بهره‌برداری از قرآن؛ مستلزم ايجاد سنخيت ميان مرتبه ادراك انسان و حقايق قرآن

گروه انديشه: مدير حوزه علميه خرمشهر با بيان اينكه فهم قرآن مستلزم طهارت ظاهری و باطنی است، گفت: بايد سنخيتی بين انسان و قرآن ايجاد شود تا انسان بتواند از قرآن بهره‌برداری كند، طهارت باطنی عاملی است كه در اين مسير انسان را به حقايق قرآن نزديك می‌سازد.

حجت‌الاسلام والمسلمين عبدالله بحرانی، مدير مدرسه علميه سيدالشهدا(ع) خرمشهر در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره كاركرد طهارت باطن در فهم قرآن با اشاره به آيه «لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ كه جز پاك‏شدگان بر آن دست ندارند» (واقعه/79) عنوان كرد: همان‌طور كه می‌دانيم ما برای انجام واجبات نيازمند طهارت ظاهری هستيم. طهارت ظاهری انسان با وضو يا غسل حاصل می‌شود و در حقيقت شرط ورود به واجبات است. اما در ورای اين طهارت ظاهری، يك طهارت باطنی نهفته است. همان‌طور كه انسان دست خود را در وضو شست‌وشو می‌دهد، نيك است كه دست او از هر گونه گناه پاك باشد كه در كنار اين طهارت ظاهری طهارت باطنی حاصل شود.

وی با تصريح به اينكه صرف طهارت ظاهری، انسان را به سرمنزل مقصود نمی‌رساند، گفت: برای ورود به حريم الهی لازم است كه انسان طهارت داشته باشد؛ طهارت ظاهری و مهم‌تر از آن حصول طهارت باطنی است.

بحرانی افزود: نكته‌ای كه در اين ميان وجود دارد آن است كه اگر بخواهيم قرآن را بفهميم طهارت ظاهری و باطنی نياز است؛ چرا كه بايد سنخيتی بين انسان و قرآن ايجاد شود تا انسان بتواند از قرآن بهره‌برداری كند.

اين مدرس حوزه علميه ادامه داد: قرآن به دليل آنكه از عالم ملكوت نازل شده است و انسان در عالم ناسوت به سر می‌برد، هيچ سنخيتی بين قرآن و انسان وجود ندارد. اين سنخيت زمانی كه طهارت باطنی حاصل شود، ايجاد می‌شود. يعنی انسان نفس و جان خود را از عالم ناسوت ارتقا می‌بخشد و به عالم ملكوت می‌رساند. چنانچه انسان نفس را به‌وسيله طهارت باطنی به عالم ملكوت كشيد، در اين صورت سنخيت بين قرآن و جان انسان حاصل می‌شود و انسان می‌تواند معانی و باطن قرآن را درك كند.

وی با اشاره به آيه 79 سوره واقعه گفت: مراد از مس در اين آيه درك و فهم است كه نيازمند طهارتی مافوق طهارت ظاهری است. بر اين اساس انسان به معانی باطنی قرآن پی نمی‌برد مگر اينكه از نظر باطنی طاهر باشد. گوهر پاك ببايد كه شود قابل فيض ورنه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود، بايد انسان پاك باشد تا جان او محل استقرار معانی شود، اما اگر جان پاكی نداشته باشد قرآن نمی‌تواند در وجود او رسوخ پيدا كند.

جان پاك؛ محل استقرار معانی قرآنی

بحرانی گفت: می‌فرمايد: «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ یَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ و ما آنچه را براى مؤمنان مايه درمان و رحمت است از قرآن نازل مى‏‌كنيم و[لى] ستمگران را جز زيان نمي‌افزايد» سوره اسرا، آيه 82. انسانی كه گوهر پاك داشته باشد در مقابل قرآن، قلب نفوذپذيری دارد، پس هدايت می‌يابد. كافر به جهت آنكه زمينه هدايت را ندارد، قرآن حجت را بر او تمام می‌كند؛ بنابراين در حقيقت اين صفای باطن شرط لازم و ضروری برای پی بردن به معانی قرآن و نفوذ آن‌ها در جان آدمی است.

مدير مدرسه علميه سيدالشهدا(ع) خرمشهر با بيان اينكه طهارت باطن نه تنها لازمه فهم قرآن كه نياز همه عبادات است، خاطرنشان كرد: زمانی كه پيامبر(ص) فرمود: «الصلاه معراج المؤمن» يعنی انسان در نماز از زمين منقطع می‌شود و طهارت باطنی حاصل می‌كند و از اين طريق می‌تواند به خدا برسد، اما اگر نماز لقلقه زبان انسان باشد به جايی نمی‌رسد.

وی ادامه داد: خداوند درباره قرآن می‌فرمايد: «لَوْ أَنزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَّرَأَیْتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْیَةِ اللَّهِ؛ اگر اين قرآن را بر كوهى فرومى‏‌فرستاديم يقينا آن [كوه] را از بيم خدا فروتن [و] از هم ‏پاشيده مى‏‌ديدى»، (حشر/21) اگر قرآن بر كوهی نازل می‌شد، كوه از عظمت قرآن متلاشی می‌شد ولی ما انسان‌ها قرآن می‌خوانيم، قرآن ذره‌ای تأثير در ما ايجاد نمی‌كند؛ چرا كه سنخيت طهارت ما با طهارت قرآن هنوز ايجاد نشده است اين سنخيت اگر ايجاد شد، قرآن تأثير خود را می‌گذارد. بايد اين سنخيت را ايجاد كرد كه قرآن بتواند تأثير بگذارد و انسان را از ظلمات خارج كند و به‌سوی نور راهبر شود.

بحرانی با ارائه مثالی گفت: انسان اگر در گندآبی عطری بزند، شايد مدتی به‌طور موقت رايحه خوبی بر جای بماند اما از بوی گندآب كم نمی‌شود. اگر باطن ما نيز صاف نباشد، وقتی قرآن می‌خوانيم مانند عطری است كه در گندآب زده می‌شود برای مدت كمی بوی خوب آن باقی می‌ماند. قرآن نور است. انسانی كه طهارت درونی نداشته باشد و در ظلمت به سر می‌برد چنانچه با خواندن قرآن در اين تاريكی محض نور كمی بتاباند، نور به اندازه خود، تاريكی را روشن می‌كند و دوباره خاموش می‌شود؛ بنابراين برای اينكه بتوانيم از معانی قرآن استفاده كنيم و رايحه آن وجود ما را عطرآگين سازد بايد طهارت باطنی پيدا كنيم تا قرآن جای خود را پيدا كند.

اين مدرس حوزه با بيان اينكه انسان بدون پاكی درونی هيچ‌گاه نمی‌تواند معانی بلند و والای قرآن را دريابد، افزود: از اين رو می‌بينيم كه بزرگان و عرفا هر روز كه قرآن می‌خواندند دريچه‌ جديدی از معارف به روی آن‌ها گشوده می‌شد اما كسی كه قرآن لقلقه زبان او باشد هرگاه قرآن می‌خواند، آيه برای او تكراری است برخلاف كسی كه طهارت باطن حاصل كرده و با خواندن قرآن، هر بار افق جديدی به روی گشوده می‌شود.

وی در خصوص چگونگی ايجاد سنخيت ميان نفس و قرآن اظهار كرد: انجام واجبات به شرط حضور قلب و ترك محرمات با آگاهی كامل لازمه اين امر است. ما واجبات را انجام می‌دهيم اما بدون توجه و حضور قلب؛ ما بايد حضور، تفكر و جان خود را در هنگام نماز، روز و ديگر عبادات حفظ كنيم در اين صورت اين عبادات جان‌دار می‌شوند و ما می‌توانيم در سايه آن‌ها ترقی كنيم، ما اگر صرف انجام آن‌ها باشد به نتيجه‌ای نمی‌رسيم؛ لذا جان عبادت در حضور قلب و آگاهی كامل در انجام واجبات و دوری از محرمات است. معنويت اين چنين كم كم حاصل می‌شود.

مدير مدرسه علميه سيدالشهدا(ع) خرمشهر در پايان با اشاره به آيه «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اسْتَجِيبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُم لِمَا یُحْیِيكُمْ؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏‌ايد چون خدا و پيامبر شما را به چيزى فرا خواندند كه به شما حيات مى‏‌بخشد» (انفال/24)، گفت: حيات ما در سايه جهاد معنوی است كه قرآن در طی اين جهاد معنوی‌ نقش بسزايی ايفا می‌كند.