینی تشریع کرد که این آئین از قبل به نوح نبی سفارش شده بود و در قالب وحی به تو نازل شد و به ابراهیم و موسی و عیسی هم نازل شد تا دین اقامه شود و مردم اختلاف نکنند. این کار بر مشرکان دعوت شما سنگین و دشوار است و خدا هر کسی را بخواهد انتخاب و هدایت می‌کند.

وی در ادامه افزود: تفسیر البرهان در ذیل این آیه چند روایت به‌خصوص از امام رضا(ع) ذکر کرده است که به نوعی هم تفسیر و هم تأویل است؛ بر اساس این روایات، حقیقت دین همان معارفی است که نزد اهل بیت(ع) است و چیزی که نباید در آن اختلاف شود ولایت امیرالمؤمنین(ع) است و چیزی که برای مشرکین دشوار است و زیر بار آن نمی‌روند باز ولایت امیرالمؤمنین(ع) است، لذا لب آیه به ولایت برگشت دارد.

هاشمیان بیان کرد: در تفسیر المیزان هم علامه فرموده است که حقیقت دین خدا یکی و آن اسلام است و اینکه خدا فرموده است فلسفه رسالت انبیاء اقامه دین است، پس رسالت همه انبیاء یکسان است ولی امت‌ها به دو گروه تقسیم شدند؛ گروهی که نیاکان بودند با علم و اطلاع و از روی لجبازی و حسادت روی‌گردان شدند و گروه دوم هم که فرزندان بودند به خاطر تحیر و تردید گمراه شدند. البته دستور خدا این بود که از هوای آنان تبعیت نکن و بر راه خود محکم استقامت کن.

استاد و پژوهشگر حوزه علمیه اضافه کرد: بر اساس آیه مورد بحث، هدف عدم اختلاف بود ولی طبق آیه بعد مردم با اینکه می‌دانستند حق چیست ولی به خاطر حسادت و ظلم که نسبت به هم داشتند اختلاف در دین درست کردند. به تعبیر علامه طباطبایی هم نیاکان از روی حسد و ظلم و فرزندان مبتنی بر شک و حیرت اختلاف درست کردند و ای پیامبر حال که این موقعیت ایجاد شده است تو به سمت خدا دعوت کن و استقامت کن و بگو من امر شدم تا بین شما با عدل رفتار کنم.

وی تصریح کرد: بنده این آیات را به این دلیل مبنا برای فهم اربعین به مثابه یک آیه گرفتم چون اربعین در حقیقت احیا و اقامه دینی بود که همه انبیاء اولوالعزم به آن امر شدند؛ اقامه دین یعنی چه؟ رهبر شهید انقلاب معتقد بودند که الدین در اینجا یعنی اقامه همه دین و نه اقامه بخشی از دین، لذا اقامه دین مستلزم وجود حکومت است.

هاشمیان بیان کرد: در زیارت خود حضرت امام حسین(ع) می‌خوانیم: «اشهد انک قد اقمت الصلاه و آتیت الزکاه و امرت بالمعروف و نهیت عن المنکر...»؛ در سوره حج هم فرمود: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ ۗ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ»؛ یعنی اگر مؤمنان به قدرت رسیدند وظیفه دارند نماز و زکات و در یک کلمه دین را اقامه کنند. اقامه دین چند رکن دارد؛ بنی الاسلام علی خمس؛ نماز، زکات، روزه، حج و ولایت. رکن اصلی ولایت است که در اربعین و زیارت اربعین تجلی می‌یابد.

وی افزود: امت‌ها به خاطر دو انحراف در برابر دین ایستادند؛ اول انحراف امتی که بر پایه بغی مقابل دین ایستادند که به تعبیر علامه همان بغی یعنی ظلم و حسد و انحراف دوم هم بر پایه شک و تردید و حیرت است؛ یعنی این گروه به خاطر جهل باعث انحراف دین هستند لذا گناه این گروه دوم کمتر است.

راهبرد اربعین برای منحرفان و متحیران

استاد حوزه علمیه بیان کرد: اربعین برای هر دو گروه راهبرد دارد؛ پایه زیارت اربعین حب الحسین است که همه را دور خود جمع کرده است و باعث وحدت قلوب بین همه انسان‌ها شده است؛ ظرفیت اربعین برای بشریت وحدت‌آفرین است و به فرق و مذاهب محدود نیست.

هاشمیان اظهار کرد: برای هر دو طایفه زیارت اربعین راهبرد دارد؛ برای کسانی که از روی ظلم و حسد مقابل دین می‌ایستند وحدت و انسجام اربعین باعث ایجاد رعب در قلوب آنان است زیرا هم دعوت و هم استقامت در برابر جبهه باطل را تقویت می‌کند؛ در زیارت اربعین می‌خوانیم که سیدالشهدا مواریث انبیاء را به ارث برده است؛ یعنی دینی که انبیاء برای آن اینقدر زحمت کشیدند امام حسین(ع) باعث احیای آن شد.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه برای گروه و طایفه دوم یعنی افراد جاهل که تعداد آنان هم بیشتر است، تعبیر «بذل مهجته فیک...» کارگشا است، اضافه کرد: طبق آیه مورد بحث برخی در شک و تردید هستند و نمی‌دانند چه باید بکنند و اینجاست که آن حدیث نبوی «الحسین مصباح الهدی و سفینه النجاه» راهگشاست. بدون عارف، وقتی می‌گوییم اربعین ظرفیت تمدنی دارد، این امر مبتنی بر قرآن است و نه شعار؛ زیرا امام حسین(ع) وارث انبیاء اولوالعزم است و با هدایت خود این دو گروه را تنبیه، انذار و تبشیر می‌کند.

وی افزود: گروه دوم که تعدادشان هم زیاد است در دوره جاهلیت مدرن رو به فزونی است و دلیل آن فضای معرفتی و اجتماعی است که توسط شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی ساخته می‌شود؛ حقایق عالم امروز توسط همین شبکه‌ها و فضاها پوشیده می‌ماند و بی معنایی و نبود حقیقت برای عالم را جار می‌زنند و در بوق و کرنا می‌کنند. در این فضا حقیقت را به همین دنیا خلاصه کردند و همان را هم در فضای مجازی تقلیل دادند.

استاد حوزه علمیه در پایان تصریح کرد: حیرت کنونی، حیرت بزرگتری است که انسان فلک‌زده امروز با آن مواجه است و حیرت‌آفرینی در ساحت فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی بدتر از فضای واقعی است و اربعین فرصت و بارقه و نسیمی برای وصل شدن به حقیقت عالم و زدودن این حیرت و ضلالت است. حیرت و ضلالت بشر امروز بسیار عجیب است و به‌ویژه اربعین حضرت است که هم اقامه دین و هم اجتناب از تفرقه را رقم می‌زند و همین مقدمه برای تجلی و ظهور تمامیت دین بر اساس آیات سوره فتح است که با ظهور حضرت رقم خواهد خورد.

انتهای پیام

خبرنگار:

علی فرج زاده

دبیر:

سلما آرام

مطالب مرتبط

بازدید معاون فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات از ایکنا+عکس

عدالت و آزادی در نظریه حکمرانی امام رضا(ع) در تقابل با هم نیست

گزارش خطا

برچسب ها: دانشگاه باقرالعلوم (ع) ، اربعین ، امام حسین (ع) ، مدرنیته