بازخوانی علمی قرآن برای عبور جهان اسلام از رکود و ایستایی
یک مترجم قرآن به زبان بوسنیایی با تأکید بر ضرورت تداوم ترجمه‌های قرآن همانند تفاسیر گفت: جهان اسلام برای عبور از رکود و ایستایی نیازمند این است که نوعی بازخوانی علمی و بازتفسیر از قرآن داشته باشد تا متن قرآن به شکلی فعال‌تر در بطن زندگی مورد توجه قرار گیرد.
امروز، 8 مهرماه برابر با 30 سپتامبر 2026، روز جهانی ترجمه و مترجم نامگذاری شده است. مجمع عمومی سازمان ملل در 24 می 2017، این تاریخ را به‌عنوان روز جهانی ترجمه و مترجم اعلام کرد. این روز به مناسبت درگذشت سنت ژروم، مترجم کتاب مقدس، که قدیس حامی مترجمان بوده است، گرامی داشته می‌شود.
ترجمه تنها جابه‌جایی کلمات از زبانی به زبان دیگر نیست؛ بلکه بازآفرینی معنا در بستری جدید است، به‌ویژه زمانی که سخن از کلام وحی در میان باشد. در روز جهانی ترجمه، نگاهی داریم به رسالت مترجمان قرآن که میان حقیقت الهی و فهم بشری پل می‌زنند.
ایکنا در گفتوگو با «اسعد دوراکوویچ»، پژوهشگر و مترجم بوسنیایی قرآن کریم، به واکاوی این موضوع می‌پردازد که چگونه ترجمه قرآن می‌تواند راه را برای شناخت اصیل اسلام در قلب اروپا بگشاید و چگونه یک مترجم می‌تواند همزمان پژوهشگر، مفسر و سفیر فرهنگ باشد.
اسعد(اساد) دوراکوویچ، از محققان و مترجمان بوسنیایی قرآن است که بیش از ۲۰ سال از انتشار ترجمه قرآن وی می‌گذرد. وی پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه بلگراد در یوگسلاوی آن زمان(صربستان کنونی) در سال ۱۹۷۲، کار آکادمیک خود را در بلگراد و پریشتینا (کوزوو کنونی) با اخذ دکترا در ادبیات عرب آغاز کرد. از سال ۱۹۹۱ وی در مؤسسات مختلف دانشگاهی در سارایوو، به‌ویژه مؤسسه شرق‌شناسی کار کرده است. دوراکوویچ همچنین عضو آکادمی علوم مصر و آکادمی زبان عربی در دمشق است. او در طول کار خود، آثار متعددی در زمینه‌های مختلف ادبیات عرب و همچنین ترجمه‌های بوسنیایی تعدادی از آثار از جمله هزار و یک شب منتشر کرده است و در سال ۲۰۰۳ موفق به دریافت نشان معتبر یونسکو شد و جایزه شارجه برای فرهنگ عرب را نیز دریافت کرد
حاصل این گفتوگو را در ادامه می‌خوانیم:
ایکنا ـ جناب دکتر دوراکوویچ ابتدا درباره ترجمه خود از قرآن به زبان بوسنیایی برای ما بگویید. این ترجمه برای نخستین‌بار چه زمانی منتشر شد و مهم‌ترین انگیزه شما برای ترجمه قرآن چه بود؟
نخستین چاپ ترجمه من از قرآن کریم در سال ۲۰۰۴ میلادی، یعنی سال‌ها پیش، توسط انتشارات «سوتلُست» در سارایوو و در شمارگان ۷ هزار نسخه منتشر شد.
برای این اقدام، انگیزه‌های متعددی وجود داشت که در کنار یکدیگر چنان نیرومند عمل کردند که در مقطعی از زندگی دیگر نتوانستم در برابر این کشش و نیاز مقاومت کنم؛ نیازی که مرا به سوی انجام مهم‌ترین پروژه ترجمه‌ای زندگی‌ام سوق داد.
پیش از آن، تجربه زیادی در زمینه ترجمه ادبی داشتم و مجموعه‌ای از گلچین‌های شعر عربی، داستان‌ها، رمان‌ها و آثار دیگر را از عربی به بوسنیایی ترجمه کرده بودم. اما قرآن چیز دیگری است؛ کاملاً متفاوت.
نخستین انگیزه، انگیزه‌ای ایمانی بود. من به عنوان یک مسلمان احساس می‌کردم نیاز دارم متن قرآن را به خودم نزدیک‌تر کنم. زیرا انسان هنگامی که متنی چنین مهم و پیچیده را ترجمه می‌کند، در جریان همین فرایند آن را برای خودش نیز نزدیک‌تر و روشن‌تر می‌سازد، معانی متعدد آن را کشف می‌کند و با زیبایی‌هایی مواجه می‌شود که گاه دست‌نیافتنی به نظر می‌رسند.
البته به عنوان یک عرب‌شناس نیز این کار را چالشی ویژه می‌دانستم و می‌خواستم دست‌کم بخشی از زیبایی متن اصلی را منتقل کنم. زیرا همواره می‌دانستم و مشاهده کرده بودم که ترجمه‌های موجود برخی جنبه‌های مهم متن اصلی را منتقل نکرده‌اند؛ هرچند هر یک از آن ترجمه‌ها ارزش‌های خاص خود را داشته و در یک فرایند تاریخی، نقش مثبتی ایفا کرده‌اند.
پیش از آنکه تصمیم بگیرم ترجمه قرآن را آغاز کنم، چندین دهه در مجله «تقویم» و گاهی در نشریات دیگر، مقالات علمی درباره «سبک‌مندی» و ظرفیت‌های سبکی قرآن و درباره سبک شگفت‌انگیز و الهی آن منتشر می‌کردم؛ سبکی که عمیقاً مرا مجذوب خود کرده بود.
بعدها این مقالات را در کتابی با عنوان «سبک به مثابه استدلال: در فراز متن قرآن» گردآوری و منتشر کردم. این کتاب به زبان بوسنیایی منتشر شده و امروزه نسخه انگلیسی آن نیز در اینترنت قابل دسترسی است. بنابراین، سبک و ویژگی‌های سبکی متن قرآن به زبان عربی واقعاً شگفت‌انگیز است.
همه ترجمه‌های پیشین قرآن به زبان بوسنیایی ـ و ترجمه من، تا آنجا که می‌دانم، هفتمین ترجمه کامل بود ـ به این جنبه از متن اصلی توجه کافی نکرده بودند و عمدتاً به انتقال معنا، پرداخته بودند.
ایکنا ـ اخیراً به چاپ مجدد، یا به عبارت دقیق‌تر، چاپ جدیدی از این ترجمه اقدام کرده‌اید. چه چیزی شما را به این کار ترغیب کرد؟
پس از انتشار و چاپ ترجمه خود در سال ۲۰۰۴، قرآن همواره در زندگی من، به عنوان یک مؤمن، حضور داشت. هر ماه رمضان نیز یک «ختم قرآن» انجام می‌دادم؛ یعنی در طول هر ماه رمضان تمام متن قرآن را مرور می‌کردم. این روند بیش از ۲۰ سال ادامه یافت. در طول این مدت نسبتاً طولانی، به دریافت‌های جدیدی رسیدم، در برخی موارد به درک متفاوتی از متن اصلی دست یافتم و به راه‌حل‌های ترجمه‌ای بهتری رسیدم.
همه این موارد را طی بیش از ۲۰ سال یادداشت می‌کردم و سرانجام تصمیم گرفتم متنی را که به شکل قابل توجهی بازنگری و اصلاح شده بود، در چاپ دوم منتشر کنم. این چاپ در واپسین روزهای سال ۲۰۲۵ منتشر شد و ناشر آن «مرکز مطالعات پیشرفته» در سارایوو است.
نکته اصلی این است که متن اصلی همواره همان متن است، اما ما همان انسان قبلی نیستیم. زمان و شرایط تغییر می‌کنند، درک‌‌ها تغییر می‌کنند و تجربه و دانش ما نیز تغییر می‌کند. بنابراین، از این جهت، رابطه ما در ترجمه و تفسیر با متن اصلی نیز تا حدی تغییر می‌کند. من امروز از نظر فکری همان انسانی نیستم که ۲۵ سال پیش بودم؛ بنابراین می‌خواهم بر یک واقعیت مهم تأکید کنم: ترجمه قرآن یک فرایند است.
تا زمانی که جهان و زندگی ادامه داشته باشد، ترجمه‌های قرآن همانند تفاسیر قرآن وجود خواهند داشت. زیرا ما با کلام خداوند و با یک معجزه الهی مواجه هستیم. بنابراین، به نظر من، این تصور که هر مترجمی ممکن است ترجمه خود را نهایی یا دست‌نیافتنی بداند، نوعی تکبر است.
تجربه من نشان می‌دهد که حتی یک مترجم واحد نیز نمی‌تواند یک ترجمه نهایی و قطعی ارائه کند و نص قرآن برای نسل‌های جدید، زمانهای جدید، شرایط و زمینه‌های جدید همچنان امکان ارائه و معرفی دارد.
ایکنا ـ از مهم‌ترین چالش‌هایی که مترجم هنگام ترجمه کلام الهی با آن مواجه می‌شود، بگویید.
انتقال ارزش‌های سبکی متن اصلی به‌ویژه دشوار است. من معتقدم هیچ ترجمه‌ای نباید این ارزش‌ها را نادیده بگیرد؛ از جمله قافیه‌ها، ریتم، موازنه‌ها و تقابل‌های نحوی، تکرارهای گاه‌به‌گاه، فراوانی آرایه‌های ادبی و دیگر ویژگی‌های سبکی. زیرا متن اصلی خود بر این عناصر تأکید دارد. من به خوبی می‌دانم که به عنوان مترجم نمی‌توانم تمام این زیبایی را از متن اصلی منتقل کنم، اما به این وظیفه آگاه هستم که تلاش کنم ترجمه‌ام دست‌کم به خواننده‌ای که زبان عربی نمی‌داند، نشان دهد که سبک متن اصلی تا چه اندازه شگفت‌انگیز و برجسته است.
ترجمه موظف است به این جنبه نیز اشاره کند، هرچند هر «تلاش ترجمه‌ای» در نهایت پایین‌تر از ظرفیت متن اصلی باقی می‌ماند. یکی دیگر از مشکلات مترجم، چندمعنایی بودن واژگان در زبان عربی است. برخی واژه‌ها معانی متعددی دارند و مترجم اغلب با این پرسش مواجه است که کدام معنا را انتخاب کند. از این رو، مترجم در بسیاری موارد ناچار است از پاورقی و توضیحات استفاده کند تا به معانی مهم دیگری که ناچار شده آنها را در متن اصلی ترجمه وارد نکند، اشاره کند.
ایکنا ـ مهم‌ترین ویژگی ترجمه قرآن شما چیست؟
پیش‌تر گفتم که یکی از نیرومندترین انگیزه‌های من برای این ترجمه، نوعی الزام درونی بود که تلاش کنم تا آنجا که برای انسان ممکن است بخشی از ارزش‌های سبکی متن اصلی را منتقل کنم. برای این کار از قافیه‌هایی مطابق با متن اصلی استفاده کردم؛ زیرا متن قرآن در بسیاری موارد دارای نثر موزون، آهنگین و قافیه‌دار است. حتی در پایان کتاب، فهرستی از قافیه‌ها را به تفکیک سوره‌ها آورده‌ام. همچنین از جابه‌جایی‌های نحوی، آهنگین‌سازی، قافیه‌های درونی و دیگر ابزارهای سبکی استفاده کرده‌ام.
واکنش خوانندگان که به من منتقل شد، بسیار مثبت بود. خوانندگان می‌گفتند ترجمه من اساساً «به شکل دیگری خوانده می‌شود». آنها هدف من و نتایجی را که به آن دست یافته بودم، تشخیص داده بودند. اما پس از چاپ نخست، سال‌ها ذهن من درگیر «مثبت‌بودن» متن اصلی بود؛ جنبه‌ای که در بسیاری موارد در چاپ نخست از نظر من نیز دور مانده بود و به‌ویژه در ترجمه‌های دیگر ما نیز کمتر دیده می‌شد.
زبان بوسنیایی یکی از زبان‌های اسلاوی جنوبی است و به دلیل تعامل فرهنگی با زبان عثمانی، از زبان‌های همسایگان خود یعنی کرواتی و صربی غنی‌تر شده است. تاکنون چندین ترجمه از قرآن به این زبان انجام شده است. وجه اشتراک همه اين ترجمه‌ها بيش از هر چيز انگيزه دينى مترجمان و گرايش آنها به انتقال مفاهيم قرآن است
در اینجا به عنوان مثال تنها دو یا سه نمونه را ذکر می‌کنم، در حالی که نمونه‌های بسیار بیشتری وجود دارد. در سوره فاتحه، همه ما عبارت «یوم‌الدین» را «روز قیامت» ترجمه می‌کنیم. این تعبیر ترجمه‌ای، از نظر من، بار معنایی منفی دارد، در حالی که تعبیر اصلی سرشار از نوعی بار مثبت و به معنای «روز ایمان» است. یا واژه «اتقی» و مشتقات مختلف آن را ما نسل‌هاست به معنای «ترس از خدا» ترجمه کرده‌ایم و در زبان بوسنیایی نیز واژه «خداترسی» یا «تقوا» با چنین برداشتی رواج یافته است. در حالی که این واژه در اصل می‌تواند به معنای «مراقب‌بودن در رابطه با خدا»، «احتیاط کردن» و «پرهیز و دوراندیشی» باشد که با ترس یکسان نیست.
در ترجمه جدید من نمونه‌های زیادی از این موارد وجود دارد. نکته اصلی این است که متوجه شدم ترجمه‌ها، نوعی ترس از خدا و خداترسی را برجسته کرده‌اند، در حالی که در واقع باید محبت به خدا را برجسته کرد؛ این دو کاملاً متفاوت‌اند. ترس انسان را فلج و منفعل می‌کند، در حالی که عشق و محبت انسان را به سوی عمل مثبت و سازنده سوق می‌دهد. درباره این موضوع می‌توانم بسیار بیشتر سخن بگویم.
ایکنا ـ این ترجمه تاکنون در کجا توزیع شده و در اختیار چه کسانی قرار گرفته است؟
چاپ دوم ترجمه من توسط «مرکز مطالعات پیشرفته» در سارایوو منتشر شده و توزیع آن بر عهده «سوتلُست کومرس» در سارایوو است. بنابراین این کتاب در کتاب‌فروشی‌های سوتلُست کومرس قابل خریداری است و از طریق اینترنت نیز می‌توان آن را تهیه کرد. فروشگاه اینترنتی سوتلُست کومرس نیز این امکان را فراهم کرده است.
که من آن را «تحت تأثیر قرار گرفتن» یا «متحول‌شدن درونی» می‌نامم. این موضوع به هیچ وجه با آنچه «وفاداری» به متن اصلی نامیده می‌شود، در تعارض نیست. برعکس، انتقال این جنبه نیز یکی از بهترین راه‌های وفادارماندن به ارزش‌های متن اصلی است. نادیده گرفتن این جنبه یا فرم متن اصلی، در واقع به معنای چشم‌پوشی از بخشی از وفاداری به متن اصلی است.
ایکنا ـ بسیاری از مترجمان قرآن به زبان‌های دیگر با خطر ترجمه بیش از حد تحت‌اللفظی مواجهند. شما چگونه مفاهیم پیچیده و کلیدی قرآنی را به گونه‌ای منتقل کرده‌اید که خواننده بوسنیایی، به‌ویژه مخاطب عام، بتواند آن را درک و احساس کند، بدون آنکه در دام ترجمه تحت‌اللفظی گرفتار شوید؟
این پرسش را بارها از من پرسیده‌اند؛ حتی زمانی که با روزنامه‌نگاران درباره ترجمه خود از «هزار و یک شب» گفتوگو می‌کردم، زیرا مترجمان اروپایی همواره درباره «وفاداری به متن اصلی» با یکدیگر اختلاف نظر داشته‌اند. متن قرآن دارای ارزش‌های ادبی فوق‌العاده و ظرفیت‌های سبکی بسیار بالایی است.در عین حال، تأکید می‌کنم ــ و این را همواره به دانشجویانم گفته‌ام ــ که این به معنای آن نیست که قرآن، یک اثر هنری است. اما بسیاری از متون یا به اصطلاح سبک‌های کاربردی می‌توانند از ابزارهای سبکی بسیار ارزشمند و مؤثر استفاده کنند، بدون اینکه متن هنری باشند.
متن هنری، نوعی بازآفرینی و دگرگون‌سازی واقعیت است؛ در حالی که قرآن بازآفرینی واقعیت نیست، بلکه خود در بالاترین سطح واقعیت قرار دارد. بنابراین، انتخاب ترجمه تحت‌اللفظی هنگام ترجمه متنی که از ظرفیت‌های سبکی فوق‌العاده‌ای برخوردار است، تصمیمی بسیار نامناسب و نادرست است؛ زیرا یکی از جنبه‌های اساسی آن را از متن می‌گیرد.
افزون بر این، خود قرآن نیز ــ در کنار اینکه یک معجزه از نظر ظرفیت‌های سبکی است ــ می‌گوید که خداوند به انسان «بیان» را آموخت. مترجمان معمولاً واژه «بیان» را «گفتار» ترجمه می‌کنند، در حالی که این ترجمه دقیق نیست؛ زیرا «بیان» به معنای گفتارِ آراسته، فصاحت، بلاغت و مانند آن است. بنابراین، انتقال ارزش‌های ادبی متن اصلی نه تنها با «وفاداری» در ترجمه تعارض ندارد، بلکه بخشی از وفاداری واقعی به متن اصلی است.
ایکنا ـ به نظر شما یک ترجمه موفق از قرآن چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟
فکر می‌کنم سخنان گفته‌شده تا حدی پاسخ این پرسش را در خود دارد. اما می‌توانم نکات دیگری را نیز اضافه کنم. ما می‌توانیم تعبیر «ترجمه موفق» را به صورت مشروط به کار ببریم؛ زیرا همان‌طور که گفتم، ترجمه قرآن یک فرایند است. تعداد زیاد ترجمه‌های قرآن نیز همین واقعیت را نشان می‌دهد. ترجمه‌های قرآن تا پایان زمان وجود خواهند داشت. همه آنها با یکدیگر متفاوتند و هر یک در زمان خود وظیفه و کارکرد مشخصی داشته‌اند؛ به این معنا که هر کدام تا حدودی موفق بوده‌اند.
تکرار می‌کنم ترجمه من نیز، نهایی نیست؛ اما امیدوارم با آن گامی مهم نسبت به ترجمه‌های موجود برداشته باشم و از این نقطه بتوان راه را ادامه داد و فراتر رفت.
به نظر من در پاسخ به این پرسش باید بر نکته مهمی تأکید کرد: ترجمه‌ها نباید «فرم» و ساختار متن اصلی و ویژگی‌های سبکی قرآن را نادیده بگیرند؛ زیرا خود متن و آیات بر این ویژگی‌ها تأکید دارد.
ایکنا ـ در ترجمه جدید خود چگونه میان دقت ادبی که حوزه تخصصی اصلی شماست و وفاداری در انتقال پیام الهی تعادل برقرار کرده‌اید؟
من دکترای علوم ادبی دارم و استاد دانشگاه در رشته ادبیات عرب هستم و خودم نیز در حوزه ادبی فعالیت می‌کنم؛ به‌ویژه به ژانر شعر غنایی در نثر علاقه دارم. تصور می‌کنم این ویژگی‌ها به من صلاحیت‌هایی برای چنین رویکردی در ترجمه قرآن می‌دهد.
هنگامی که متن اصلی قرآن را می‌خوانم، نوعی «تپش» شدید سبکی را در آن احساس می‌کنم که اغلب مرا به نقطه‌ای از هیجان می‌رساند.
ایکنا ـ با توجه به تغییرات زمانه ما و تمام تحولاتی که در جهان معاصر شاهد آن هستیم، چگونه می‌توان قرآن را به بشریت به گونه‌ای معرفی کرد که متناسب با جایگاه والای این کتاب و قداست آن باشد؟
امروز شاهد اسلام‌هراسی جهانی هستیم؛ اما این پدیده چیز جدیدی نیست و تنها در قالب‌های جدید ظاهر شده است. اسلام‌هراسی، ترس غیرمسلمانان از اسلام است. از جنگ‌های صلیبی چندصدساله تا امروز شاهد حملات و رویارویی‌هایی علیه اسلام بوده‌ایم. ما موظفیم بر حقیقت و جوهر قرآن تأکید کنیم؛ از جمله اینکه قرآن بر برادری نوع بشر تأکید دارد. در قرآن آمده است که خداوند ما را ملت‌ها و قبایل مختلف آفرید تا یکدیگر را بشناسیم. همچنین آمده است که اگر خدا می‌خواست، همه شما را یک امت قرار می‌داد. بنابراین، قلب اسلام، «جهان‌وطنی» است؛ به عنوان جلوه‌ای از اراده الهی که ما موظف به تأکید بر آن هستیم.
بر همین اساس، ما حق نداریم درباره ایمان و دین دیگران داوری کنیم؛ زیرا این امر در اختیار و صلاحیت خداوند است. به عبارت دیگر، اسلام دینی آشکارا صلح‌طلب و جهان‌وطنی است. البته اسلام دفاع از خود را مجاز می‌داند، اما به صراحت تأکید می‌کند که خداوند تجاوزگران و کسانی را که اهل درگیری و تعدی هستند دوست ندارد. در همین نکته نیز والایی خداوند آشکار می‌شود؛ خدایی که تأکید می‌کند ما را برای شناخت متقابل، همکاری و تعامل با یکدیگر آفریده است، نه برای دشمنی و تقابل.
ایکنا ـ به نظر شما بهترین راه‌ها برای نزدیک‌تر کردن نسل جوان مسلمان به قرآن و آموزه‌های اسلامی چیست؟
من معتقدم علما و روحانیون در جهان اسلام با احترام به استثناها، اسلام را دچار نوعی تصلب و جمود کرده‌اند. سنت‌گرایی بسیار نیرومند است و عوامل محافظه‌کارانه فعالیت زیادی دارند. این یکی از دلایل رکودی است که امروز بخش بزرگی از جهان اسلام از آن رنج می‌برد. شاید در ادامه بیشتر درباره این موضوع صحبت کنیم.
به طور خلاصه، معتقدم زمان آن فرا رسیده است که جهان اسلام نوعی بازخوانی علمی و نهادی قرآن را انجام دهد تا بتواند به سوی پیشرفت حرکت کند. ضروری است که مثبت‌اندیشی بیشتری وارد این عرصه شود و متن قرآن به شکلی فعال‌تر در بستر و شرایط معاصر مورد توجه قرار گیرد.
ایکنا ـ شما نویسنده کتابی درباره بحران هویت در جهان اسلام نیز هستید. این کتاب چه موضوعاتی را مورد توجه قرار داده است؟
عنوان دقیق کتاب من «بحران جهان اسلام به مثابه بحران سوژه» است. همچنین کتاب دیگری منتشر کرده‌ام که با همین موضوع ارتباط دارد و تاکنون سه بار تجدید چاپ شده است. عنوان آن «جنگ‌های میان مسلمانان امروز؛ برداشت نادرست از اسلام» است.
من از رکودی که امروز بخش بزرگی از جهان اسلام با آن مواجه است، ناراضی و اندوهگینم. البته برخی جوامع مسلمان در برابر این رکود مقاومت می‌کنند، اما این رکود در مجموع بر جهان اسلام غالب است. در بخش‌های بزرگی از این جهان، یا فقر شدید حاکم است یا نوعی لذت‌گرایی وجود دارد که در آن، کالاهای تولیدشده توسط تمدن غربی مصرف می‌شوند. این «مصرف‌کنندگان» از نظر تمدنی، فناوری یا اقتصادی، به معنای واقعی کلمه، سوژه و کنشگر مستقل نیستند؛ بلکه «مشتری» قدرت‌های بزرگ غربی‌اند؛ غربی که خود در یک بحران عمیق اخلاقی قرار دارد، زیرا امروز سود و منفعت را به خدای اصلی خود تبدیل کرده است.
من معتقدم جهان اسلام ـ منظورم بخش بزرگ آن است ـ امروز قرآن را صرفاً به صورت کلامی و زبانی تکرار می‌کند. به عبارت دیگر، قرآن به عنوان متن از زمینه واقعی زندگی ما خارج شده و عمدتاً در سطح مناسک و تکرارهای لفظی باقی مانده است.این وضعیت باید به شکل اساسی تغییر کند.
لازم است متن قرآن به شیوه‌ای جدید وارد زمینه و بستر زندگی شود. برای احیای این جهان، نیازمند نوعی بازتفسیر هستیم.
یکی از نهادهای کلیدی که متن قرآن بر آن تأکید دارد، امت است؛ در حالی که چنین امتی در عمل وجود ندارد و آن‌گونه که قرآن آن را تعریف می‌کند، یعنی به عنوان یک عامل همبستگی ضروری میان مسلمانان در سراسر جهان، عمل نمی‌کند. همین یک موضوع برای تأمل در این گفتوگو کافی است و نمی‌توان در اینجا تمام جنبه‌های دیگر را نیز برشمرد.
ایکنا ـ جامعه مسلمان بوسنی تاریخی غنی از ترجمه‌های قرآن دارد. بازخورد نخبگان دینی و همچنین مخاطبان عمومی در سارایوو و کشورهای همسایه (منطقه بالکان) نسبت به این رویکرد ادبی و بلاغی شما چه بوده است؟ آیا این ترجمه توانسته شکافی را بین نسل جوان و متن قرآن پر کند؟
امیدوارم چاپ دوم ترجمه من با استقبال مثبتی مواجه شود. همین حالا نیز واکنش‌های مثبت اولیه‌ای به من می‌رسد.ترجمه من تا آنجا که اطلاع دارم، در سال ۲۰۰۴ هفتمین ترجمه کامل قرآن به زبان بوسنیایی بود.جالب است که از سوی جامعه اسلامی بوسنی وهرزگوین، هیچ‌گاه واکنشی رسمی دریافت نکرده‌ام.
این موضوع دست‌کم برای من عجیب است؛ زیرا هر از گاهی ترجمه جدیدی از قرآن به هر زبانی منتشر می‌شود و این همیشه یک رویداد مهم فرهنگی است.هیچ‌کس از ساختارهای جامعه اسلامی بوسنی وهرزگوین تاکنون مرا برای یک قهوه، گفتوگو یا دیدار دعوت نکرده است. واقعاً عجیب است.
ایکنا ـ در پایان، چه پیامی برای مخاطبان ما به‌ویژه جوانان، درباره قرآن، پیام آن و جایگاه آن در جهان معاصر دارید؟
جهانی که امروز در آن زندگی می‌کنیم، در یک بحران عمیق قرار دارد. پیش‌تر گفتم که تمدن غربی دچار انحطاط عمیقی شده است، زیرا به شکلی تراژیک قطب‌نمای اخلاقی خود را از دست داده و «سود و منفعت» را به عنوان خدای برتر خود انتخاب کرده است. جهان اسلام، به عنوان یک سوژه و کنشگر، آگاهی کافی ندارد و مورد غفلت قرار گرفته است و از نظر قرآن، با خود قرآن صادق نیست؛ زیرا آن را به شیوه درست تفسیر و در زندگی روزمره خود اجرا نمی‌کند.
در مجموع، ما در زمانهای بسیار دشوار و نامطمئن زندگی می‌کنیم. به نظر من، انسان‌ها به طور کلی و به‌ویژه جوانان باید با رویکردی جدید و با کنجکاوی معنوی و فکری بسیار بیشتر به قرآن مراجعه کنند و نباید قرآن را صرفاً به حوزه مناسک و عبادات محدود کنند.
نقش علما و روحانیون در این زمینه بسیار مهم است. علما باید جایگاه خود، برداشت خود از متن و درک خود از جهان معاصر را مورد بازنگری قرار دهند. باید از آن تقسیم‌بندی سرنوشت‌ساز و اشتباه عبور کرد که بر اساس آن، چیزی به نام «علوم اسلامی» در برابر علوم دیگر وجود دارد؛ زیرا همه علوم از شیمی و فیزیک گرفته تا فلسفه، اسلامی‌اند. این تقسیم‌بندی در تاریخ جهان اسلام پیامدهای بسیار سنگینی داشته است.
انتهای پیام
