تفسير قرآن امام صادق(ع)؛ نجات‌دهنده علم تفسير از انحراف

گروه حوزه‌های علميه: تفسير مختص اهل بيت(ع) كامل‎ترين تفسير است، تفسيری كه از اهل بيت(ع) به دست ما رسيده است، تفسير اهل بيت(ع) تفسير وحيانی است؛ در واقع می‌توان گفت امام صادق(ع) با بيان تفسير درست آيات علم تفسير را از تحريف نجات دادند.

حجت‌الاسلام والمسلمين علی آل كاظمی در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، با بيان اين مطلب كه دوران امام صادق(ع) از مهم‎ترين دوران تاريخ ساز در جهان اسلام، است، اظهار كرد: امام صادق(ع)، در شرايطی قرار گرفتند كه فرصتی طلايی برای نشر معارف اسلامی پديدار شده‎ بود.

وی افزود: اين فضای خاص، شرايطی را فراهم آورد كه به نقل رواياتی، چهار هزار شاگرد گرداگرد امام را گرفته و طالب علم بی‎كرانه و آسمانی حضرت شدند.

اين استاد حوزه، عنوان كرد: طبق برخی از روايات، تعداد شاگردان حضرت در درس، به حدی بود كه موقع درس صدای ايشان به آخر جمعيت نمی‎رسيد و به همين جهت افرادی را تعيين می‌كردند كه باصدای بلند از ميان جمعيت، كلمات صادره از سوی امام را به جمعيت پشت سر خود، منتقل كنند.

وی ادامه داد: در اين شرايط با اين همه طالب و شاگرد، امام صادق(ع) به نشر معارف اسلام از جمله معرفی و تفسير قرآن همت گماشتند؛ اين تلاش‎ها نه تنها كوششی عظيم در جهت نشر معارف اهل بيت(ع) و در ميان جمعيت شيعيان بود، بلكه كمكی بزرگ به بشريت بود، زيرا امام معارفی را از گنجينه علوم اهل بيت(ع) بيان ميكردند كه فهم بشر به آن نمی‎رسيد و همه آنها راهگشای زندگی انسان‎ها در تمام اعصار و قرون بوده و هست.

اين پژوهشگر قرآنی، با بيان اين مطلب كه نام مذهب جعفری به خاطر انتشار وسيع منابع فيض در جامعه مسلمانان از سوی امام جعفر صادق(ع) انتخاب شده است، اظهار كرد: درست است كه ايشان را رئيس مذهب تشيع معرفی می‎كنند؛ ولی ما معتقديم رئيس مذهب تشيع، پيامبراكرم(ص) است؛ ما معتقديم كه ايشان پايه گذار تشيع بودند و آن را تبيين كردند و امام صادق(ع) آن چه می‎فرمودند از پيامبر نقل می‎كردند.

وی افزود: امام صادق(ع) به خاطر موقعيتی كه داشتند و شرايطی كه بين خلفای بنی عباسی و اموی و اختلاف بر سرقدرت بوجود آمده ‎بود، توانستند اين تعداد شاگرد را گردآورده و مكتبی عظيم در حوزه‎های مختلف علوم اسلامی، بنا كنند؛ ايشان توانستند اين معارف را با شگردهای خاصی نسل به نسل به مردم منتقل كنند و با تربيت شاگردان متعدد در شاخه‎های گوناگون، زمينه‎ساز فراگير شدن اين معارف را نيز ايجاد كردند؛ نكته جالب اينجاست كه امروزه ما هر جا كه بيان و توضيحی درباره قرآن می‎بينيم، بيشترين گفتارها و كلام‎ها يا از امام باقر(ع) است و يا امام صادق(ع)، زيرا موقعيت زمانی كه اين دو امام در آن حضور داشتند، اين شرايط برای نشر معارف، به وجود آمد.

وی در بيان اين مطلب كه تفسير مختص اهل بيت(ع) كامل‎ترين تفسير است، اظهار كرد: تفسيری كه از اهل بيت(ع) به دست ما رسيده است، بر اساس آن‎ چيزی بود كه بر اساس وحی بر پيامبر(ص) نازل شده‎ بود؛ تفسير آنان وحيانی است نه از روی سليقه شخصی و همين عامل، عاملی مهم و حياتی است كه هر كسی را وادارد كه هيچ مكتبی كامل‎تر و قابل اعتمادتر از اين مكتب، وجود ندارد؛ در واقع می‌توان گفت امام صادق(ع) با بيان تفسير درست آيات علم تفسير را از تحريف نجات دادند.

اين پژوهشگر قرآنی، عنوان كرد: برخی از مفسران از تفسير شخصی و بعضا از روات غير معتبری استفاده می‎كردند كه در اين زمينه نقش سياست نيز پررنگ بود؛ برخی از خلفا به روات و برخی افراد عصر ظهور پيامبر پول می‎دادند و آنها نيز برای اين افراد حديث جعل می‌كردند و حتی در تفسير هم دست برده بودند كه برخی منابع تفسيری را به نفع خلفا تغيير می‌دادند كه اين گونه تفاسير در ميان اهل سنت، نيز رواج داشت كه احاديث غير معتبری را در تفسير، سند قرار می‎دادند؛ در حالی‎كه در رواياتی كه از امام باقر(ع) و صادق(ع) داريم، اين مسايل وجود ندارد؛ آن چه كه امام صادق(ع) و باقر(ع) بيان كردند عين كلام نبی مكرم اسلام(ع) است و در همين زمينه نيز، امام صادق(ع) می‎فرمودند كه هر چيزی كه من می‎گويم چيزی است كه از رسول الله(ع)، به من رسيده است و من برای شما نقل می‎كنم.

وی بيان كرد: بيان امام صادق(ع) بيانی است كه اگر جبرييل در تفسير يك آيه بيان می‎كرد، چيزی نه از آن كمتر بود و نه از بيشتر؛ يعنی كلام اهل بيت(ع) كلامی الهی و عاری از نقص و كاستی است زيرا ايشان بر اساس ميل شخصی خود، مطلبی را بيان نمی‎كردند.

استاد حوزه علميه، تصريح كرد: روزی خليفه عباسی، حضرت را به محل حكومت خويش احضار كردند و در آنجا يك طبيب هندی برای منصور، مطالبی را بيان می‎كرد؛ اين طبيب هندی از آثار داروها و درمان‎ها می گفت و امام نيز نظاره گر بودند كه آن طبيب به حضرت، گفت كه دوست داری به تو نيز اين مباحث را آموزش دهم؟ كه حضرت فرمودند، ما به اين مطالب احتياج نداريم زيرا بهتر از آن را داريم كه حضرت نمونه‎های از دانش خود پيرامون مباحث طبی از علوم نبوی را ارايه كردند و مرد هندی در مقام پيش دستی عرض كرد كه اين مطالب در طب وجود دارد كه حضرت فرمود، آنچه كه من برای تو بيان كردم، از جانب وحی بر پيامبر(ص) ابلاغ شده است و علم ما علم خدايی است در حالی كه از كتب شما، بهره‎ای نگرفته‎ايم؛ يعنی در طب هم آنچه كه گفتند كلام خدا بوده و هست؛ در فقه، تفسير قرآن، احكام و تمام علوم ديگر نيز به همين شكل بود كه حضرت تمام بيانات را بر مبنای وحيانی آن، مطرح می‎كردند.

وی در خصوص خسران بزرگ تاريخی مردم و عالمانی كه از حضرت امام صادق(ع) و مكتب تشيع رويگردانند، گفت: خسران بزرگ عالمان ديگر غير شيعه آن است كه نتوانستند حقيقت را به مردم برسانند؛ به عنوان مثال در تفسير قرآن به همين دليل، اشتباهات فاحشی مرتكب می‌شوند؛ در قرآن خداوند وقتی می‎خواهد عالم رجعت را توضيح دهد كه می فرمايد «وَیَوْمَ نَبْعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ» يعنی روزی می‌آيد كه از هر امتی فرقه‌ای را مبعوث می‌كنيم وقتی به تفسير سنی‎ها مراجعه می‎كنيم اعلام می‎دارند كه منظور اين آيه، مسئله قيامت است در حالی‎كه امام جعفر صادق(ع) در روايات متعدد بيان می‎دارند كه اين آيه بيانگر رجعت است؛ امام زمان(عج) منتقم حقيقی است و انتقام ايشان منحصر به ظلمی كه به اهل بيت(ع) شده است، نيست بلكه تمام ظالمان بشريت را احضار می‌كنند و از آنها انتقام می‌گيرند؛ اينها در تفسير آيه اشتباه می‎كنند ،آيه ديگر «وَیَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا» مربوط به قيامت است و غير از اين آيه معنا نمی‌دهد.

وی ادامه داد: اهل سنت رجعت را انكار می‎كنند در حالی كه امام صادق(ع) می‎فرمايد كسی كه رجعت را منكر شود از ما نيست؛ اين مبحث متكی بر تفسير واقعی قرآن است؛ وقتی معتقد به رجعت هستيم به راحتی اين آيه را بيان می‎كنيم؛ امام می‎فرمايد كه امام زمان(ع) در رجعت بهترين‎های هر قومی را جمع می‏كند و به اين ترتيب است كه فلسفه رجعت را بيان می‌دارد؛ آنچه كه مختار برای اهل بيت(ع) انجام داد انتقام حقيقی نبود بلكه انتقام برای صاحب حق است كه صاحب حق واقعی امام زمان(ع) است؛ امام زمان(عج)، حتی انتقام انبيای سلف را هم می‏گيرد.

اين پژوهشگر حوزوی و قرآنی اظهار كرد: اگر بيان روايات امام صادق(ع) نبود نمی‎توانستيم بفهيم تفسير حقيقی اين آيه و نظاير آن چيست.