تربیت فاطمی؛ الگویی برای پرورش نسل مؤمن و جهادگر

حجت‌الاسلام والمسلمین رضا حق‌پناه، استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی، درباره نیاز فرزندان امروز به مصونیت در برابر هجمه‌ها، اظهار کرد: در این زمانه، بیش از هر زمان دیگری هجمه‌ها، شبهه‌ها، چالش‌های فرهنگی و اقتصادی و تبلیغات دروغین، مکتب اسلام و فرزندان ما را هدف قرار داده‌اند. فرزندان ما در مرحله نخست مواجهه با این هجمه‌ها نباید بدون تفکر و تأمل تحت تأثیر آن‌ها قرار بگیرند، بلکه باید با شناختی که از مکتب خویش دارند، به آن عمل کنند.

این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه فرزندان باید فعال باشند و حالت انفعالی نداشته باشند، افزود: مادران باید این ویژگی را به فرزندان خود منتقل کنند که مبلغ دین، گوینده و مجاهد تبیین‌گر باشند. این انتقال در زمان ما از حساسیت بسیار بالایی برخوردار است و مادر باید از ابتدا تا انتهای همراهی با فرزندان، ظرافت‌های مربوط به کیفیت تأثیرگذاری را رعایت کند.

حق‌پناه با اشاره به ضرورت احترام به کودک، ادامه داد: همان‌گونه که حضرت زهرا(س) به فرزندان خود احترام می‌گذاشتند، مادر امروز نیز باید به فرزندش احترام بگذارد و عقاید صحیح و سایر مسائل مورد نیاز را به او بیاموزد تا هر فرزند برای ایفای نقش خود در جامعه و با حفظ اصالت دینی تربیت شود و در آینده به ستاره‌ای درخشان در جامعه تبدیل شود؛ این وظیفه اصلی مادران است.

وی با بیان اینکه محبت باید توانمندساز باشد، گفت: در چنین محبتی، کودک در خانه احساس امنیت و پذیرفته‌شدن می‌کند و در دنیای بیرون برای اثبات خود به‌دنبال مسیرهای انحرافی نمی‌رود. همچنین باید گفت جامعه از تک‌تک افراد ساخته می‌شود و اگر مادر وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد، فرزندان نیز می‌توانند اطرافیان و فرزندان خود را به‌درستی تربیت کنند تا جامعه‌ای سالم و ایده‌آل داشته باشیم.

تربیت با عمل؛ مؤثرتر از سفارش و توصیه به فرزندان

حق‌پناه با بیان اینکه یکی از شرایط مهم تأثیرگذاری این است که ابتدا آنچه را می‌خواهیم به دیگران بگوییم، در خود محقق کنیم، تصریح کرد: خود انسان باید عامل باشد و مطابق فرموده امام صادق(ع)، آنچه را می‌خواهیم به دیگران بگوییم، با عمل خود تبلیغ کنیم که بسیار تأثیرگذار است. در بسیاری از موارد، لازم نیست به فرزند بگوییم این کار را انجام بده؛ وقتی ببیند مادر و پدر خود به آن عمل می‌کنند، خودبه‌خود می‌آموزد و تربیت می‌شود.

وی با بیان اینکه هدف حضرت زهرا(س) تربیت انسان‌هایی بود که خودآگاهی داشته باشند، افزود: ایشان فرزندانی تربیت کردند که در مواجهه با بحران‌های سیاسی و اجتماعی زمان خود، نه بر اساس ترس، بلکه براساس ارزش‌ها تصمیم می‌گرفتند؛ یعنی قدرت تحلیل داشتند و می‌توانستند در میان هجمه‌های رسانه‌ای، فیلتر شخصی خود را برای تشخیص حق از باطل به کار بگیرند.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه حضرت زهرا (س) با تمرکز بر عبادات، صبر در برابر سختی‌ها و حتی نحوه برخورد با مسائل روزمره، نماد زنده ارزش‌ها بودند، افزود: فرزندان ایشان ارزش‌ها را از رفتار مادر می‌آموختند، نه از دستورات او.

حق‌پناه درباره انتقال عقاید صحیح در خانواده حضرت زهرا (س)، بیان کرد: ایشان که در مقام عصمت و برخوردار از اعتقاد عمیق و باور قوی بودند، ابتدا کوشیدند عقاید صحیح و درست را به اعضای خانواده منتقل کنند. گرچه فرزندان در سایه امیرالمؤمنین (ع) و جدشان رسول‌الله (ص) نیز قرار داشتند، حضرت زهرا (س) این عقاید و باورها را در عمل به فرزندانشان نشان دادند و آنان ایمان عمیق، بخشندگی، احترام به پیامبر (ص) و احترام به تک‌تک انسان‌ها و مردم را از ایشان می‌آموختند؛ زیرا اگر اعتقاد و باور به خدا به‌طور کامل در فرد رسوخ کند، رفتار او بر اساس همان باور شکل می‌گیرد و اعمالش نشان‌دهنده اعتقادات او خواهد بود.

تربیت روحیه بخشندگی در مکتب حضرت زهرا (س)

وی با اشاره به رفتار اجتماعی حضرت زهرا (س) ادامه داد: ایشان به فرزندان خود آموختند که در جایی که باید اقدام کنند، کمک اقتصادی داشته باشند، به فقرا رسیدگی کنند و دردی از دردهای اجتماعی را برطرف سازند. حضرت با سخن و حرف به فرزندان نمی‌گفتند این کارها را انجام دهید، بلکه در برابر چشمان آنان از حق خود می‌گذشتند و لباس و غذایی را که داشتند به دیگران می‌بخشیدند و این روحیه در فرزندان ایشان تقویت شد.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به بخشندگی امام حسن مجتبی (ع) بیان کرد: ایشان در مکتب و تربیت فاطمی به جایی رسیدند که به کریم اهل‌بیت معروف شدند. گرچه امام حسن مجتبی (ع) معصوم‌اند و در سایه تربیت جدشان و امیرالمؤمنین (ع) نیز بودند، کریم بودن و بخشندگی را از سیره مادر آموختند و به ارث بردند و تربیت فاطمی ایشان را به این مقام رساند. هر تازه‌واردی که به مدینه می‌آمد، بر آن حضرت وارد می‌شد و ایشان مهمان‌خانه‌ای داشتند؛ همه این‌ها از آثار تربیت‌پذیری و الگوپذیری از مادرشان حضرت زهرا (س) است.

حق‌پناه با اشاره به روایتی درباره زخم کهنه بر دوش امام حسین(ع)، گفت: نقل شده است که پس از شهادت سیدالشهدا(ع)، از همه زخم‌های تازه بر بدن شریف ایشان خون تازه می‌جوشید، به‌جز اثر یک زخم کهنه روی دوش حضرت. امام باقر(ع) فرمودند آن زخم کهنه، اثر انبان نان و غذایی بود که جد ایشان شب‌های تار به در خانه فقرا می‌بردند. این سیره را امام حسین(ع) نیز از مادر آموخته‌اند؛ هرچند ایشان معصوم‌اند، به قرآن عمل می‌کنند و در سایه تربیت جد مطهر و پدر گرامی خود بوده‌اند، از سیره مادر نیز آموخته‌اند.

جهاد علمی و تبیین؛ میراث تربیتی حضرت زهرا (س) برای فرزندان

وی با بیان اینکه یکی دیگر از ابعاد الگوگیری فرزندان از مادری که به‌درستی تربیت شده و با مسائل دینی آشناست، آموزش صحیح و انتقال درست مطالب به دیگران است، تصریح کرد: باید این موضوع را از حضرت زهرا(س) یاد بگیریم. ایشان با اینکه در کنار پیامبر اکرم(ص) بزرگ شده بودند، هنگامی که مورد مراجعه و پرسش قرار می‌گرفتند، با روی باز پاسخ می‌دادند و مسائل را برای زنان مدینه و کسانی که از ایشان سؤال می‌کردند، به‌درستی بیان می‌کردند. فرزندان نیز در این زمینه درس می‌گرفتند و این همان جهاد علمی و تبیین است.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به خطبه فدکیه، افزود: حضرت زهرا(س) دو سخن بسیار بزرگ دارند که یکی از آن‌ها خطبه فدکیه است. ایشان در این خطبه، با تبیین علمی جامع و با استدلال و استناد به قرآن کریم، حقایق را برای مردم بیان کردند و فرزندانشان نیز از آن بهره می‌بردند؛ برای نمونه، حضرت زینب(س) این خطبه را نقل کرده‌اند.

حق‌پناه با اشاره به سخنان حضرت زهرا(س) با زنان مدینه، بیان کرد: زنان مدینه در اواخر عمر شریف ایشان برای عیادت آمدند و از حال ایشان پرسیدند. حضرت برای آنان مفصل صحبت کردند؛ از دردهای خود نگفتند، بلکه از دردهای جامعه سخن گفتند و مسائل را به‌صورت علمی تبیین کردند. فرزندان نیز همین مسائل را می‌آموختند. اگر مادر بر مسائل دینی مسلط باشد و آن‌ها را به‌درستی تبیین کند، بی‌تردید این آموزه‌ها به فرزندان منتقل می‌شود.

وی با اشاره به فرزندان حضرت زهرا (س)، ادامه داد: امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و حضرت زینب(س) صدای رسا، نطق‌های شریف و زبان گویایی در جایگاه و موقعیت مناسب داشتند. خطبه‌هایی که سیدالشهدا(ع) از مسیر کربلا تا زمان شهادت خواندند و سخنان حضرت زینب(س) در مجالس به‌عنوان اسیر، چه در کوفه نزد عبیدالله بن زیاد و چه در شام نزد یزید، نشان‌دهنده تربیت قوی‌ای است که در محضر مادر آموختند. ثمره این جهاد تبیین، ۳۰ تا ۴۰ سال پس از شهادت حضرت زهرا (س) ظاهر شد.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه اگر مادر درصدد تربیت درست فرزندان باشد، آن‌ها از وی الگوبرداری می‌کنند، تصریح کرد: این الگوبرداری در جای خود ثمر می‌دهد و آن را در سیره حضرت زهرا(س) می‌بینیم؛ جایی که فرزندان در مکتب ایشان پرورش یافتند و از مادر الگو گرفتند. همان‌طور که حضرت زهرا(س) با خطبه فدکیه و سخنان خود حق را بیان می‌کردند تا پنهان نماند، فرزندان ایشان، یعنی امام مجتبی(ع)، امام حسین(ع) و حضرت زینب(س) نیز در جای خود خطبه‌ها و سخنرانی‌هایی داشتند و نگذاشتند حقایق بر کسی پنهان بماند.

تربیت فرزندانی شجاع و حق‌طلب در مکتب حضرت زهرا(س)

حق‌پناه با اشاره به مبارزه حق و باطل، گفت: این مبارزه همواره وجود داشته و ما آن را هم در سیره حضرت زهرا(س) و هم در سیره فرزندانشان می‌بینیم. این مبارزه آموزش می‌خواهد و به افرادی نیاز دارد که در این زمینه مهارت داشته باشند، حق را به‌درستی تشخیص دهند، باطل را بشناسند و در عمل وارد مبارزه شوند. حضرت زهرا(س) از این قبیل بودند و فرزندان ایشان نیز شجاع، بدون ترس و بدون کوچک‌ترین واهمه‌ای پرورش یافتند.

وی با اشاره به ایستادگی حضرت زهرا(س) و حضرت زینب(س) در برابر حاکمان زمان خود، اظهار کرد: حضرت زهرا(س) نزد خلیفه اول سخن حق را گفتند و او را محکوم و مجاب کردند، به‌گونه‌ای که نتوانست پاسخ دهد. چند دهه بعد، فرزند ایشان، حضرت زینب(س)، همان‌گونه که از مکتب مادر آموخته بود، نزد طاغوت زمان، یعنی یزید، ایستاد و حق را چنان بیان کرد که یزید نتوانست پاسخ حضرت زینب(س) را بدهد. این موضوع درسی برای ما و زمان ماست.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه برای داشتن الگویی جامع باید به سراغ حضرت زهرا (س) رفت، افزود: ایشان فرزندان خود را در زمینه عقاید، تبیین، مسائل اجتماعی و اقتصادی و مبارزه با حق و باطل به این شکل پرورش دادند و آموزش دادند و همه این ابعاد در سیره ایشان وجود دارد.

بندگی و عبادت؛ الگوی عملی حضرت زهرا (س) در تربیت فرزندان

حق‌پناه با بیان اینکه بندگی و عبادت برای خدا یکی از مسائل بسیار مهمی بود که باعث شد حضرت زهرا(س) در این مسیر به‌طور کامل موفق شوند و به الگویی برای جامعه تبدیل شوند، اظهار کرد: فرزندان شاهد بودند و گاهی می‌پرسیدند چرا مادر همیشه برای دیگران دعا می‌کند و برای خود دعا نمی‌کند. ایشان آن‌قدر عبادت می‌کردند که پاهای مبارکشان ورم می‌کرد. این بندگی برای خدا، حضرت را به الگویی جامع تبدیل کرد که بدون افراط، بدون تفریط و بدون انحراف از مسیر حق، این مسائل را در عمل به فرزندان می‌آموختند.

وی با اشاره به جامعیت دین اسلام، بیان کرد: اسلام قوانین جامعی برای امور دنیوی و اخروی و مسائل مربوط به ظاهر و باطن آورده است و افراد، از جمله پیامبر(ص) و آل پیامبر(ع)، به این قوانین عمل کرده‌اند. از اینجا معلوم می‌شود که این قوانین قابل عمل هستند و پیامبر و آل ایشان برای ما الگو هستند.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س)، بیان کرد: ایشان علاوه بر قرابت و فرزندی با حضرت رسول(ص) و شرافت و فضیلت ثابت نسب خاندانی، به تمام دستورات دین عمل می‌کردند و به قرآن، در حدی که وظیفه داشتند، به‌طور کامل پایبند بودند و همین امر باعث شد به الگویی برای مردان، زنان و دیگران تبدیل شوند. ایشان در این جهت چنان پیشرفت کردند که امام زمان(عج) فرموده‌اند الگوی ایشان حضرت زهرای مرضیه (س) است و به ایشان اقتدا می‌کنند.

حق‌پناه با اشاره به سیره حضرت زهرا(س) در خانه، ادامه داد: یکی از ابعادی که می‌توان از زندگی ایشان آموخت، سیره رفتاری در خانه و نحوه برخورد با همسر و فرزندان است که ناشی از آگاهی کامل ایشان از محتوای دین بود و حضرت بدون افراط و تفریط وظیفه خود را انجام می‌دادند.

وی با تأکید بر اینکه نقشه راه این است که ابتدا با الگوی صحیح در تاریخ اسلام آشنا شویم، گفت: نیازی نیست برای الگوبرداری به سراغ دیگران برویم؛ الگوی زندگی ما، چه برای مردان و چه برای زنان، امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) هستند. این بزرگواران از نظر روحیات، برخورد صحیح در خانواده و تربیت درست، الگوی ما هستند و باید از آنان الگوبرداری کرد و ابعاد مختلف سیره ایشان را شناخت.