مسئول مبلغان مکتب نرجس(س) مطرح کرد
حضرت زهرا(س)؛ الگوی پیوند عقلانیت و مسئولیت‌پذیری
مرضیه عظیمی با تأکید بر ضرورت بازخوانی ابعاد معرفتی و اجتماعی سیره حضرت فاطمه زهرا(س) گفت: جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به پیوند میان ایمان، عقلانیت و مسئولیت اجتماعی نیاز دارد و سیره حضرت زهرا(س) می‌تواند الگویی برای تقویت تفکر نقادانه، تصمیم‌گیری آگاهانه و تربیت نسلی بصیر و مسئولیت‌پذیر باشد.
مرضیه عظیمی، مسئول مبلغان مکتب نرجس(س) در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی با اشاره به ظرفیت‌های سیره حضرت فاطمه زهرا(س) برای تقویت تفکر نقادانه و تصمیم‌گیری آگاهانه در جامعه اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سیره حضرت زهرا(س) پیوند میان معرفت، تعقل و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است؛ ایشان به جامعه مؤمنان آموختند که نباید تحت تأثیر فضای عمومی، هیجانات جمعی و جریان‌های غالب قرار گرفت، بلکه لازم است قدرت تشخیص حق از باطل را با شناخت و آگاهی تقویت کرد.
وی افزود: موضع‌گیری در برابر مسائل مختلف نباید صرفاً بر پایه احساسات و هیجانات باشد، بلکه باید از شناخت، استدلال و آگاهی سرچشمه بگیرد. یکی از جلوه‌های روشن این رویکرد را می‌توان در خطبه فدکیه حضرت زهرا(س) مشاهده کرد؛ خطبه‌ای که در آن حضرت صرفاً به بیان یک مطالبه شخصی نپرداختند، بلکه با استناد به آیات قرآن، ارائه استدلال‌های منطقی، تبیین مبانی اعتقادی و یادآوری فلسفه احکام به تحلیل شرایط اجتماعی و طرح مسئله حق، عدالت و مسئولیت جامعه پرداختند.
عظیمی با بیان اینکه حضرت زهرا(س) برای دفاع از حق از منطق، استدلال، آگاهی‌بخشی و روشنگری بهره گرفتند، تصریح کرد: این شیوه برای جامعه امروز نیز درس‌آموز است، چراکه تفکر نقادانه به‌معنای مخالفت با همه امور یا ایجاد تردید در تمام باورها نیست، بلکه برخورداری از قدرت تحلیل، پرسشگری، ارزیابی اطلاعات و بررسی شواهد است تا انسان از پذیرش بی‌چون‌وچرای اطلاعات و باورها پرهیز کند.
مسئول مبلغان مکتب نرجس(س) ادامه داد: سیره حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که بصیرت تنها به‌معنای دانستن نیست، بلکه توانایی تشخیص درست در موقعیت‌های پیچیده و برخورداری از شجاعت برای عمل به دانسته‌ها را نیز شامل می‌شود؛ بنابراین سه مؤلفه اساسی آگاهی و شناخت، قدرت تحلیل و تشخیص و همچنین شجاعت و مسئولیت‌پذیری را می‌توان از سیره ایشان برای جامعه امروز استخراج کرد.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت کافی پیش از قضاوت و تصمیم‌گیری گفت: انسان باید پیش از هرگونه داوری اطلاعات لازم را درباره موضوع به‌دست آورد و اجازه ندهد شایعات، تبلیغات و جریان‌های رسانه‌ای قدرت تشخیص و داوری او را تحت تأثیر قرار دهند، همچنین هنگامی که فرد به حقیقتی دست پیدا می‌کند باید در قبال بیان آن احساس مسئولیت داشته باشد و در حد توان برای دفاع از حق و تحقق عدالت اقدام کند.
ضرورت پیوند شور مذهبی با معرفت و آگاهی در هیئت‌ها
عظیمی با اشاره به نقش هیئت‌های مذهبی در تعمیق معرفت دینی مخاطبان بیان کرد: هیئت‌های مذهبی از سرمایه‌های اجتماعی جامعه دینی به‌شمار می‌روند و اگرچه یکی از کارکردهای اصلی آن‌ها تقویت شور و عاطفه دینی است، اما این ظرفیت باید در کنار افزایش معرفت و آگاهی مخاطبان قرار گیرد.
وی افزود: یکی از ویژگی‌های ارزشمند هیئت‌های مذهبی توانایی ایجاد پیوند میان عقل و عاطفه، معرفت و محبت و همچنین آگاهی و انگیزه است. عاطفه دینی ظرفیت مهمی برای برقراری ارتباط انسان با مفاهیم دینی محسوب می‌شود، اما اگر این عاطفه به شناخت و معرفت منتهی نشود ممکن است تأثیر آن به فضایی احساسی، مقطعی و محدود منحصر بماند.
مسئول مبلغان مکتب نرجس(س) با بیان اینکه هیئت موفق نباید مخاطب را صرفاً با احساسات بدرقه کند، گفت: یک هیئت اثرگذار باید زمینه شکل‌گیری پرسش‌های جدید، شناخت عمیق‌تر، اصلاح رفتار و افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی را فراهم کند؛ برای تحقق این هدف نخست باید میان محتوای منبر و نیازهای واقعی جامعه ارتباط برقرار شود.
عظیمی ادامه داد: سخنرانان و مبلغان باید سیره اهل‌بیت(ع) را با مسائل روز جامعه پیوند بزنند، برای نمونه هنگامی که از حق‌طلبی حضرت زهرا(س) سخن گفته می‌شود باید این مفهوم با موضوعاتی مانند عدالت‌خواهی، مبارزه با تبعیض، مسئولیت اجتماعی، صداقت و رعایت حقوق دیگران ارتباط پیدا کند تا مخاطب بتواند کاربرد این آموزه‌ها را در زندگی خود درک کند.
وی تقویت فرهنگ پرسشگری و گفت‌وگو را دومین راهکار اثرگذاری هیئت‌ها دانست و افزود: هیئت نباید صرفاً فضایی یک‌طرفه برای انتقال مطالب باشد که سخنران صحبت کند و مخاطبان تنها شنونده باشند، به‌ویژه در ارتباط با نسل جوان باید فرصتی فراهم شود تا افراد بتوانند پرسش‌ها و ابهامات خود را بدون نگرانی از برچسب‌خوردن یا متهم‌شدن مطرح کرده و پاسخ‌های مستدل و قانع‌کننده دریافت کنند.
عظیمی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از کارشناسان و محتوای مستند در برنامه‌های مذهبی گفت: مطالبی که در هیئت‌ها ارائه می‌شود باید از پشتوانه معتبر تاریخی، قرآنی و روایی برخوردار باشد؛ اگرچه روایت‌های عاطفی و تحلیل‌های احساسی نیز در ارتباط با مخاطب اهمیت دارند، اما آنچه اعتماد مخاطب را شکل می‌دهد مواجهه با محتوای دقیق، مستند و قابل اتکا است.
وی تبدیل معرفت دینی به کنش اجتماعی را چهارمین محور فعالیت هیئت‌ها برشمرد و ادامه داد: آگاهی نباید صرفاً در مرحله دانستن باقی بماند، بلکه باید به فعالیت و مسئولیت اجتماعی تبدیل شود. هیئت‌ها علاوه بر برگزاری مراسم مذهبی می‌توانند بستری برای تمرین مسئولیت اجتماعی باشند. فعالیت‌هایی مانند تهیه بسته‌های معیشتی برای خانواده‌های نیازمند و کمک به محرومان از جمله جلوه‌های عملی معرفت دینی هستند؛ بنابراین هیئتی که بتواند میان شور دینی، محبت اهل‌بیت(ع) و مسئولیت‌پذیری اجتماعی پیوند برقرار کند، در تربیت نسلی آگاه و متعهد نقش مؤثری دارد.
رسانه‌ها عقلانیت فاطمی را به زبان نسل جدید روایت کنند
عظیمی به نقش رسانه‌ها و فضای مجازی در ترویج عقلانیت فاطمی پرداخت و اظهار کرد: یکی از چالش‌های فرهنگی امروز فاصله میان زبان انتقال مفاهیم دینی و زبان ارتباطی نسل جدید است. نوجوانان و جوانان در محیطی زندگی می‌کنند که با حجم گسترده‌ای از اطلاعات، تحلیل‌ها، محتواهای متنوع و روایت‌های مختلف مواجه هستند و به دریافت سریع اطلاعات، مقایسه و طرح پرسش عادت دارند؛ بنابراین اگر مفاهیم دینی صرفاً با الگوی سنتی و به شیوه یک‌طرفه ارائه شوند نمی‌توانند ارتباط مؤثری با این نسل برقرار کنند.
وی افزود: برای تعمیق مفاهیم دینی در میان نسل جدید علاوه بر ساده‌سازی مطالب باید از بیان هنرمندانه و متناسب با نیاز و زبان مخاطب استفاده کرد؛ بنابراین رسانه‌ها می‌توانند در این زمینه نقش مهمی ایفا کنند و مفاهیم تاریخی را به مسائل ملموس زندگی امروز پیوند بزنند.
عظیمی با اشاره به ضرورت کاربردی‌کردن آموزه‌های سیره حضرت زهرا(س) تصریح کرد: برای نمونه به‌جای آنکه صرفاً درباره بصیرت حضرت سخن گفته شود، می‌توان این پرسش را مطرح کرد که یک نوجوان امروز در مواجهه با اخبار جعلی، شایعات، قضاوت‌های عجولانه و عملیات روانی رسانه‌ای چگونه باید رفتار کند، همچنین حق‌طلبی حضرت زهرا(س) را می‌توان با مسئولیت فردی در برابر ظلم، بی‌عدالتی و تضییع حقوق دیگران مرتبط دانست تا مخاطب دریابد سیره ایشان تنها بخشی از تاریخ نیست، بلکه الگویی زنده و کاربردی برای زندگی امروز است.
وی بهره‌گیری از قالب‌های متنوع رسانه‌ای را از دیگر الزامات ترویج عقلانیت فاطمی دانست و بیان کرد: انتقال مفاهیم دینی نباید به سخنرانی‌های طولانی محدود شود، بلکه تولید مستندهای کوتاه، پادکست، موشن‌گرافیک، فیلم کوتاه، گفت‌وگوهای چالشی، روایت‌های داستانی و محتواهای تعاملی می‌تواند زمینه ارتباط مؤثرتر با نسل جدید را فراهم کند.
مسئول مبلغان مکتب نرجس(س) با تأکید بر اینکه استفاده از قالب‌های جدید نباید به تضعیف محتوای اصلی منجر شود، گفت: می‌توان یک مفهوم عمیق دینی را در قالبی کوتاه و جذاب ارائه کرد، اما باید منابع و توضیحات تکمیلی نیز برای مخاطبانی که تمایل به مطالعه بیشتر دارند در دسترس باشد.
عظیمی تقویت روحیه پرسشگری و گفت‌وگوی صادقانه را از دیگر مسئولیت‌های رسانه‌های دینی برشمرد و افزود: نسل جدید بیش از پاسخ‌های کلیشه‌ای به گفت‌وگویی صادقانه و مستدل نیاز دارد. رسانه‌های دینی باید فضایی فراهم کنند که پرسش‌های جدی و حتی انتقادی درباره مسائل تاریخی، اجتماعی و اعتقادی مطرح شود و کارشناسان با آرامش، استدلال و استناد به منابع معتبر به آن‌ها پاسخ دهند؛ نباید از پرسش‌های جوانان فرار کرد، بلکه باید پرسشگری را فرصتی برای تعمیق باورهای دینی آن‌ها دانست.
وی با بیان اینکه ارائه الگوهای عملی در کنار بیان مفاهیم اهمیت فراوانی دارد، اظهار کرد: یکی از مشکلات برخی محتواهای فرهنگی، تکرار فراوان مفاهیم ارزشمند بدون معرفی نمونه‌های عملی و قابل لمس آن‌ها است؛ اگر می‌خواهیم نسل جدید را با عقلانیت فاطمی آشنا کنیم باید مصادیق آن را در زندگی امروز نشان دهیم، از جمله صداقت، انصاف، دفاع از حقوق دیگران، مسئولیت‌پذیری، رعایت اخلاق در فضای مجازی و پرهیز از انتشار اخبار تأییدنشده.
محبت به اهل‌بیت(ع) به بصیرت و رفتار مسئولانه منتهی شود
مسئول مبلغان مکتب نرجس(س) با تأکید بر اینکه جامعه امروز به پیوند میان ایمان، عقلانیت و مسئولیت اجتماعی نیاز دارد، تصریح کرد: سیره حضرت فاطمه زهرا(س) ظرفیت ارزشمندی برای تحقق این پیوند در اختیار جامعه قرار می‌دهد و رسانه‌ها، هیئت‌های مذهبی، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی باید از فرصت ایام فاطمیه برای تبیین ابعاد معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و تمدنی شخصیت ایشان بهره بگیرند.
وی افزود: فرهنگ فاطمی نباید صرفاً به برگزاری مراسم، بیان مصائب و ابراز ارادت محدود شود، البته محبت و آیین‌های سوگواری جایگاه ارزشمند خود را دارند، اما باید تلاش کنیم این محبت به شناخت، شناخت به بصیرت و بصیرت به رفتار مسئولانه در زندگی فردی و اجتماعی تبدیل شود.
عظیمی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین رسالت‌های هیئت‌های مذهبی، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و رسانه‌ها در ایام فاطمیه، تربیت نسلی است که در کنار محبت و معنویت از قدرت تفکر و تحلیل برخوردار باشد و در برابر مسائل و چالش‌های جامعه احساس مسئولیت کند.
این پژوهشگر دینی در پایان گفت: محبت بدون معرفت ممکن است در سطح احساسات متوقف بماند، همچنین معرفت بدون بصیرت لزوماً به عمل منتهی نمی‌شود و بصیرت بدون مسئولیت‌پذیری نیز اثر اجتماعی خود را از دست می‌دهد؛ بنابراین باید تلاش کنیم محبت، معرفت، بصیرت و مسئولیت‌پذیری را در کنار یکدیگر در جامعه پرورش دهیم.
